کتاب قسط و قرب

کتاب قسط و قرب نوشته محسن قنبریان است و نشر معارف آن را منتشر کرده است. این اثر از نسبت میان عدالت‌خواهی، سلوک معنوی و فهم توحید سخن می‌گوید و می‌کوشد نشان دهد که جداکردن خودسازی از اقامه‌ی قسط، هم به معنویت آسیب می‌زند و هم به عدالت. نویسنده با تکیه‌بر آیات قرآن، سخنان آیت‌الله شاه‌آبادی، امام خمینی و نمونه‌هایی از زندگی پیامبران و امامان، مسیری را ترسیم می‌کند که در آن مبارزه با فساد و طلب قرب الهی از هم جدا نیستند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قسط و قرب

کتاب قسط و قرب نوشته محسن قنبریان بر یک پرسش محوری بنا شده است: آیا می‌توان از سلوک معنوی سخن گفت اما نسبت به ظلم، فساد و بی‌عدالتی بی‌تفاوت ماند؟ نویسنده از همان آغاز، این جدایی را مسئله‌دار می‌داند و بحث را بر پایه‌ی آیات قرآن پیش می‌برد؛ به‌ویژه آیاتی که از اقامه‌ی قسط و تزکیه سخن می‌گویند. در این نگاه، عدالت اجتماعی هدفی فرعی و کم‌اهمیت نیست، بلکه در مسیر رسیدن به قرب الهی جایگاهی تعیین‌کننده دارد. متن می‌کوشد نشان دهد که بی‌اعتنایی به قسط، حتی در ساحت فردی و معنوی هم بی‌پیامد نمی‌ماند و سالک را از مراتب بالاتر بازمی‌دارد.
کتاب قسط و قرب در ادامه، این ایده را با شرحی مفصل از ماجرای موسی و خضر بسط می‌دهد. نویسنده این روایت قرآنی را فقط یک قصه‌ی تفسیری نمی‌بیند، بلکه آن را الگویی برای فهم نسبت میان تربیت معنوی و ورود به متن حوادث اجتماعی می‌گیرد. از این زاویه، خضر کسی است که موسی را نه به انزوا، بلکه به دل رخدادهای دشوار می‌برد تا تأویل حوادث را بیاموزد. همین خط فکری بعدتر به بحث از امیرالمؤمنین، نهج‌البلاغه، جنگ‌های جمل و صفین، صلح امام حسن و نسبت این رخدادها با تأویل آیات قرآن می‌رسد. در این بخش‌ها، کتاب از تاریخ صرف فاصله می‌گیرد و بیشتر در پی آن است که نشان دهد چگونه بعضی وقایع، میدان آشکارشدن حقیقت‌های عمیق‌تر دینی می‌شوند.
کتاب قسط و قرب همچنین به تفاوت میان توحید و توحد می‌پردازد و از این راه، بحث عدالت را به ساحت عرفانی می‌کشاند. نویسنده با استناد به دعاهایی مانند افتتاح و ندبه، تصویری از خداوند ارائه می‌کند که در آن رفع استضعاف، درهم‌شکستن استکبار و برپاداشتن حق، بخشی از فهم توحیدی است. به‌همین‌دلیل، فضای اثر فقط تفسیری یا تاریخی نیست؛ بلکه آمیزه‌ای از درس‌گفتار دینی، تأمل عرفانی، تحلیل اجتماعی و بازخوانی مفاهیم قرآنی است. حاصل این مسیر، طرح نظریه‌ای است که عدالت‌خواهی را نه حاشیه‌ی سلوک، بلکه یکی از صورت‌های ظهور آن می‌فهمد.

خلاصه کتاب قسط و قرب

کتاب قسط و قرب از این ایده آغاز می‌کند که اقامه‌ی قسط و تزکیه‌ی نفس دو مسیر جدا از هم نیستند. محسن قنبریان با رجوع به قرآن، روایت موسی و خضر، سخنان آیت‌الله شاه‌آبادی و دیدگاه‌های امام خمینی، توضیح می‌دهد که سالک ربانی نمی‌تواند از جامعه و ستم‌های آن کناره بگیرد. در این چارچوب، عدالت‌خواهی فقط یک وظیفه‌ی اجتماعی نیست، بلکه نشانه‌ای از درک محضر حق و مقدمه‌ای برای قرب الهی است. کتاب سپس با بررسی نمونه‌هایی از تاریخ انبیا و امامان، به‌ویژه امیرالمؤمنین، نشان می‌دهد که فهم تأویل حوادث و حضور در متن درگیری‌های حق و باطل، بخشی از سلوک دینی است.

چرا باید کتاب قسط و قرب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قسط و قرب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان عدالت اجتماعی و خودسازی را به‌صورت مستقیم و استدلالی بررسی می‌کند.
• نویسنده با تکیه‌بر آیات قرآن، نشان می‌دهد اقامه‌ی قسط در مسیر قرب الهی چه جایگاهی دارد.
• کتاب ماجرای موسی و خضر را از زاویه‌ای توضیح می‌دهد که به فهم حوادث اجتماعی و سیاسی پیوند می‌خورد.
• خواننده با برداشتی فشرده از دیدگاه‌های آیت‌الله شاه‌آبادی و امام خمینی درباره‌ی عدالت آشنا می‌شود.
• این اثر برای فهم پیوند میان توحید، مبارزه با فساد و مسئولیت اجتماعی مواد فکری قابل‌توجهی فراهم می‌کند.
• بخش‌های مربوط به امیرالمؤمنین، جمل و صفین نشان می‌دهد نویسنده تاریخ دینی را چگونه به مسئله‌ی امروز پیوند می‌زند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب قسط و قرب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت میان معنویت و عدالت‌خواهی را دقیق‌تر بفهمند.
• علاقه‌مندان به مباحث قرآنی که به تفسیر ماجرای موسی و خضر توجه دارند.
• کسانی که درباره‌ی جایگاه اجتماعی سلوک دینی و مبارزه با فساد سؤال دارند.
• مخاطبانی که به اندیشه‌های آیت‌الله شاه‌آبادی و امام خمینی در باب عدالت علاقه‌مندند.
• خوانندگانی که از بحث‌های پیوندخورده با نهج‌البلاغه، تاریخ صدر اسلام و مفاهیم توحیدی استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب قسط و قرب

«رابطهٔ عدالت‌خواهی و خودسازی و قسط (عدالت اجتماعی) با مقامات معنوی و سلوکی جای تأمل بسیار دارد. جدایی این دو از هم، خسارت‌های بسیار به بار آورده است. برخی سالکان را چنان از جامعه غافل کرده که استبداد و استعمار، همهٔ هستی مردمشان را برد و از آن‌ها صدایی باز نیامد! از آن‌سو نیز پرچم عدالت در دوره‌ای دست مارکسیست‌هایی افتاد که دین و معنویت را افیون خواندند!
در برخی خوانش‌ها و گرایش‌های مسلمانانه هم فاقد تهذیب و معنویت بروز کرده و می‌کند. جمع این دو با هم نیازمند نظریه‌ای منسجم است و الّا در استثناء افراد جامع باقی می‌ماند.
یکی از اهداف انبیاء اقامهٔ قسط، توسط مردم است و هدف دیگر آن‌ها، ازجمله نبی مکرم اسلام، تزکیهٔ نفس می‌باشد. این دو هدف نه در عرض هم، بلکه در طول هم هستند. رسیدن به نهایات تزکیه؛ یعنی رضا و قرب حق‌تعالی، هدف اصلی است که از اهداف میانی؛ مثل عدالت اجتماعی می‌گذرد.
نکتهٔ حائز اهمیت اینجاست که قسط و عدالت اجتماعی وقتی هدف میانی و مقدمه برای تزکیه می‌شود، اصالتش زایل نمی‌شود. عدالت اجتماعی هم زمینهٔ رشد معنوی عمومی را فراهم می‌کند، و هم بی‌اعتنایی به آن سالک را از مقامات بالاتر باز می‌دارد!»