کتاب کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان

کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان (The executive functioning workbook for teens) نوشته شارون هنسن و ترجمه محمدعلی خالق پور و محمدرضا تقی زاده شیرازی توسط انتشارات ارجمند منتشر شده است. این کتاب به مهارت‌هایی می‌پردازد که در زندگی روزمره‌ی نوجوانان نقش مستقیم دارند؛ از برنامه‌ریزی و نظم‌دادن به کارها گرفته است تا کنترل هیجان، توجه، حافظه‌ی کاری و مداومت. کتاب فقط به توضیح مفاهیم بسنده نمی‌کند و با خودسنجی‌ها، تمرین‌ها و اشاره به موقعیت‌های واقعی در زندگی، نشان می‌دهد که داشتن ضعف در هر حیطه چه شکلی پیدا می‌کند و چطور می‌توان آن را پیگیری کرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان اثر شارون هنسن

کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان، نوشته‌ی شارون هنسن، بر مجموعه‌ای از توانایی‌ها تمرکز دارد که انجام کارهای هدفمند را ممکن می‌کنند؛ توانایی‌هایی مثل خودآگاهی، سازمان‌دهی، مدیریت زمان، کنترل هیجان، کنترل رفتار، انعطاف‌پذیری، ابتکار عمل، توجه، حافظه‌ی کاری و استمرار. نویسنده مسئله را به تجربه‌های آشنا در مدرسه و خانه وصل می‌کند؛ فراموش‌کردن تکلیف، به‌هم‌ریختگی اتاق و کوله‌پشتی، جاماندن از برنامه‌ها، واکنش‌های ناگهانی و دشواری در تمام‌کردن کارها. این کتاب بیش از آنکه نظری بماند، به موقعیت‌های ملموس نزدیک می‌شود و نشان می‌دهد که ضعف‌داشتن در کارکردهای اجرایی خودش را در جزئیات زندگی روزانه نشان می‌دهد.

این کتاب به‌شکل یک کتاب کار طراحی شده است و مسیر آن از سنجش آغاز می‌شود. در بخش نخست، نوجوان با یک خودارزیابیْ ۱۰ زمینه‌ی اصلی را بررسی می‌کند و بعد براساس نتیجه، به‌سراغ فعالیت‌های مرتبط می‌رود. هر حیطه چند تمرین جداگانه دارد؛ برای نمونه در بخش‌های آغازین کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان، تمرین‌هایی مثل مشاهده‌ی خود، غلبه بر هیولای درونی و حرکت آهسته ارائه شده است. در ادامه نیز فصل‌هایی درباره‌ی ردیابی بی‌نظمی، خانه‌تکانی، ابزارهای سامان‌دهی، استفاده از زمان، برنامه‌ریزی ماهانه و روزانه، شناخت منشأ احساسات، درک هیجان‌ها، مدیریت احساسات منفی، تکانشگری، پیامد رفتار، مقاومت در برابر فشار همسالان، انعطاف‌پذیری، بداهه‌پردازی، تغییر دیدگاه، اهمال‌کاری و خردکردن کارهای بزرگ دیده می‌شود.

کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان فقط نوجوان را مخاطب قرار نمی‌دهد و برای والدین هم توضیح می‌دهد که این مهارت‌ها چگونه رشد می‌کنند و چرا تکرار، همراهی و صبوری اهمیت دارند. نمونه‌های کوتاه از زندگی شخصیت‌هایی مثل جمال، شیرین، فرهاد، سارا، آرمان، جواد و... هر تمرین را به یک موقعیت مشخص وصل می‌کند تا مفهوم هر مهارت از حالت انتزاعی بیرون بیاید. نتیجه کتابی است که بر شناخت نقاط ضعف و قوت، تمرین مداوم و تبدیل رفتارهای تازه به عادت تکیه دارد.

عنوان فرعی این کتاب عبارت است از: کمک به بهبود برنامه‌ریزی، هدفمندی، سازمان‌دهی، توجه، تمرکز و مدیریت احساسات.

خلاصه کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان

کتاب با یک خودسنجی شروع می‌شود تا مشخص شود کدام بخش از مهارت‌های اجرایی بیشتر به توجه نیاز دارد؛ سپس برای ۱۰ حیطه‌ی اصلی، از خودآگاهی و سازمان‌دهی تا مدیریت زمان، کنترل هیجان، توجه، حافظه‌ی کاری و استمرار، تمرین‌هایی مرحله‌به‌مرحله ارائه شده است. هر بخش با یک توضیح کوتاه و یک موقعیت روزمره همراه است تا روشن شود مشکل در آن مهارت چه نشانه‌هایی دارد. بعد از آن هم فعالیت‌هایی برای ثبت رفتارها، اولویت‌بندی کارها، استفاده از ابزارهای نظم‌دهی، تغییر شیوه‌ی فکرکردن، مهار تکانه، مقابله با اهمال‌کاری و خردکردن کارهای بزرگ مطرح می‌شود. محور اصلی کتاب این است که با شناخت دقیق مشکل و تکرار تمرین‌ها، می‌توان عملکرد روزانه را به‌تدریج بهتر کرد.

چرا باید کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ۱۰ حیطه‌ی اصلی کارکردهای اجرایی را جداگانه می‌سنجد و مسیر کار را از شناخت نقطه‌ی ضعف شروع می‌کند.
• تمرین‌های کتاب به مسائل روزمره‌ی نوجوانان مربوط است؛ مثل فراموش‌کردن تکلیف، بی‌نظمی، حواس‌پرتی، عصبانیت و عقب‌انداختن کارها.
• کتاب فقط درباره‌ی برنامه‌ریزی نیست و همزمان به توجه، حافظه‌ی کاری، کنترل رفتار و مدیریت احساسات می‌پردازد.
• نمونه‌های کوتاه و موقعیت‌های فرضی کتاب کمک می‌کنند هر مهارت در یک وضعیت واقعی بهتر فهمیده شود.
• بخش‌های مربوط به تقویم، برنامه‌ریز روزانه و ابزارهای سامان‌دهیْ استفاده از زمان و مسئولیت‌ها را ملموس می‌کنند.
• کتاب امکان کارکردن مستقل نوجوان را فراهم می‌کند و درعین‌حال نقش والدین یا یک بزرگسالِ همراه را هم روشن کرده است.
• خواندن این کتاب به شناسایی الگوهای رفتاری تکرارشونده کمک می‌کند؛ الگوهایی که در مدرسه، خانه و رابطه با دیگران اثر می‌گذارند.

خواندن کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• نوجوانانی که در برنامه‌ریزی، شروع‌کردن کارها یا تمام‌کردن آن‌ها مشکل دارند.
• نوجوانانی که با بی‌نظمی، فراموش‌کاری، حواس‌پرتی یا مدیریت زمان دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند احساسات شدید، واکنش‌های ناگهانی یا فشار همسالان را بهتر مدیریت کنند.
• والدینی که می‌خواهند نقاط قوت و ضعف فرزندشان را در کارکردهای اجرایی دقیق‌تر بشناسند.
• مشاوران و مربیانی که با نوجوانان در زمینه‌ی نظم شخصی، پیگیری تکالیف و کنترل رفتار کار می‌کنند.
• خوانندگانی که به‌دنبال تمرین‌های مشخص برای تبدیل مهارت‌های روزمره به عادت هستند.

درباره شارون هنسن

شارون هنسن (Sharon A. Hansen) یک متخصص دارای مدرک دکتری (PhD) و مشاور مدرسه‌ی دارای مجوز رسمی در ایالت ویسکانسین است که مدارک کارشناسی خود را در رشته‌ی روان‌شناسی رشد و کارشناسی‌ارشد خود را در رشته‌ی آموزش با گرایش مشاوره‌ی مدرسه از دانشگاه ویسکانسین‌ـ‌آشکوش دریافت کرده است. او تحقیقات گسترده‌ای در زمینه‌ی تروما و تأثیرات آن بر مغز کودکان انجام داده و عضو انجمن‌های معتبری همچون انجمن مشاوران مدرسه‌ی ویسکانسین (WSCA)، انجمن مشاوران مدرسه‌ی آمریکا (ASCA) و انجمن مشاوره‌ی آمریکا (ACA) بوده است. کتابی با عنوان «کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان» (The executive functioning workbook for teens) نوشته‌ی شارون هنسن است.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

- تقویت مهارت‌های اجرایی در نوجوانان برای موفقیت تحصیلی و اجتماعی ترجمه‌ی علی‌اکبر ابراهیمی، نشر نوشته‏‫، ۱۳۹۵.‮‬

- کتاب کار عملکرد اجرایی برای نوجوانان ترجمه‌ی بتول عبادی‌ کاخکی و فاطمه برونسی و احمد نیری، نشر رسانه شرق‏‫٬ ۱۳۹۵.‬

- کتاب تمرین کارکرد اجرایی برای نوجوانان: (کمک به نوجوانان ناپخته، دیررس و آشفته) ترجمه‌ی سیده‌ بیتا میرغفاری، انتشارات نوروزی، ‏‫۱۳۹۸.‬

بخشی از کتاب کار کارکردهای اجرایی برای نوجوانان

«۱۴. تکانه چیست؟

آنچه باید بدانید

تکانه یک مِیل آنی برای حرکت دادن بدن یا انجام یک عمل است. افرادی که بدون فکر کردن در مورد پیامد تکانه‌ها، از آن‌ها پیروی می‌کنند، تکانشی نامیده می‌شوند. اگر شما فردی تکانشی باشید، معمولاً ابتدا عمل می‌کنید و بعد از آن به درست یا غلط بودن عملتان فکر می‌کنید. نوجوانانی که تکانشی عمل می‌کنند، خیلی اوقات با معلمان، والدین و در مواجهه با قانون به مشکل برمی‌خورند.

ریحانه دانش‌آموز کلاس ششم، همیشه صحبت بزرگ‌ترها را قطع می‌کرد. او تصور می‌کرد اگر آنچه به ذهنش می‌رسد را زود بیان نکند، ممکن است آن را فراموش کند. ریحانه همچنین به سؤالاتی که در کلاس درس مطرح می‌شد، ناگهانی و بدون مقدمه پاسخ می‌داد. او حتی قبل از اینکه معلم بتواند سؤالی را کامل بپرسد، آمادهٔ جواب دادن بود، همچنین قبل از اینکه راهنمایی‌های مربوط به انجام تکالیفش را کامل بخواند، شروع به نوشتن آن‌ها می‌کرد در نتیجه، بعضی مواقع آنچه لازم بود انجام بدهد را انجام نمی‌داد و به همین خاطر نمراتش کم می‌شد.

ریحانه چندین دفعه به خاطر گرفتن تصمیمات خودسرانه، با والدین و معلمانش به مشکل خورده بود. برای مثال، یک روز بدون اینکه به پدر و مادرش اطلاع بدهد، بعد از مدرسه به منزل دوستش رفته بود، یا در کلاس پاسخ‌هایش را از روی دوستانش کپی کرده بود. یک‌بار هم در مغازه بدون اینکه پولی پرداخت کند، کالای مورد علاقه‌اش را به خانه برده بود. دوستان ریحانه، همراهی با او را سخت می‌دانستند، زیرا رفتار تکانشی ریحانه باعث می‌شد آن‌ها نیز گرفتار شوند.»