کتاب فقه عبادی

کتاب فقه عبادی (پژوهشی در اقوال راجح مذهب امام شافعی همراه با دیدگاه مذاهب دیگر) نوشته محمد جمالی و مصطفی ذوالفقارطلب، احکام عبادات را بر پایه‌ی دیدگاه‌های معتبر مذهب شافعی بررسی کرده است. مسئله‌ی اصلی این کتاب، تشخیص قول راجح در میان آرای گوناگون فقهی است؛ موضوعی که برای شناخت احکام و عمل به عبادات اهمیت دارد. نویسندگان، احکام را در قالب مسئله‌های کوتاه آورده‌اند و در مباحث مهم، دیدگاه مذاهب دیگر را نیز مطرح کرده‌اند. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فقه عبادی

کتاب فقه عبادی نوشته محمد جمالی و مصطفی ذوالفقارطلب، حاصل مراجعه به متون اصیل شافعیه برای استخراج اقوال راجح و معتمد این مذهب است. نویسندگان در مقدمه، دشواری تشخیص جایگاه اقوال مختلف و پراکندگی مسائل در منابع تخصصی را از انگیزه‌های تألیف دانسته‌اند. آنان به‌جای شرح پیوسته‌ی موضوعات، حکم هر مسئله را در عباراتی کوتاه بیان کرده‌اند تا مرز میان پرسش‌های فقهی مشخص باشد. متن اصلی به اقوال راجح شافعیه اختصاص دارد و پاورقی‌ها، در بسیاری از مسائل مهم، محل طرح دیدگاه مذاهب چهارگانه و نظر ترجیحی نویسندگان است. این تفکیک به خواننده امکان می‌دهد میان حکم معتمد مذهب، اختلاف‌نظر فقیهان و ارزیابی مؤلفان تمایز بگذارد. نویسندگان همچنین جایگاه و مشروعیت موضوعات کلی را معمولاً پیش از ورود به احکام توضیح داده‌اند. توجه به مسائل نوپیدا نیز بخشی از شیوه‌ی بررسی آنان است.
کتاب فقه عبادی شش فصل دارد: مذهب شافعی، طهارت، نماز، زکات، روزه و حج. فصل نخست، پیش از ورود به احکام، زمینه‌ی شناخت مذهب را فراهم می‌کند. زندگی و تحصیلات شافعی، منابع استنباط، تفاوت قول قدیم و جدید، گسترش مذهب و مراحل شکل‌گیری مذهب معتمد در این فصل بررسی شده‌اند. بحث تاریخی صرفاً به معرفی اشخاص محدود نمی‌ماند؛ نویسندگان نشان داده‌اند که نقل، تصحیح و تنقیح اقوال چه نقشی در تعیین دیدگاه معتبر داشته است. فصل‌های بعد، موضوعات عبادی را با تفکیک شرط‌ها، ارکان، واجبات، سنت‌ها و مبطلات دنبال می‌کنند. مباحث طهارت، برای نمونه، میان پاک‌بودن آب و قدرت پاک‌کنندگی تفاوت می‌گذارند. فصل نماز نیز از احکام کلی تا جماعت، اقتدا، نماز مسافر و جمعه امتداد دارد. احکام بدهی و طلب در پرداخت زکات، عذرهای روزه‌نگرفتن و تفاوت ارکان و واجبات حج، نمونه‌هایی از دامنه‌ی مباحث دیگرند. نویسندگان این مجموعه را برای استفاده‌ی عمومی و مراکز آموزشی در نظر گرفته‌اند و امکان بهره‌گیری از این کتاب برای شش واحد درسی فقه عبادی در مقطع کارشناسی الهیات با گرایش فقه و حقوق را نیز توضیح داده‌اند.

خلاصه کتاب فقه عبادی

کتاب فقه عبادی شناخت احکام عبادات را به تشخیص اعتبار اقوال فقهی پیوند می‌دهد. بحث از این نکته آغاز می‌شود که مذهب معتمد شافعیه، حاصل نقل و بررسی دیدگاه‌ها در طول مراحل مختلف است و نباید همه‌ی اقوال را هم‌رتبه دانست. توضیح قول قدیم و جدید شافعی و منابع استنباط او، زمینه‌ی ورود به احکام را فراهم می‌کند. مباحث بعدی، شرایط انجام عبادات و عواملی را توضیح می‌دهند که در صحت یا بطلان آن‌ها نقش دارند. نویسندگان در طهارت، نماز، زکات، روزه و حج، حکم مسئله‌ها را از یکدیگر جدا کرده‌اند. دیدگاه مذاهب دیگر و نظرهای ترجیحی مؤلفان نیز در مسائل مهم مطرح شده است. ایده‌ی محوری، فراهم‌کردن امکان شناخت احکام راجح شافعیه، بدون یکسان‌گرفتن آرای متفاوت یا نادیده‌گرفتن اختلاف‌های فقهی است.

چرا باید کتاب فقه عبادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فقه عبادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفکیک اقوال راجح شافعیه از دیدگاه‌های دیگر، به شناخت جایگاه احکام کمک می‌کند.
• توضیح مذهب معتمد، زمینه‌ی فهم تفاوت اقوال فقهی را فراهم می‌کند.
• تنظیم مطالب به‌صورت مسئله، مراجعه برای یافتن حکم موضوعی مشخص را آسان‌تر می‌کند.
• طرح آرای مذاهب دیگر در مباحث مهم، امکان مقایسه‌ی دیدگاه‌ها را فراهم می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فقه عبادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان الهیات و فقه و حقوق که فقه عبادی شافعی می‌خوانند.
• پیروان مذهب شافعی که به شناخت احکام راجح عبادات نیاز دارند.
• پژوهشگران فقه تطبیقی که اختلاف دیدگاه مذاهب را بررسی می‌کنند.