کتاب ادبیات قرآن

کتاب ادبیات قرآن (مجموعه مقالات) نوشته‌ مستنصر میر و ترجمه‌ محمدحسن محمدی‌ مظفر، مجموعه‌ای از مقالات او درباره‌ی جنبه‌های مختلف زبان و ساختار قرآن است. نویسنده در این مقالات به سراغ موضوعاتی مانند پیوستگی سوره‌ها، زبان قرآن، شوخی و طنز، گفت‌وگو و قصه‌پردازی قرآنی رفته است. مترجم این نوشته‌ها را از منابع گوناگون گردآوری کرده و با تنظیمی تازه در قالب یک کتاب مستقل پیش روی خواننده گذاشته است. نشر دانشگاه ادیان و مذاهب این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ادبیات قرآن

کتاب ادبیات قرآن مجموعه‌ای از هفت مقاله‌ی مستنصر میر است که در فاصله‌ی چند دهه نوشته شده و محمدحسن محمدی‌ مظفر آن‌ها را ترجمه و گردآوری کرده است. این مقالات در اصل در کتاب‌ها و نشریات مختلف منتشر شده و مترجم با کنارهم‌گذاشتن‌شان تصویری نسبتاً منسجم از نگاه نویسنده به زبان و ساختار قرآن ارائه کرده است. از همان آغاز در یادداشت مترجم توضیح داده شده که ترتیب فعلی مقالات براساس منطق بحث‌ها تنظیم شده نه تاریخ انتشار، برای نمونه مقاله‌ی پیوستگی سوره؛ تحولی در تفسیر قرآن در قرن بیستم و سپس زبان قرآن در ابتدای مجموعه آمده تا مبنای نظری بحث‌های ادبی بعدی را فراهم کند. 

کتاب ادبیات قرآن در ادامه به مقاله‌ی قرآن به‌مثابه‌ی اثری ادبی می‌رسد که در آن گونه‌های ادبی مختلف در قرآن به‌طور کلی طرح شده و زمینه‌ی ورود به مقالات بعدی را می‌سازد، سپس مقالاتی مانند شوخی در قرآن، طنز در قرآن؛ پژوهشی در قصه‌ی یوسف، گفت‌وگو در قرآن و قرآن، کتاب مقدس و شعر جاهلی، هرکدام به یکی از جلوه‌های خاص بیان قرآنی می‌پردازند. مستنصر میر در این نوشته‌ها از نمونه‌های متعدد آیات استفاده کرده و با مقایسه‌ی دیدگاه مفسران جدید و قدیم، به‌ویژه در بحث پیوستگی سوره‌ها، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان سوره‌ها را به‌عنوان واحدهایی منسجم و دارای عمود یا محور اصلی فهم کرد. 

کتاب ادبیات قرآن در بخش‌هایی مانند قصه‌ی یوسف در قرآن؛ طرح، مضامین و شخصیت‌ها نیز به تحلیل روایی نزدیک می‌شود و ساختار داستان، درهم‌تنیدگی اپیزودها و شخصیت‌پردازی را بررسی می‌کند. مستنصر میر در مقاله‌ی مربوط به تفسیر قرن بیستم با مرور آثاری از ثنوی، فراهی، اصلاحی، سید قطب، دروزه و طباطبائی نشان می‌دهد که چگونه نگاه به سوره به‌عنوان واحد پیوسته در میان مفسران جدید گسترش یافته است. در پایان هر مقاله یادداشت‌ها و ارجاعات مفصل آمده و در انتهای کتاب کتابنامه و نمایه تنظیم شده تا پیگیری منابع و موضوعات برای خواننده آسان‌تر شود.

خلاصه کتاب ادبیات قرآن

کتاب ادبیات قرآن بر محور این پرسش شکل گرفته است که قرآن از چه جنبه‌هایی می‌تواند به‌عنوان متنی دارای ساختار و زبان ویژه بررسی شود. مستنصر میر در مقاله‌ی پیوستگی سوره نشان می‌دهد که چگونه گروهی از مفسران قرن بیستم سوره‌ها را واحدهایی منسجم دانسته‌اند و با تقسیم سوره‌ها به بخش‌ها و جست‌وجوی غرض یا عمود هر سوره، تفسیر را از حالت جزئی‌نگر به‌سمت نگاه کل‌نگر برده‌اند. 

در مقاله‌ی زبان قرآن بحث بر سر این است که قرآن چگونه خود را کتاب مبین معرفی می‌کند و زبان عربی قرآن در عین آشنابودن برای مخاطبان نخستین، چه تفاوت‌هایی با زبان رایج شعر و خطابه‌ی جاهلی دارد. مستنصر میر در دیگر مقالات کتاب ادبیات قرآن، به سراغ موضوعاتی رفته که کمتر به‌صورت منظم بررسی شده‌اند، مانند شوخی و طنز در آیات، شیوه‌ی شکل‌گیری گفت‌وگوها در قرآن، نسبت قرآن با شعر جاهلی و کتاب مقدس و ساختار قصه‌ی یوسف. در این میان، تحلیل‌هایی مانند بررسی سوره‌ی بقره نزد اصلاحی یا تبیین کارکرد تعبیرهایی مانند برادر در احکام قصاص و غیبت، نشان می‌دهد که چگونه توجه به سیاق و پیوستگی آیات می‌تواند بر فهم احکام، اخلاق و تصویر انسان در قرآن اثر بگذارد.

چرا باید کتاب ادبیات قرآن را بخوانیم؟

خواندن کتاب ادبیات قرآن امکان آشنایی با رویکردی تحلیلی به زبان و ساختار قرآن را فراهم می‌کند، رویکردی که هم به پیوستگی سوره‌ها توجه دارد و هم به ظرافت‌های تعبیر، طنز، شوخی و گفت‌وگو. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند از سطح ترجمه‌ی آیات فراتر بروند و با نمونه‌های عینی تحلیل متن قرآنی روبه‌رو شوند، منبعی غنی از بحث‌ها و مثال‌های دقیق فراهم کرده است.

خواندن کتاب ادبیات قرآن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب ادبیات قرآن به دانشجویان و پژوهشگران علوم قرآن و حدیث، الهیات و مطالعات اسلامی پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به کسانی توصیه می‌شود که دغدغه‌ی فهم ساختار سوره‌ها، زبان قرآن و نسبت تفسیر سنتی و رویکردهای جدید به متن قرآنی را دارند و به تحلیل‌های متنی و ادبی علاقه‌مند هستند.