کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران

کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران نوشته‌ی واحد پژوهش انتشارات دومینو اثری است که تلاش کرده است مفهوم کلی و میان‌رشته‌ای «روش تحقیق» را در بستر مشخص و عینی صنعت گرافن بازتعریف کند. انتشارات دومینو آن را منتشر کرده است و متن کتاب نشان می‌دهد که این اثر بخشی از یک مجموعه بزرگ‌تر درباره نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» است که در آن صنعت گرافن به‌عنوان نمونه‌ی اصلی انتخاب شده است. نویسندگان در این کتاب از مسئله‌ی پراکندگی دانش و جزیره‌ای‌بودن آموزش و پژوهش شروع کرده‌اند و نشان داده‌اند که چگونه می‌توان روش تحقیق را از یک مفهوم عمومی و انتزاعی به ابزاری دقیق برای حل مسئله‌های واقعی در زنجیره‌ی ارزش گرافن تبدیل کرد. ساختار کتاب چندبخشی است و از مباحث نظری و فلسفی روش پژوهش تا لایه‌های مختلف نظریه‌ی تلفیق، زیرساخت‌های پژوهشی، فناوری، مهندسی، اقتصاد، حکمرانی و آینده‌پژوهی در صنعت گرافن را پوشش داده است. در کنار این مباحث، به جایگاه صنعت گرافن در نظام آموزش عالی، شاخص‌های «رشته‌شدن» یک حوزه در دانشگاه و ضرورت طراحی آموزش تلفیقی نیز پرداخته شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران

کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران با تکیه بر نوشته‌های واحد پژوهش انتشارات دومینو از یک مسئله‌ی کلیدی آغاز شده است: پراکندگی دانش در نظام آموزش و پژوهش و فاصله‌ی آن با واقعیت‌های صنعت. نویسندگان ابتدا در قالب «بیان مسئله و پیشگفتار» توضیح داده‌اند که چگونه مفاهیم میان‌رشته‌ای مثل روش تحقیق، مدیریت دانش، تجاری‌سازی یا نوآوری وقتی بدون تکیه بر یک صنعت مشخص آموزش داده می‌شوند به دانشی انتزاعی و کم‌اثر تبدیل می‌شوند. در ادامه نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» معرفی شده است؛ نظریه‌ای که صنعت را محور انسجام دانش می‌داند و برای آن هفت لایه تعریف کرده است: از زیرساخت‌های پژوهشی و توسعه فناوری و مهندسی تا تجاری‌سازی، اقتصاد کلان، سرمایه انسانی و چشم‌انداز و آینده‌پژوهی. در فصل‌های آغازین، چیستی و تبیین این نظریه، چرایی نیاز به آن، و نقش صنعت به‌عنوان میدان واقعی پیوند علم، فناوری، اقتصاد و مدیریت تشریح شده است. در همین بخش‌ها، به نقل از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و نیز دیدگاه‌های سیاست‌گذاران علمی، بر ضرورت خروج از «جزیره‌های دانش» و شکل‌دادن به یک چرخه‌ی علمی کامل تأکید شده است. کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران در فصل‌ها و بخش‌های بعدی این چارچوب نظری را به‌طور مشخص بر صنعت گرافن منطبق کرده است. فهرست کتاب نشان می‌دهد که متن در چند بخش اصلی سامان یافته است: «نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت»، «چرایی نظریه‌ی تلفیق»، «نگاه تلفیقی به صنعت گرافن»، «رشته‌ی صنعت گرافن با رویکرد تلفیقی در نظام آموزشی»، و سپس بخش‌هایی که مستقیماً به روش پژوهش در این صنعت می‌پردازند. در این میان، فصل‌هایی مانند «مباحث علمی و نظری گرافن»، «روندهای پژوهشی جدید در حوزه گرافن»، «مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید گرافن»، «مراحل و فرایند تولید گرافن»، «اهداف روش پژوهش در صنعت گرافن ایران»، «انواع روش‌های پژوهش در صنعت گرافن»، و «روش پژوهش در زنجیره ارزش صنعت گرافن ایران» نشان می‌دهد که کتاب از سطح نظریه‌ی کلان به سطح طراحی پژوهش در هر حلقه‌ی زنجیره‌ی ارزش حرکت کرده است. در بخش‌های پایانی نیز موضوع‌هایی مانند «صورت‌بندی روش‌های پژوهش برای مسائل صنعت گرافن ایران»، «انواع داده در صنعت گرافن ایران»، «تحلیل داده در پژوهش‌های گرافنی»، «اعتبار و پایایی در پژوهش‌های گرافنی»، «استانداردها و ارزیابی کیفیت پژوهش»، «مدیریت ریسک و تصمیم‌گیری در پژوهش‌های گرافنی»، «موانع پژوهش در صنعت گرافن ایران» و «اشتباهات روش‌شناختی» مطرح شده است تا تصویر نسبتاً کاملی از معماری اجرای پژوهش در این صنعت ارائه شود.

خلاصه کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران

متن کتاب بر این ایده استوار است که روش تحقیق یک مفهوم میان‌رشته‌ای است و تا زمانی که در بستر یک صنعت مشخص تعریف نشود، در سطح قواعد کلی باقی می‌ماند. نویسندگان در ابتدا نشان داده‌اند که چگونه در نظام آموزشی، مفاهیمی مانند روش تحقیق، مدیریت دانش، علم‌سنجی، تجاری‌سازی، نوآوری، کارآفرینی و… هرکدام در رشته‌ها و سرفصل‌های جداگانه تدریس می‌شوند، درحالی‌که در واقعیت صنعت، همه‌ی این مفاهیم در کنار هم و در دل یک زنجیره‌ی ارزش واحد عمل می‌کنند. بر همین اساس، نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» طرح شده است؛ نظریه‌ای که می‌گوید برای افزایش بهره‌وری علمی و حل مسائل واقعی، باید محور مشترکی انتخاب شود که بیشترین پیوند را با زندگی و اقتصاد دارد و در این کتاب، صنعت به‌طور عام و صنعت گرافن به‌طور خاص به‌عنوان این محور معرفی شده است. در ادامه، کتاب هفت لایه‌ی نظریه‌ی تلفیق را توضیح داده است: لایه‌ی زیرساخت‌های پژوهشی (مباحث علمی و نظری، روندهای پژوهشی، مدیریت دانش، علم‌سنجی، روش تحقیق، علم نافع، بهره‌وری علمی و تعامل صنعت و دانشگاه)، لایه‌ی توسعه فناوری و ابزارهای هوشمند (مدیریت فناوری، تولید فناوری، نوآوری، هوش مصنوعی، نرم‌افزارها، سنجش فناوری و ثبت اختراع)، لایه‌ی مهندسی و زیرساخت فیزیکی (علم مواد و انرژی، روش‌ها و مراحل تولید، معادن، طراحی کارخانه و زیرساخت‌ها)، لایه‌ی تجاری‌سازی و کسب‌وکار، لایه‌ی اقتصاد کلان و ثبات ساختاری، لایه‌ی سرمایه انسانی و حکمرانی، و لایه‌ی چشم‌انداز و آینده‌پژوهی. سپس همین لایه‌ها به‌طور اختصاصی برای صنعت گرافن بازخوانی شده است؛ از مباحث علمی و نظری گرافن و روندهای پژوهشی جهانی تا مدیریت دانش گرافنی، علم‌سنجی در این حوزه، و تعریف روش تحقیق متناسب با ویژگی‌های این ماده‌ی دوبعدی. بخش مهمی از کتاب به پراکندگی دانش مربوط به گرافن در رشته‌های مختلف (شیمی، مهندسی مواد، زمین‌شناسی، مهندسی معدن، فیزیک و…) پرداخته است و نشان داده است که چگونه یک ماده‌ی واحد در این رشته‌ها با رویکردهای متفاوت بررسی می‌شود، درحالی‌که برای تولید و مدیریت صنعتی آن به یک نگاه تلفیقی نیاز است. نویسندگان با مثال‌هایی از زنجیره‌ی ارزش گرافن (از معادن گرافیت تا سنتز، مهندسی و فرآوری، توسعه محصول، تجاری‌سازی و حکمرانی) نشان داده‌اند که روش تحقیق در هر حلقه چه اقتضائاتی دارد و چرا نمی‌توان با یک نسخه‌ی عمومی روش تحقیق به همه‌ی این حلقه‌ها پاسخ داد. در فصل‌های بعدی، شاخص‌های «رشته‌شدن» در نظام آموزشی معرفی شده است تا نشان داده شود که صنعت گرافن چگونه می‌تواند به‌عنوان یک رشته یا گرایش تلفیقی در دانشگاه تعریف شود و روش تحقیق در این صنعت، تنها یکی از قطعات پازل پیشرفت آن است که باید در کنار سایر مفاهیم میان‌رشته‌ای قرار گیرد.

چرا باید کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران را بخوانیم؟

این کتاب برای خواننده‌ای که به روش تحقیق علاقه‌مند است، تصویری متفاوت از این مفهوم ارائه کرده است؛ تصویری که روش تحقیق را نه مجموعه‌ای از قواعد کلی، بلکه ابزاری وابسته به صنعت و موضوع می‌بیند. در متن کتاب نشان داده شده است که روش تحقیق در صنعت گرافن، با وجود اشتراک در مبانی، به‌دلیل ویژگی‌های خاص این ماده، زنجیره‌ی ارزش آن، نوع داده‌ها و ابزارهای آزمایشگاهی، اقتضائات ویژه‌ای دارد. مطالعه‌ی این اثر کمک می‌کند که رابطه‌ی میان مفاهیم پراکنده‌ای مثل مدیریت دانش، علم‌سنجی، نوآوری، تجاری‌سازی، اقتصاد دانش‌بنیان، حکمرانی و آینده‌پژوهی در قالب یک نظریه‌ی واحد (نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت) دیده شود. از سوی دیگر، کتاب روش تحقیق در صنعت گرافن ایران برای کسانی که با گرافن و نانوفناوری سروکار دارند، یک نقشه‌ی مفهومی گسترده از این صنعت ترسیم کرده است؛ از مباحث علمی و نظری گرافن و روندهای پژوهشی جهانی تا مراحل تولید، مدیریت پروژه‌های پژوهشی، تحلیل داده‌های گرافنی، اعتبار و پایایی، استانداردها، مدیریت ریسک و تصمیم‌گیری. در متن کتاب نشان داده شده است که چگونه می‌توان برای هر حلقه‌ی زنجیره‌ی ارزش گرافن، صورت‌بندی روش‌های پژوهش، انتخاب روش در شرایط واقعی، و طراحی معماری اجرای پژوهش را انجام داد. همچنین بخش‌هایی که به جایگاه صنعت گرافن در نظام آموزش و پژوهش و شاخص‌های «رشته‌شدن» می‌پردازد، برای کسانی که به طراحی برنامه‌های آموزشی و میان‌رشته‌ای فکر می‌کنند، نکته‌های قابل‌توجهی دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های نانو، گرافن، شیمی، مهندسی مواد و رشته‌های نزدیک پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درک عمیق‌تری از روش تحقیق در بستر یک صنعت مشخص هستند. به سیاست‌گذاران علمی، برنامه‌ریزان آموزشی و مدیران پژوهشی نیز پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای، طراحی رشته‌های جدید و پیوند آموزش، پژوهش و صنعت را دارند. همچنین به فعالان و فناوران صنعت گرافن پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند تصویر منسجم‌تری از زنجیره‌ی ارزش، لایه‌های نظریه‌ی تلفیق و جایگاه پژوهش در تصمیم‌سازی صنعتی به دست آورند.