کتاب نهضت مقدس

کتاب نهضت مقدس نوشته محسن قنبریان است و نشر معارف آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه بر گفتارها و تحلیل‌های عاشورایی، واقعه‌ی کربلا را نه صرفاً به‌عنوان یک رخداد تاریخی، بلکه به‌مثابه رویارویی دو قرائت از اسلام بررسی می‌کند؛ قرائت حسینی و قرائتی که نویسنده آن را در پیوند با طاغوت، تبعیض، استضعاف و تحریف می‌بیند. محور اصلی اثر، سنجش نسبت میان عاشورا، حکمرانی، عدالت و مسئولیت اجتماعی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نهضت مقدس

کتاب نهضت مقدس نوشته محسن قنبریان از دل مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و مباحث عاشورایی شکل گرفته و تمرکز آن بر خوانش اجتماعی، سیاسی و اعتقادی واقعه‌ی کربلاست. نویسنده از همان آغاز، عاشورا را نبردی میان اسلام و بیرون از اسلام معرفی نمی‌کند، بلکه آن را صحنه‌ی تقابل دو برداشت از دین می‌داند؛ برداشتی که به کرامت مردم، عدالت و مقابله با طاغوت گره خورده و برداشتی که با حفظ ظاهر دینی، به استبداد، ویژه‌خواری و تحقیر مردم می‌رسد. همین زاویه، فضای اثر را از روایت‌های صرفاً احساسی جدا می‌کند و آن را به متنی تحلیلی درباره‌ی نسبت دین، قدرت و جامعه تبدیل می‌سازد.
کتاب نهضت مقدس در سه بخش اصلی پیش می‌رود. بخش نخست به ریشه‌های شکل‌گیری آنچه نویسنده اسلام اموی یا اسلامِ ضد عدالت می‌نامد می‌پردازد و نشانه‌هایی مانند استخفاف مردم، استضعاف، استعباد، تقدس‌بخشی به سلطه و استفاده از مناسک برای توجیه قدرت را بررسی می‌کند. بخش دوم، عاشورا را به‌عنوان نهضتی معیار می‌کاود و از ویژگی‌های آن برای سنجش حرکت‌های اجتماعی و سیاسی سخن می‌گوید. بخش سوم نیز به زمینه‌های اقتصادی فاجعه‌ی کربلا توجه دارد و نشان می‌دهد که چگونه تغییر در نسبت حکومت با بیت‌المال، طبقات اجتماعی و محرومان می‌تواند به انحرافی عمیق بینجامد. در سراسر اثر، نقل‌های تاریخی، خطبه‌ها، نامه‌ها و روایت‌ها کنار هم قرار گرفته‌اند تا تصویری از دو الگوی حکمرانی و دو شیوه‌ی دین‌داری ساخته شود.
کتاب نهضت مقدس فقط در پی بازگویی حادثه‌ی عاشورا نیست، بلکه می‌خواهد از تاریخ به‌سوی عبرت و تجربه‌ی فعال برسد. به همین دلیل، بحث‌هایی مانند کرامت انسان، عدالت اقتصادی، رابطه‌ی حاکم و مردم، اعتراض، وحدت، سلطنت در برابر ولایت و خطر تبدیل دین به ابزار قدرت در متن آن جای مهمی دارند. حال‌وهوای اثر جدلی و پرسش‌برانگیز است و مخاطب را مدام به مقایسه‌ی شاخص‌ها، نه اشخاص، فرامی‌خواند.

خلاصه کتاب نهضت مقدس

کتاب نهضت مقدس عاشورا را از زاویه‌ی نزاع میان دو اسلام توضیح می‌دهد؛ یکی اسلامی که بر کرامت مردم، عدالت، مساوات و مقابله با طاغوت استوار است و دیگری اسلامی که با حفظ ظواهر دینی، به سلطه، تبعیض، ویژه‌خواری و تحقیر جامعه می‌رسد. محسن قنبریان در این مسیر، از روایت تاریخی عبور می‌کند و به تحلیل ساختارهای فکری، سیاسی و اقتصادی می‌رسد که به کربلا انجامیده‌اند.
اثر در ادامه، ویژگی‌های نهضت حسینی را به‌عنوان معیاری برای سنجش حرکت‌های اجتماعی بررسی می‌کند و سپس نقش اقتصاد، بیت‌المال، اشرافی‌گری و فاصله‌گرفتن حکومت از مردم را در پیدایش طاغوت اقتصادی نشان می‌دهد. حرف اصلی این کتاب این است که عاشورا فقط برای سوگواری نیست، بلکه معیاری برای تشخیص انحراف در جامعه و حکمرانی نیز هست.

چرا باید کتاب نهضت مقدس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نهضت مقدس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب عاشورا را در پیوند با مسئله‌ی عدالت، قدرت و حکمرانی بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان شاخص‌های اسلام حسینی و اسلام اموی را دقیق‌تر بشناسد.
• این اثر به ریشه‌های تاریخی و اقتصادی انحراف در جامعه‌ی دینی می‌پردازد.
• کتاب سؤالات مهمی درباره‌ی کرامت مردم، اعتراض، وحدت و نسبت دین با سلطه مطرح می‌کند.
• مطالعه‌ی آن برای فهم کاربرد عبرت تاریخی در مسائل اجتماعی و سیاسی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نهضت مقدس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مباحث عاشورایی که می‌خواهند فراتر از روایت‌های مرسوم، با لایه‌های تحلیلی کربلا آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت دین، عدالت، قدرت و جامعه پرسش دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی مفهوم طاغوت، کرامت مردم و عدالت اقتصادی در متون دینی بیشتر بدانند.
• کسانی که به بحث‌های اجتماعی و سیاسی مبتنی بر تاریخ اسلام علاقه دارند.
• افرادی که از متن‌های استدلالی و مبتنی بر نقل‌های تاریخی لذت می‌برند.

بخشی از کتاب نهضت مقدس

«در بین ما و در بین مسلمان‌ها و در بین کسانی که نام عاشورا و کربلا را شنیده‌اند، حتی یک نفر هم پیدا نمی‌شود که گمان کند عاشورا جنگ میان اسلام و روم بود! واضح است که چنین نبود. کسی پیدا نمی‌شود که گمان کند کربلا جنگ بین اسلام و یهود بود. حتی کسی پیدا نشده‌است که بگوید جنگ بین اهل‌سنت و شیعه بود. این دسته‌بندی‌ها ـ شیعه و سنی و دیگران ـ در دوران ما رایج شده‌است و اگر در آن زمان‌ها هم بوده، کربلا مثال آن نیست. کربلا جنگ شیعه و سنی نبود، بلکه جنگ مسلمان با مسلمان، و دقیق‌تر جنگ میان دو اسلام بود. حتی باز دقیق‌تر می‌توان گفت که جنگ بین دو تشیع بود، زیرا مانند جنگ صفین، مسلمانان با شامیان نجنگیدند، بلکه کوفیان با حسین جنگیدند، کوفه‌ای که همهٔ اهل آن شیعه نبودند، اما سهم زیادی از آن شیعهٔ سیاسیِ زمان اباعبدالله داشتند. بنابراین نزاع بین دو اسلام و نزاع بین دو تشیع بود و این امر مهمی است که نباید از آن غافل شویم.»