کتاب جنبش های نافرجام

کتاب جنبش های نافرجام نوشته وینسنت بوینز و ترجمه شهریار خواجیان است که گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. این اثر از دل تجربه‌های میدانی، مصاحبه‌های گسترده و پیگیری اعتراضات مردمی در کشورهای مختلف شکل گرفته و یک سؤال مرکزی را دنبال می‌کند: چرا بسیاری از خیزش‌هایی که با امید به تغییر آغاز شدند، به نتایجی رسیدند که با خواسته‌های معترضان فاصله داشتند؟ نویسنده از برزیل، تونس و چند نقطه‌ی دیگر جهان حرکت می‌کند تا رابطه‌ی میان خیابان، رسانه، سازماندهی و قدرت سیاسی را بررسی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنبش های نافرجام

کتاب جنبش های نافرجام نوشته وینسنت بوینز روایتی گسترده از موج اعتراضات مردمی در فاصله‌ی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ ارائه می‌دهد؛ دهه‌ای که در آن خیابان در بسیاری از کشورها به صحنه‌ی اصلی سیاست تبدیل شد. نویسنده فقط به ثبت رخدادها بسنده نکرده، بلکه می‌پرسد چگونه جنبش‌هایی که با خواسته‌هایی مانند عدالت، آزادی، بهبود خدمات عمومی یا مقابله با فساد آغاز شدند، در مواردی به نتایجی کاملاً متفاوت رسیدند. نقطه‌ی شروع بحث، تجربه‌ی سرکوب اعتراضات در سائوپائولو است، اما مسیر کتاب خیلی زود از برزیل فراتر می‌رود و به تونس، مصر، ترکیه، شیلی، هنگ‌کنگ و چند کشور دیگر می‌رسد. در این مسیر، نقش رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی، شکل‌های سازماندهی افقی، ایده‌ی خودانگیختگی و نسبت میان شور خیابانی و قدرت سیاسی به‌دقت بررسی شده است.
کتاب جنبش های نافرجام فقط تاریخچه‌ی چند اعتراض مشهور نیست. بخش مهمی از آن به این اختصاص دارد که اصلاً مردم چگونه اعتراض‌کردن را یاد گرفته‌اند و چرا بعضی شکل‌های کنش جمعی در دوره‌ای خاص محبوب می‌شوند. نویسنده از نمونه‌های تاریخی گوناگون استفاده کرده و از جنبش‌های دانشجویی، چپ نو، سیاست پیش‌انگارانه، تجربه‌ی اشغال فضاهای شهری و تأثیر رسانه‌های جمعی بر شکل‌گیری اعتراضات سخن گفته است. او نشان می‌دهد که خیابان به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی تغییر نیست و حتی همبستگی گسترده، اگر به سازماندهی، تصمیم‌گیری و افق روشن سیاسی نرسد، ممکن است به پراکندگی یا مصادره‌ی خواسته‌ها بینجامد.
کتاب جنبش های نافرجام از نظر حال‌وهوا هم ترکیبی از گزارش میدانی، تحلیل تاریخی و گفت‌وگو با کنشگران و سیاستمداران است. نویسنده بر پایه‌ی بیش از ۲۰۰ مصاحبه تلاش کرده تجربه‌ی زیسته‌ی آدم‌هایی را ثبت کند که در متن این خیزش‌ها حضور داشته‌اند. همین ویژگی باعث شده این کتاب هم تصویر کلان از یک دهه‌ی پرآشوب بدهد و هم جزئیات انسانی و ملموس اعتراضات را از دست ندهد. نتیجه، متنی است که هم به سازوکار شکل‌گیری جنبش‌ها می‌پردازد و هم به فاصله‌ی میان امید جمعی و پیامد سیاسی آن‌ها.

خلاصه کتاب جنبش های نافرجام

جنبش های نافرجام با یک صحنه‌ی سرکوب در سائوپائولو آغاز می‌شود و از همان‌جا پرسش اصلی خود را پیش می‌کشد: چرا اعتراضات گسترده‌ای که قرار بود وضع موجود را به نفع مردم تغییر دهند، گاهی به تقویت نیروهایی انجامیدند که درست در جهت مخالف حرکت می‌کردند؟ نویسنده برای پاسخ، مسیر یک دهه اعتراض را از تونس و بهار عربی تا برزیل و دیگر کشورها دنبال می‌کند. او در کنار روایت رخدادها، به ریشه‌های تاریخی شکل‌های رایج اعتراض، نقش رسانه‌ها در برجسته‌کردن بعضی صداها، و مسئله‌ی رهبری، سازماندهی و تصمیم‌گیری جمعی می‌پردازد. خلاصه‌ی حرف این کتاب این است که انرژی خیابانی، بدون سازوکار روشن برای تبدیل‌شدن به قدرت سیاسی، می‌تواند به نتیجه‌ای برسد که خود معترضان انتظارش را نداشتند.

چرا باید کتاب جنبش های نافرجام را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جنبش های نافرجام را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان اعتراض خیابانی و نتیجه‌ی سیاسی را از زاویه‌ای دقیق‌تر بررسی می‌کند.
• نویسنده نشان می‌دهد رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی چگونه بر شکل‌گیری و برداشت عمومی از جنبش‌ها اثر می‌گذارند.
• خواننده با مفهوم‌هایی مانند سازماندهی افقی، خودانگیختگی و سیاست پیش‌انگارانه در بستر رخدادهای واقعی آشنا می‌شود.
• این اثر چند کشور و چند تجربه‌ی اعتراضی را کنار هم می‌گذارد و امکان مقایسه‌ی آن‌ها را فراهم می‌کند.
• کتاب فقط به لحظه‌ی شور و تجمع نمی‌پردازد و مسئله‌ی بعد از اعتراض را هم جدی می‌گیرد.
• مطالعه‌ی آن به درک بهتر فاصله‌ی میان خواسته‌های مردمی و سازوکارهای قدرت کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جنبش های نافرجام به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی اعتراضات مردمی و پیامدهای سیاسی آن‌ها شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی معاصر که پیوند رخدادهای کشورهای مختلف برایشان مهم است.
• کسانی که درمورد نقش رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در جنبش‌های جمعی سؤال دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به موضوع جنبش‌های اجتماعی، قدرت سیاسی و کنش جمعی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند فراتر از خبرهای لحظه‌ای، منطق درونی خیزش‌های یک دهه را دنبال کنند.

بخشی از کتاب جنبش های نافرجام

«در دههٔ گذشته، از ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰، این اتفاقات به‌هیچ‌وجه منحصر به یک کشور خاص نبود. در سراسر جهان، بشر شاهد طغیان اعتراضات توده‌ای بود که تغییراتی ژرف را نوید می‌داد. این اعتراضات از نظر شرکت‌کنندگانِ آن‌ها پیروزی‌هایی شورانگیز بود که با ستایش و خوش‌بینی مطبوعات بین‌المللی روبه‌رو شد. اما سال‌ها بعد، با کنار رفتن اکثر خبرنگاران خارجی از صحنه، می‌بینیم که آن خیزش‌ها مقدمه ــ اگر نه لزوماً عاملِ ــ پیامدهایی شد که بسیار با هدف‌های آن جنبش‌ها متفاوت بود. در هیچ‌جا اوضاع آن‌طور که طرح‌ریزی شده بود پیش نرفت. در بسیاری از موارد، بنا بر معیارهای تعیین‌شده در خود خیابان‌ها، اوضاع بسیار بدتر شد.
در حقیقت حتی می‌توان داستان آن دهه را داستان اعتراضات توده‌ای و پیامدهای پیش‌بینی‌نشدهٔ حاصل از آن اعتراضات دانست. این کتاب می‌کوشد دقیقاً چنین داستانی را روایت کند، حتی اگر با این خطر مواجه باشد که بیش از حد بلندپروازانه به نظر برسد. چه می‌شود اگر بکوشیم داستانی دربارهٔ جهانِ دههٔ ۲۰۱۰-۲۰۲۰ با محوریت یک پرسش معماگونه بنویسیم: چگونه ممکن است این‌همه اعتراض توده‌ای ظاهراً به وضعیتی متضاد آنچه معترضان می‌خواستند انجامیده باشد؟»