کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل

کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل (The Theory of Intuition in Husserl's Phenomenology)، نوشته امانوئل لویناس و ترجمه فرزاد جابرالانصار، تصویری متمرکز از یکی از گرهی‌ترین مفاهیم دستگاه فکری هوسرل ارائه می‌دهد. این کتاب که در مجموعه‌ی متون کلاسیک فلسفه قرار دارد و در سال ۱۴۰۰ توسط نشر نی منتشر شده است، رساله‌ی دکتری لویناس و نخستین مواجهه‌ی جدی فضای فکری فرانسه با پدیدارشناسی آلمانی به‌ شمار می‌آید. متن حاضر ضمن معرفی کلیت پروژه‌ی هوسرل، شهود را به‌عنوان محور روش و هستی‌شناسی او دنبال می‌کند و زمینه‌ی گذار لویناس به افق اخلاقی خاص خود را نشان می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل اثر امانوئل لویناس

کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل رساله‌ای است که امانوئل لویناس در اوج شکل‌گیری برنامه‌ی فکری هوسرل آن را نوشته و در آن هم گزارش‌گر و هم منتقد پدیدارشناسی استعلایی است. او در مقدمه‌ و دیباچه‌ی خود نشان می‌دهد که چگونه این رساله خاستگاه فلسفه‌ی بعدی او و درعین‌حال یکی از نخستین دروازه‌های ورود متفکران فرانسوی به پدیدارشناسی آلمانی بوده است؛ رساله‌ای که سارتر و مرلوپونتی را نیز به‌سمت هوسرل و هایدگر کشاند. کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل از دل بحران فلسفه و علوم اروپایی که هوسرل آن را توصیف کرده است، سر بر می‌آورد و نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم شهود، قصدیت آگاهی و ایده‌ی زیست‌جهان در برابر طبیعت‌گرایی و روان‌شناسی‌گرایی قد علم می‌کنند.

امانوئل لویناس در این کتاب، باتکیه‌بر پژوهش‌های منطقی، ایده‌ها، درس‌گفتارهای آگاهی درونی از زمان و نوشته‌های متأخر هوسرل، از یک‌سو ساختار هستی‌شناسی طبیعت‌گرا را بازسازی می‌کند و از سوی دیگر، گام‌به‌گام به‌سوی هستی‌شناسی آگاهی و مفهوم «وجود مطلق آگاهی» پیش می‌رود. کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل در هفت فصل، ابتدا طبیعت‌گرایی و روان‌شناسی‌گرایی را به‌مثابه نظریه‌هایی درباره‌ی هستی توضیح می‌دهد، سپس تمایز هستی‌شناسی صوری و هستی‌شناسی‌های منطقه‌ای را طرح می‌کند، به تحلیل تجربه‌ی شیء مادی، پدیدارهای سوبژکتیو، افق‌ها و آگاهی بالفعل و بالقوه می‌پردازد و در نهایت جایگاه شهود، بداهت و حقیقت را در روش پدیدارشناختی هوسرل روشن می‌سازد.

خلاصه کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل

کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل به این پرسش مرکزی می‌پردازد که شهود در دستگاه هوسرل چه جایگاهی دارد و چگونه با فهم او از هستی و آگاهی گره می‌خورد. لویناس ابتدا نشان می‌دهد که چگونه طبیعت‌گرایی و روان‌شناسی‌گرایی همه‌ی هستی را براساس الگوی شیء مادی و علیت طبیعی می‌فهمند و در نتیجه آگاهی، ارزش‌ها و ابژه‌های ایدئال را به فرایندهای روانی و علّی فرومی‌کاهند. سپس با بازخوانی پژوهش‌های منطقی و ایده‌ها، تمایز میان ذوات و رویدادهای روانی و میان جهان انضمامی تجربه و جهان برساخته‌ی علم فیزیک را برجسته می‌کند.

در ادامه، امانوئل لویناس مفهوم قصدیت، ساختار پدیدارهای سوبژکتیو، افق‌های آگاهی، نسبت آگاهی بالفعل و بالقوه و وابستگی جهان متعالی به آگاهی را تحلیل می‌کند تا نشان دهد که شهود نه احساسی روان‌شناختی، بلکه شیوه‌ای بنیادین برای داده‌شدن حقیقت است؛ شیوه‌ای که منطق و هستی‌شناسی هوسرل بر آن استوار می‌شود.

چرا باید کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل را بخوانیم؟

کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل امکان آشنایی با بحران علوم، نقد طبیعت‌گرایی و روان‌شناسی‌گرایی و تکوین مفهوم شهود در اندیشه‌ی هوسرل را فراهم می‌کند. این کتاب همچنین نقطه‌ی تلاقی هوسرل، هایدگر و لویناس را نشان می‌دهد و به درک نسبت میان آگاهی، حقیقت، زیست‌جهان و اخلاق در سنت پدیدارشناسی کمک می‌کند.

خواندن کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، به‌ویژه علاقه‌مندان به پدیدارشناسی، فلسفه‌ی قاره‌ای و مباحث هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که درگیر پرسش از بحران علوم، نسبت علم و فلسفه و مسئله‌ی آگاهی هستند.

درباره امانوئل لویناس

امانوئل لویناس، فیلسوف فرانسویِ لیتوانیایی‌تبار و از مهم‌ترین متفکران قرن بیستم، در سال ۱۹۰۶ در لیتوانی به دنیا آمد. او که بعدها به فیلسوف «دیگری» شهرت یافت، در سال ۱۹۲۳ وارد دانشگاه استراسبورگ شد و در سال ۱۹۲۷ مدرک فلسفه گرفت. لویناس در سال ۱۹۲۹ نخستین نوشته‌ی خود را که مقاله‌ای درباره‌ی ایده‌های هوسرل بود، منتشر کرد. او سپس رساله‌ی دکتری خود را با عنوان نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل نوشت و در سال ۱۹۳۰ از آن دفاع کرد. این رساله همان سال منتشر شد و از نخستین آثاری بود که پدیدارشناسی هوسرل را به فضای فکری فرانسه معرفی کرد، تا جایی که گفته می‌شود ژان پل سارتر از طریق این کتاب با پدیدارشناسی آشنا شد.

لویناس در آغاز تحت‌تأثیر هوسرل و هایدگر قرار داشت، اما به‌تدریج مسیر مستقلی را در فلسفه دنبال کرد و اندیشه‌ای را بنیان گذاشت که بر تقدم اخلاق بر هستی‌شناسی تأکید می‌کرد. او بیش از هر چیز با مفاهیمی چون دیگری، غیریت و مسئولیت اخلاقی شناخته می‌شود. از مهم‌ترین آثارش می‌توان به تمامیت و نامتناهی و فراسوی وجود یا ماسوای هستی اشاره کرد که در آن‌ها رابطه‌ی انسان با دیگری و مسئولیت اخلاقی بررسی می‌شود. اندیشه‌های لویناس همچنین پیوندی عمیق با سنت یهودی و مضامین دینی داشت و بعدها از طریق نوشته‌هایی چون «خشونت و متافیزیک» اثر ژاک دریدا بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. لویناس سرانجام در سال ۱۹۹۵ درگذشت.

در ایران، نخستین متن منتشرشده از لویناس گفت‌وگویی با رامین جهانبگلو بود که در سال ۱۳۷۳ در مجله‌ی کیان منتشر شد. از دهه‌ی ۱۳۸۰ توجه به ترجمه و معرفی آثار او بیشتر شد. تا سال ۱۴۰۳ کتاب زمان و دیگری، با ترجمه‌ی مریم حیاط‌شاهی، تنها کتاب مستقل از لویناس است که به فارسی ترجمه شده است. این اثر را می‌توان از مهم‌ترین نوشته‌های او دانست؛ کتابی که بسیاری از ایده‌های بنیادین فلسفه‌ی اخلاق او در آن شکل گرفته است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

امانوئل لویناس در طول زندگی خود جوایز و افتخارهای متعددی دریافت کرد؛ از جمله مدال نقره‌ی مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه، جایزه‌ی بالزان در سال ۱۹۸۹ به‌پاس نقش برجسته‌اش در فلسفه‌ی اخلاق و پدیدارشناسی و نیز جایزه‌ی هانری برگسون از آکادمی علوم اخلاقی و سیاسی فرانسه. دانشگاه‌های فرایبورگ و لوون نیز دکتری افتخاری به او اعطا کردند.

بخشی از کتاب نظریه شهود در پدیدارشناسی هوسرل

«هستی، در درجهٔ اول، ابژهٔ علوم است ــ خواه این علم فیزیک باشد خواه زیست‌شناسی، روان‌شناسی و غیره. لیکن عملکرد این علوم نیازمند تعداد مشخصی از مفاهیم است که خودِ این علوم دلالت‌ها و معانی آن‌ها را روشن نمی‌کنند؛ برای مثال از میان این مفاهیم می‌توان به یادآوری، ادراک، زمان، مکان و غیره اشاره کرد. این مفاهیم ساختار ضروریِ حوزه‌های مختلف هستی را تعیین می‌کنند و ذوات آن‌ها را قوام می‌بخشند. بنابراین، نظریهٔ هستی می‌تواند منظری اتخاذ کند تا از آن منظر، با ملاحظهٔ مقولاتی که شروطِ خودِ وجودِ هستی‌اند، به طریقی، هستی را از آن حیث که هستی است مطالعه کند. این‌جاست که نظریهٔ هستی به هستی‌شناسی تبدیل می‌شود.»