کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) نوشته‌ی مرکز اسناد انقلاب اسلامی مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی درباره‌ی کتاب‌هایی است که به تاریخ انقلاب اسلامی ایران و سال‌های پس از آن پرداخته‌اند. در این کتاب، چند اثر فارسی و ترجمه‌شده از نویسندگان ایرانی و خارجی معرفی، بررسی و نقد شده است؛ از آثاری درباره‌ی نسبت سنت و تجدد در ایران تا روایت‌های نزدیکان دربار پهلوی از سقوط سلطنت. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) مجموعه‌ای از شش مقاله‌ی مفصل است که هرکدام به نقد یک کتاب مهم درباره‌ی تاریخ معاصر ایران و انقلاب اسلامی اختصاص یافته است. مرکز اسناد انقلاب اسلامی در مقدمه توضیح داده که این مجلد ادامه‌ی طرحی است که در آن، آثار مکتوب مرتبط با انقلاب اسلامی از منظر روشی و محتوایی بررسی می‌شوند تا دقت و انصاف در روایت تاریخ تقویت شود. در بخش نخست کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) مقاله‌ای از علی کردی قرار دارد که کتاب بازخوانی جامعه‌شناختی سنت‌گرایی و تجددطلبی در ایران بین دو انقلاب نوشته‌ی جواد افشارکهن را معرفی و تحلیل کرده است. در این مقاله، مفاهیم کلیدی سنت، سنت‌گرایی، تجدد و تجددگرایی، تقسیم‌بندی طبقات سنتی و تجددگرا، و تبیین نویسنده از نسبت این طبقات با دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی توضیح داده شده و سپس از منظر تاریخی و فکری نقد شده است. در ادامه‌ی کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) مقالاتی درباره‌ی کتاب‌های آخرین روزها؛ پایان سلطنت و درگذشت شاه اثر هوشنگ نهاوندی، ایران؛ از دیکتاتوری سلطنتی تا دین‌سالاری نوشته‌ی محمد امجد، مجموعه‌ی ایران پس از انقلاب به ویراستاری هوشنگ امیراحمدی و منوچهر پروین، شکست شاهانه اثر ماروین زونیس و جلد اول مصدق؛ سال‌های مبارزه و مقاومت نوشته‌ی غلامرضا نجاتی آمده است. هر مقاله ابتدا کتاب را معرفی می‌کند، سپس ساختار، منابع، زاویه‌ی دید و داوری‌های نویسنده را با رجوع به اسناد و پژوهش‌های دیگر می‌سنجد و در پایان جمع‌بندی انتقادی خود را ارائه می‌دهد. کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) با مقدمه‌ای از مرکز اسناد آغاز می‌شود که در آن بر ضرورت نقادی منصفانه‌ی منابع تاریخی، نقش اسناد و مدارک در کشف لایه‌های پنهان وقایع و جایگاه این مجموعه در طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» تأکید شده است. در انتهای کتاب نیز کتابنامه و نمایه آمده تا پیگیری منابع و موضوعات برای پژوهشگران آسان‌تر شود.

خلاصه کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) بر محور این دغدغه شکل گرفته که روایت‌های موجود از انقلاب اسلامی و تاریخ معاصر ایران تا چه اندازه بر اسناد متقن، روش روشن و داوری منصفانه استوار است. در مقاله‌ی نخست، چارچوب جامعه‌شناختی کتاب بازخوانی جامعه‌شناختی سنت‌گرایی و تجددطلبی در ایران بین دو انقلاب معرفی می‌شود؛ از تعریف طبقات سنتی، سنت‌گرا، متجدد و تجددگرا تا تحلیل نسبت آنها با دو انقلاب و پرسش از چرایی ناکامی پروژه‌ی تجدد و پایداری سنت‌گرایان. سپس منتقد با رجوع به تجربه‌ی صفویه، نقش روحانیت شیعه، مفهوم تجدد بومی و نسبت دین با علم و مدرنیته، تصویر کتاب از «سنت» و «تجدد» را به چالش می‌کشد و بر امکان آشتی و تعامل این دو در چارچوب گفتمان اسلام شیعی تأکید می‌کند. در مقالات بعدی نیز روایت‌های نویسندگانی چون هوشنگ نهاوندی، محمد امجد، ماروین زونیس و دیگران از انقلاب و جمهوری اسلامی از نظر اتکا به فرضیه‌ی توطئه، غفلت از زمینه‌های داخلی، یکسونگری نسبت به نیروهای مذهبی و نادیده‌گرفتن اسناد تاریخی بررسی و نقد شده است.

چرا باید کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب پنجم) را بخوانیم؟

این کتاب فرصتی فراهم کرده تا چند روایت پرخواننده از انقلاب اسلامی و تاریخ معاصر ایران در کنار هم و به‌صورت انتقادی دیده شود. خواننده با شیوه‌های مختلف روایت تاریخ، از جامعه‌شناختی تا خاطره‌نویسی درباری و تحلیل روان‌شناختی، آشنا می‌شود و در عین حال می‌بیند که چگونه انتخاب مفاهیم، منابع و زاویه‌ی دید می‌تواند تصویر یک واقعه را دگرگون کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ و علوم سیاسی، علاقه‌مندان مطالعات انقلاب اسلامی، و کسانی که درگیر بحث‌های سنت و تجدد، نقش روحانیت و نقد روایت‌های سلطنت‌طلبانه از سقوط پهلوی هستند پیشنهاد می‌شود. برای کسانی که می‌خواهند «خودِ تاریخ‌نگاری» را موضوع مطالعه قرار دهند نیز مناسب است. «نقد منطقی، دقیق و عالمانه‌ی منابع تاریخی که از غرض و هوس به دور و با انصاف و اعتدال همراه باشد و چگونگی مضامین منابع و ارزش آن را چنان‌که هست نمایان سازد، از جمله کارهای مهم و از عوامل اساسی ترقی حافظه‌ی تاریخی و ملی یک ملت به‌شمار می‌آید. این امر هرچند سابقه‌ی چندانی در عرصه‌ی تاریخ‌نگاری ایران ندارد اما پیشرفت‌هایی را در چند سال اخیر به خود دیده است. نقادی در حوزه‌ی تاریخ نیازمند مراجعه به داده‌های متعدد، کندوکاو در میان اسناد، مدارک و منابع است که قبل، حین و پس از وقوع حوادث مختلف به وجود آمده و ممکن است قسمت‌های مختلفی از آن امروز در دست باشد. تطبیق اوضاع و احوال وقایع با اسناد به‌جای‌مانده توسط ناقد به کشف حقایق بیشتر و روشن‌تر شدن موضوع می‌انجامد. انقلاب اسلامی ایران از حوادث مهم قرن بیستم است که در عین ناباوری ناظران سیاسی و در شرایطی منحصربه‌فرد نسبت به انگاره‌های حاکم بر زمان خودش به وقوع پیوست و موجب شد تا این پدیده براساس باورها و نظریات متعددی تحلیل شود. گستردگی این تحلیل‌ها نتیجه‌گیری‌های متعدد و گاه متناقضی را داشته است. نقد کتب و منابعی که به نوعی با زوایای مختلف تاریخ انقلاب اسلامی ایران ارتباط دارند نیازمند توجه و دقتی است که باید با استناد به منابع متقن و مستدل انجام پذیرد. مرکز اسناد انقلاب اسلامی در راستای انجام رسالت خود در مطالعه و تدوین تاریخ انقلاب اسلامی گام دیگری را در کنار کارهای پژوهشی متداول خود برداشته و طرح بررسی و نقد آثار مکتوب درباره‌ی انقلاب اسلامی ایران را نیز به مجموعه برنامه‌های پژوهشی خود افزوده است. تاکنون چهار مجلد از مجموعه‌ی نقد مذکور منتشر گردیده و اینک پنجمین جلد از این مجموعه به جامعه‌ی علمی و علاقه‌مندان مطالعات انقلاب اسلامی تقدیم می‌شود.»