کتاب چگونه زنده ایم

کتاب چگونه زنده‌ ایم (How life works: a user's guide to the new biology)، نوشته‌ فیلیپ بال و ترجمه رضا امیر، تصویری تازه از حیات و سازوکارهای آن ارائه می‌دهد. نویسنده در این اثر از ژنوم انسان، سلول، بافت و ارگانیسم تا تاریخچه‌ی ایده‌های علمی درباره‌ی زندگی را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد چرا استعاره‌های رایج مثل کتاب حیات یا نقشه‌ی ساخت برای ژنوم ناکافی‌اند. نشر نوین در سال ۱۴۰۴ این کتاب را منتشر کرده است. مترجم در مقدمه‌ی مفصل خود جایگاه این کتاب را در میان آثار زیست‌شناسی معاصر توضیح داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چگونه زنده ایم اثر فیلیپ بال

کتاب چگونه زنده‌ ایم (راهنمای کاربردی برای زیست‌شناسی نوین)، با تمرکز بر پرسش «حیات چگونه کار می‌کند»، از سطح ژن و مولکول آغاز می‌کند و تا بدن انسان، بیماری، تکامل و معنا در زیست‌شناسی پیش می‌رود. فیلیپ بال در فصل‌های آغازین، تاریخچه‌ی ایده‌های حیات‌گرایی، روح، نیروی حیاتی و سپس ظهور نگاه مکانیکی به بدن در آثار دکارت، لا متری و شیمی‌دانان قرن نوزدهم را مرور کرده است تا نشان دهد چگونه نگاه به بدن به‌مثابه ماشین شکل گرفته و چرا امروز دیگر کافی نیست. کتاب چگونه زنده‌ ایم در ادامه به پروژه‌ی ژنوم انسان، استعاره‌های کتاب راهنما، نقشه‌ی ساخت و کد کامپیوتری برای DNA می‌پردازد و نشان می‌دهد چرا این تصویر تقلیل‌گرایانه پیچیدگی سلسله‌مراتبی حیات را پنهان می‌کند.

کتاب چگونه زنده‌ ایم در ۱۱ فصل، حول مضامینی مثل پیچیدگی و افزونگی، ماژولاریتی، پایداری، کانالیزه‌شدن مسیرهای تکوین، سازمان‌یافتگی چندسطحی، منطق ترکیبی سیگنال‌ها، خودسازمان‌یابی و مسئله‌ی علیت در زیست‌شناسی سامان یافته است. فیلیپ بال با مثال‌هایی از کرونا، واکسن‌ها، ژنتیک مولکولی، زیست‌شناسی سلولی و پزشکی نشان داده است که دانستن توالی ژنوم به‌تنهایی برای فهم بیماری، تاب‌آوری بدن یا تفاوت واکنش افراد کافی نیست. او باتکیه‌بر پژوهش‌های ژنتیک، زیست‌شناسی مولکولی، تکوین، علوم اعصاب و پزشکی، روایتی یکپارچه از حیات ارائه کرده است که در آن ژن‌ها خدمت‌گزار شبکه‌های خودسازمان‌دهنده‌ هستند نه دیکتاتورهای خودخواه.

خلاصه کتاب چگونه زنده ایم

کتاب چگونه زنده‌ ایم از نقد این تصور آغاز می‌کند که ژنومْ کتاب حیات یا برنامه‌ی کامپیوتری بدن است. نویسنده نشان می‌دهد داده‌های پروژه‌ی ژنوم انسان و انبوه «اُم»ها (پروتئوم، میکروبیوم، ترنسکریپتوم و…) بیشتر توصیفی‌اند تا توضیحی و فهم حیات بدون درک سازمان‌یافتگی چندسطحی، علیت و خودسازمان‌دهی، ممکن نیست.

فیلیپ بال در این کتاب توضیح می‌دهد که چرا سلول، نه ژن، واحد بنیادی حیات است و چگونه افزونگی، ماژولاریتی، پایداری و کانالیزه‌شدن مسیرهای تکوینْ بدن را در برابر آشوب مولکولی و نویز محیطی مقاوم می‌کند. او با مثال‌هایی از همه‌گیری کرونا، طراحی واکسن، مهندسی ژنتیک، اندام‌واره‌ها و سامانه‌های زنده‌ی مهندسی‌شده نشان می‌دهد که حیات را نمی‌توان صرفاً به ماشین یا کامپیوتر فروکاست. در پایان، کتاب بر این ایده تأکید می‌کند که موجودات زنده سازندگان معنا و هدف در جهان‌اند و هر روایت علمی از زندگی باید این جنبه را در نظر بگیرد.

چرا باید کتاب چگونه زنده ایم را بخوانیم؟

این کتاب تصویری به‌روز از زیست‌شناسی ارائه می‌کند که فراتر از کلیشه‌ی «ژن همه‌چیز را تعیین می‌کند» است. خواننده در این اثر با مفاهیم کلیدی مانند خودسازمان‌دهی، سلسله‌مراتب زیستی، علیت چندسطحی و نقش سلول در برابر ژن آشنا می‌شود و درمی‌یابد که چگونه این نگاه تازه بر پزشکی، فهم بیماری، مهندسی ژنتیک و حتی بحث درباره‌ی معنا و هدف در حیات اثر می‌گذارد.

خواندن کتاب چگونه زنده ایم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به زیست‌شناسی، پزشکی و علوم اعصاب، کسانی که پروژه‌ی ژنوم انسان و مهندسی ژنتیک برایشان سؤال‌برانگیز است و همچنین خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که به رابطه‌ی میان علم، معنا، هدف و مفهوم زنده‌بودن علاقه دارند.

درباره فیلیپ بال

فیلیپ بال نویسنده‌ی علمی و پژوهشگر بریتانیایی است و از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان معاصر در زمینه‌ی ترویج علم به شمار می‌رود. او سال‌ها از ویراستاران مجله‌ی علمی نیچر بوده و علاوه‌بر آن، برای نشریات و رسانه‌هایی مانند پراسپکت، کمستری ورلد، بی‌بی‌سی فیوچر، گاردین و نیویورک تایمز مقاله نوشته است. بال در دانشگاه آکسفورد شیمی خواند و سپس دکترای فیزیک خود را از دانشگاه بریستول دریافت کرد.

شهرت اصلی او به‌دلیل توانایی‌اش در پیونددادن علوم طبیعی با مسائل انسانی، اجتماعی و فرهنگی است. معروف‌ترین کتابش، جرم بحرانی، تلاش کرده با استفاده از مفاهیم فیزیک و ریاضیات، رفتارهای اجتماعی و اقتصادی انسان‌ها را توضیح دهد. او در این کتاب از موضوعاتی مانند نظریه‌ی آشوب، شبکه‌ها، جریان ترافیک، نظریه‌ی بازی‌ها و سیستم‌های پیچیده برای تحلیل جامعه استفاده کرده است.

بال در کتاب غریزه‌ی موسیقی نیز به رابطه‌ی موسیقی، احساس و مغز انسان پرداخته و توضیح داده که چرا موسیقی چنین جایگاه مهمی در زندگی انسان دارد. او همچنین کتاب‌هایی درباره‌ی فیزیک کوانتوم، تاریخ علم، نانوفناوری و زیست‌شناسی نوشته است. کتاب فراتر از شگفتی او که درباره‌ی مفاهیم عجیب فیزیک کوانتوم است، در سال ۲۰۱۸ عنوان بهترین کتاب سال فیزیک را دریافت کرد.

فیلیپ بال به‌دلیل نوشته‌های علمی و نقش مهمش در عمومی‌سازی علم، جوایز متعددی دریافت کرده و از چهره‌های مهم در حوزه‌ی علم و ارتباطات علمی به‌ شمار می‌آید.

بخشی از کتاب چگونه زنده ایم

«ایدهٔ «نیروی حیاتی» در حقیقت پاسخی به معمای حیات نبود. بلکه یک همان‌گویی بود که فقط سؤال را تغییر می‌داد: موجودات زنده‌اند، زیرا اجزای تشکیل‌دهندهٔ آن‌ها زنده‌اند. پس نیروی حیاتی از کجا می‌آید؟ در اوایل قرن نوزدهم، برخی دانشمندان گمان می‌کردند شاید این نیرو ماهیتی الکتریکی داشته باشد، چراکه برق آزادشده از دستگاه‌های ذخیره‌سازی به نام بطری‌های لایدن می‌توانست طوری اعضای قطع‌شده یا بدن‌های مردهٔ حیوانات را تکان دهد که گویی جانی در آن‌ها دمیده است. به‌هرحال، شیمی‌دانان قرن نوزدهم با نشان‌دادن وجود پیوستگی میان ترکیب شیمیایی «مواد آلی» که از موجودات زنده به دست آمده و مواد غیرآلی مانند نمک‌ها و گازها، این باور را تضعیف کردند که نوعی مادهٔ متمایز وجود دارد که ذاتاً زنده است.»