کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت

کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت نوشته علی لاریجانی، تحلیلی مفصل بر یکی از نخستین آثار فلسفی رنه دکارت، یعنی رساله قواعد راهنمای ذهن است و آن را در بستر کلی فلسفه‌ی او و منازعات فکری قرن هفدهم بررسی کرده است. کتاب ابتدا آثار دکارت، جایگاه ریاضیات در دستگاه فکری او و مکاتب هم‌دوره‌اش را توضیح می‌دهد و سپس خود رساله را با جزئیات تشریح کرده و از پیامدهای معرفت‌شناختی و روش‌شناختی آن می‌گوید. انتشارات دانشگاه تهران این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت

کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت با تمرکز بر رساله قواعد راهنمای ذهن، تصویری گسترده از پروژه‌ی فکری دکارت ارائه کرده است. علی لاریجانی در ابتدا به معرفی آثار اصلی او مانند گفتار در روش، تأملات، اصول فلسفه و انفعالات نفس پرداخته و نقش ریاضیات در شکل‌دهی به فلسفه‌ی دکارت، وضعیت علمی قرن هفدهم و نسبت او با گالیله، فرما، نیوتن و دیگران را توضیح داده است. همین‌طور مکاتب فلسفی هم‌دوره‌ی دکارت و نسبتش با هابس، لاک، اسپینوزا، لایبنیتس و مالبرانش را بررسی کرده است. 

کتاب در ادامه به زندگی فکری دکارت، تجربه‌ی او در مدرسه‌ی لافلش، سرخوردگی از فلسفه‌ی مدرسی، توجه به ریاضیات و شکل‌گیری ایده‌ی روش ریاضی‌گونه می‌پردازد. سپس منازعات دکارت با کلیسا، یسوعیان، دانشگاه‌ها و واکنش جریان‌های مذهبی مختلف مانند یانسنیست‌ها و اوراتوری‌ها شرح داده شده است. 

بخش دوم کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت به خود رساله قواعد اختصاص دارد: زمان نگارش، علت تأخیر در انتشار، جایگاه آن در میان دیگر آثار دکارت و پیوند آن با پروژه‌ی وحدت علوم. علی لاریجانی نشان داده که چگونه مباحثی مانند وحدت معرفت، نقش وضوح و تمایز در نظریه‌ی صدق، روش تحلیل و ترکیب و ایده‌ی ریاضیات عام در این رساله طرح شده و بعداً در گفتار در روش و اصول فلسفه بسط یافته است. 

سپس قواعد یکم تا بیست‌ویکم به‌ترتیب نقل، تحلیل و نقد شده‌اند. لاریجانی در هر قاعده ابتدا متن و توضیحات دکارت را می‌آورد، سپس پیامدهای معرفت‌شناختی و روش‌شناختی آن را بررسی کرده و در مواردی آن‌ها را با سنت فلسفه‌ی اسلامی، به‌ویژه ملاصدرا و نیز با نقدهای هابس، گاسندی، لایبنیتس و دیگران مقایسه کرده است.

خلاصه کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت

کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت به سراغ رساله‌ای می‌رود که دکارت آن را به‌ عنوان طرحی برای روش عام هدایت عقل نوشته بود. لاریجانی نشان داده که دکارت در این رساله می‌کوشد از دل تجربه‌ی شخصی، ریاضیات و نقد فلسفه‌ی مدرسی، مجموعه‌ای از قواعد برای کشف حقیقت تدوین کند. 

محورهای اصلی کتاب، وحدت علوم، نقش ریاضیات در شکل‌گیری روش، معیار وضوح و تمایز برای صدق و تمایز میان تحلیل و ترکیب در استدلال است. نویسنده در هر قاعده، از هدف کلی تحقیق و پرهیز از تجزیه‌ی علوم تا نقد عادت‌های فکری اهل مدرسه، ابتدا استدلال دکارت را بازسازی کرده و سپس آن را از منظر قوت‌ها و کاستی‌ها بررسی کرده است. 

در بخش‌های بعدی، براهین خداشناسی، نظریه‌ی فطرت، مسئله‌ی خطا و اذهان دیگر در دستگاه دکارتی تحلیل شده و نسبت این دیدگاه‌ها با سنت‌های رقیب، از اسکولاستیک مسیحی تا فلسفه‌ی اسلامی، سنجیده شده است.

چرا باید کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت را بخوانیم؟

این کتاب امکان مواجهه‌ی نزدیک با یکی از متنی‌ترین آثار دکارت را فراهم کرده است، بدون آن‌که به معرفی‌های کلی بسنده کند. خواننده با کمک این اثر با خود رساله، زمینه‌ی تاریخی و الهیاتی آن و نیز نقدهای درون‌فلسفی آشنا می‌شود و می‌تواند جایگاه واقعی روش دکارتی، معیار وضوح و تمایز و ایده‌ی وحدت علوم را در شکل‌گیری تفکر جدید بهتر درک کند.

خواندن کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نقد و بررسی رساله قواعد راهنمای ذهن دکارت به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، به‌ویژه علاقه‌مندان به فلسفه‌ی جدید، معرفت‌شناسی و فلسفه‌ی دین پیشنهاد می‌شود. همچنین این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که در الهیات، تاریخ علم یا فلسفه‌ی اسلامی کار می‌کنند و می‌خواهند نسبت این سنت‌ها را با پروژه‌ی دکارتی دقیق‌تر بفهمند.

درباره علی لاریجانی

علی لاریجانی (۱۴۰۵-۱۳۳۶) سیاستمدار، استاد دانشگاه و از چهره‌های باسابقه در ساختار اجرایی و تقنینی جمهوری اسلامی بود. او پس از کسب مدرک کارشناسی علوم رایانه از دانشگاه صنعتی شریف، مسیر تحصیلی خود را تغییر داد و دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترا را در رشته‌ی فلسفه در دانشگاه تهران پشت سر گذاشت. در کارنامه‌ی مسئولیت‌های وی، تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ریاست ده‌ساله بر سازمان صدا و سیما به چشم می‌خورد. لاریجانی همچنین در دو مقطع زمانی عهده‌دار سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی بوده است.

لاریجانی برای سه دوره‌ی متوالی، به عنوان نماینده‌ی مردم قم در مجلس شورای اسلامی حضور داشت و ریاست این قوه را بر عهده داشت. او در کنار فعالیت‌های اجرایی، تألیفاتی نیز در زمینه‌ی فلسفه و سیاست داشت؛ کتاب‌های «متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه‌ی کانت»، «روش ریاضی در فلسفه‌ی کانت» و «دولت مدرن؛ پیمانی با مردم» از جمله آثار مکتوب او بودند.