کتاب امپراتوری های راه ابریشم

کتاب امپراتوری های راه ابریشم (Empires of the Silk Road) نوشته کریستوفر آی. بکویت و ترجمه شهربانو صارمی، تاریخ اوراسیای مرکزی را از عصر برنز تا امروز در چشم‌اندازی گسترده دنبال می‌کند و می‌کوشد چند تصور جاافتاده درباره‌ی کوچ‌نشینان، تجارت راه ابریشم و نقش سیاسی و فرهنگی این منطقه را دوباره بررسی کند. نویسنده به‌ جای تکرار روایت‌های آشنا، اوراسیای مرکزی را در متن تاریخ سراسر اوراسیا می‌نشاند و از پیوند قدرت، دادوستد، اسطوره و جابه‌جایی مردمان حرف می‌زند. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امپراتوری های راه ابریشم

کتاب امپراتوری های راه ابریشم نوشته‌ی کریستوفر آی. بکویت تلاشی است برای بازخوانی تاریخ اوراسیای مرکزی در مقیاسی بسیار وسیع؛ از روزگار باستان تا دوره‌های نزدیک‌تر. نویسنده می‌کوشد نشان دهد چرا اوراسیای مرکزی در روایت‌های رایج تاریخ، اغلب یا به حاشیه رانده شده یا با کلیشه‌هایی مثل بربریت، غارتگری و تهدید دائمی شناخته شده است. در این نگاه، راه ابریشم فقط یک مسیر تجاری نیست، بلکه بخشی از سازوکار اقتصادی و سیاسی منطقه است و بدون فهم آن نمی‌توان رابطه‌ی میان دولت‌ها، اقوام و فرهنگ‌های اوراسیا را درست دید.

کتاب امپراتوری های راه ابریشم در کنار تاریخ سیاسی، به لایه‌های فرهنگی و فکری هم توجه دارد. بخشی از جذابیت آن از جایی می‌آید که کریستوفر آی. بکویت اسطوره‌های بنیادین، روایت قهرمانان، الگوی فرمانروایی و نهادهایی مثل کومیتاتوس را وارد بحث می‌کند تا نشان دهد شکل‌گیری قدرت در اوراسیای مرکزی فقط با نبرد و جابه‌جایی جمعیت توضیح داده نمی‌شود. او از پیوند میان حماسه، وفاداری جنگجویان، ساخت دولت و گردش ثروت حرف می‌زند و در همین مسیر، نقش ابریشم، اسب، مالیات، هدیه و تجارت را در حفظ امپراتوری‌ها برجسته می‌کند. 

متن کتاب در عین‌ حال با دیدگاه‌های جاافتاده‌ی تاریخ‌نگاری هم درگیر می‌شود و بارها به این نکته برمی‌گردد که منابع موجود برای شناخت این منطقه کم نیستند، بلکه مسئله بیشتر به نوع خواندن و تفسیر آن‌ها مربوط است. حاصل کار، تصویری است از منطقه‌ای که نه حاشیه‌ی تمدن، بلکه یکی از کانون‌های شکل‌دهنده‌ی تاریخ اوراسیا بوده است.

خلاصه کتاب امپراتوری های راه ابریشم

کتاب امپراتوری های راه ابریشم تاریخ اوراسیای مرکزی را در بازه‌ای طولانی دنبال می‌کند و می‌کوشد جایگاه این منطقه را در شکل‌گیری تاریخ اوراسیا دوباره تعریف کند. نویسنده از خاستگاه اقوام، اسطوره‌های سیاسی، الگوهای فرمانروایی و ساختارهای جنگی آغاز می‌کند و سپس به نقش تجارت، به‌ویژه شبکه‌ای که با نام راه ابریشم شناخته می‌شود، می‌رسد. 

در این مسیر، کتاب نشان می‌دهد که قدرت در اوراسیای مرکزی فقط بر پایه‌ی یورش و غلبه شکل نگرفته، بلکه با دادوستد، جابه‌جایی فرهنگی، پیوند با دولت‌های پیرامونی و گردش کالاهای ارزشمند هم گره خورده است. یکی از محورهای اصلی اثر، نقد تصویر منفی و ساده‌شده‌ای است که از مردمان این منطقه در بسیاری از روایت‌های تاریخی ساخته شده است.

چرا باید کتاب امپراتوری های راه ابریشم را بخوانیم؟

دلایل خواندن امپراتوری های راه ابریشم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب جایگاه اوراسیای مرکزی را از حاشیه به متن تاریخ اوراسیا می‌آورد.
• کتاب نشان می‌دهد راه ابریشم فقط مسیر عبور کالا نبود و با ساخت قدرت و اقتصاد منطقه پیوند داشت.
• خواننده با نقد چند تصور جاافتاده درباره‌ی کوچ‌نشینان، جنگ و بربریت روبه‌رو می‌شود.
• اثر، پیوند میان اسطوره، فرمانروایی، وفاداری جنگجویان و شکل‌گیری امپراتوری‌ها را توضیح می‌دهد.
• کتاب برای فهم رابطه‌ی میان تجارت ابریشم، اسب، مالیات و ثروت سیاسی داده‌های مهمی فراهم می‌کند.
• نویسنده به‌ جای تمرکز بر یک قوم یا یک دوره، تصویری گسترده از جابه‌جایی مردمان و فرهنگ‌ها ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب امپراتوری های راه ابریشم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن امپراتوری های راه ابریشم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ آسیا و اوراسیا که می‌خواهند نقش اوراسیای مرکزی را دقیق‌تر بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی راه ابریشم فقط با تصویر بازرگانی و کاروان آشنا هستند و دنبال درکی گسترده‌تر از آن‌اند.
• کسانی که به تاریخ اقوام کوچ‌نشین، امپراتوری‌های استپی و مناسبات آن‌ها با دولت‌های پیرامونی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند پیوند میان اسطوره، سیاست، جنگ و تجارت را در تاریخ دنبال کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، مطالعات منطقه‌ای و فرهنگ‌های آسیای مرکزی که به یک چشم‌انداز کلان نیاز دارند.

بخشی از کتاب امپراتوری های راه ابریشم

«بنا به روایت تاریخ سرّی مغولان، یک جنگجوی کومیتاتوس فرمانروای قِرائیت شکست‌خوردۀ خود را ترک کرد، فرمانروایی که دیگر نمی‌توانست برایش غذای خوب، جامه‌های زربفت و جایگاهی والا فراهم کند، و به خدمت خانِ پیروز یعنی چنگیزخان درآمد. چنگیز‌خان به‌درستی اعلام کرد، از آن‌جا که این مرد ولی‌نعمت خود را ترک کرده نمی‌توان به او اعتماد کرد که یک نوکر (nöker) باشد؛ او فرمان اعدام این شخص را صادر کرد.

از دریای شمال تا دریای ژاپن و جنوب شمالگان تا کوه‌های هیمالیا توصیفاتی دربارۀ شکل اولیۀ نهاد کومیتاتوس یا اشاراتی به اعضای آن وجود دارد ــ به عبارت دیگر، در سراسر اوراسیای مرکزی و میان همۀ اقوام اوراسیای مرکزی که در منابع ذکر آن‌ها آمده است، از زمان هیتی‌‌ها گرفته تا پذیرش ادیان جهانی در قرون وسطی. برعکس، کومیتاتوس واقعی در میان اقوامی که به اوراسیای مرکزی تعلق نداشتند ناشناخته است، این‌ها همان کسانی هستند که در توصیفات خود از وجود چنین نهادی ابراز شگفتی کرده‌اند.»