کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران

کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران نوشته‌ی واحد پژوهش انتشارات دومینو اثری است که با تکیه بر نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» به سراغ یکی از پیشروترین حوزه‌های فناوری یعنی صنعت گرافن رفته است. نشر دومینو آن را منتشر کرده است و متن کتاب نشان می‌دهد که با یک طرح فکری و آموزشی بلندمدت روبه‌رو هستیم که می‌خواهد از دل گرافن، یک الگوی کامل برای پیوند علم، صنعت، اقتصاد و حکمرانی بسازد. این کتاب در ۷ بخش اصلی و ده‌ها فصل، از مباحث نظری تلفیق میان‌رشته‌ای و نقد وضعیت پراکنده‌ی نظام آموزش و پژوهش شروع کرده است و به‌تدریج به سمت تشریح زنجیره‌ی ارزش گرافن، مراحل تولید علم در این صنعت، الزامات و چالش‌ها، و در نهایت جایگاه گرافن در نظام آموزشی و حقوقی حرکت کرده است. در این اثر، گرافن فقط یک ماده‌ی نانویی نیست بلکه به‌عنوان «محور انسجام دانش» دیده شده است؛ محوری که می‌تواند شیمی، فیزیک، مهندسی مواد، معدن، مدیریت، اقتصاد، سیاست‌گذاری و آینده‌پژوهی را در یک منظومه‌ی واحد کنار هم بنشاند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران

کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران با تمرکز بر نظریه‌ی تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت، تلاش کرده است یک چارچوب نظری و عملی برای فهم و سامان‌دهی دانش پیرامون گرافن ارائه دهد. نویسنده که با عنوان واحد پژوهش انتشارات دومینو معرفی شده است، ابتدا بحران پراکندگی دانش در نظام آموزش و پژوهش را طرح کرده است؛ جایی که مفاهیم میان‌رشته‌ای مانند تولید علم، تجاری‌سازی، مدیریت دانش یا نوآوری بدون اتصال به یک صنعت مشخص، انتزاعی و کم‌اثر باقی مانده‌اند. در بخش ۱، چیستی و تبیین نظریه‌ی تلفیق و چرایی آن توضیح داده شده است؛ از ضرورت موضوع‌محوری در تعریف پیشرفت تا این ایده که صنعت، بهترین محور انسجام دانش است. سپس لایه‌های هفت‌گانه‌ی نظریه‌ی تلفیق معرفی شده است: از زیرساخت‌های پژوهشی، توسعه‌ی فناوری و ابزارهای هوشمند، مهندسی و زیرساخت فیزیکی، تجاری‌سازی و اقتصاد، تا سرمایه‌ی انسانی، حکمرانی و آینده‌پژوهی. در این میان، صنعت گرافن به‌عنوان نمونه‌ی عینی انتخاب شده است تا نشان دهد چگونه می‌توان علوم پراکنده را در بستر یک صنعت واقعی به هم پیوند داد. در ادامه‌ی کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران، این چارچوب نظری روی خود گرافن پیاده شده است. بخش ۳ به مباحث علمی و مقدماتی گرافن اختصاص دارد؛ از ساختار شش‌ضلعی کربنی و ویژگی‌های فیزیکی و الکتریکی، تا انواع روش‌های طبقه‌بندی، کاربردها، مواد و انرژی در زنجیره‌ی تولید، مراحل و فرایندهای سنتز و روندهای پژوهشی جدید. بخش ۴ وارد مفاهیم فلسفی و معرفت‌شناسی تولید علم در صنعت گرافن ایران می‌شود و درباره‌ی ماهیت تولید علم، مبانی فلسفی، نظریه‌های مختلف و این پرسش بحث کرده است که «تولید علم در صنعت گرافن ایران چه نیست؟». بخش ۵ اهداف و الگوهای کلان تولید علم را در این صنعت صورت‌بندی کرده است. در بخش ۶، تولید علم در زنجیره‌ی ارزش صنعت گرافن ایران از مواد اولیه تا سنتز، مهندسی و فرآوری، ساخت محصول، تجاری‌سازی و مدیریت و حکمرانی صنعت دنبال شده است. بخش ۷ مراحل و فرایند تولید علم را به‌صورت گام‌به‌گام از شناسایی مسئله تا استقرار صنعتی نتایج علمی ترسیم کرده است. سپس الزامات، چالش‌ها، نقش‌آفرینان، زیرساخت‌ها، موانع و اشتباهات رایج بررسی شده است و در نهایت، ارتباط تولید علم با دیگر مفاهیم نظریه‌ی تلفیق و جایگاه صنعت گرافن در نظام آموزشی و حقوقی کشور توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران

کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران از یک مسئله‌ی محوری آغاز می‌کند: دانش میان‌رشته‌ای وقتی بدون تکیه بر یک صنعت مشخص آموزش داده شود، به انبوهی از مفاهیم پراکنده تبدیل می‌شود که نه به فناوری منتهی می‌شوند و نه به رفاه و پیشرفت. بر این اساس، نظریه‌ی «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» معرفی شده است؛ نظریه‌ای که می‌گوید برای بهره‌ور شدن مفاهیمی مانند تولید علم، تجاری‌سازی، مدیریت دانش، نوآوری یا علم‌سنجی، باید ابتدا «موضوع و صنعت» را مشخص کرد. در این نگاه، صنعت بهترین محور انسجام است چون نقطه‌ی تلاقی نیازهای جامعه، فناوری، اقتصاد و مدیریت به‌شکل عینی است و می‌توان در آن، نتیجه‌ی هر ایده را سنجید. کتاب سپس این نظریه را لایه‌به‌لایه باز می‌کند: لایه‌ی زیرساخت‌های پژوهشی (مباحث نظری، روندهای پژوهشی، روش تحقیق، علم‌سنجی، علم نافع و بهره‌وری علمی)، لایه‌ی توسعه‌ی فناوری و ابزارهای هوشمند (مدیریت فناوری، نوآوری، هوش مصنوعی، نرم‌افزارها، ثبت اختراع)، لایه‌ی مهندسی و زیرساخت فیزیکی (علم مواد و انرژی، روش‌های تولید، معادن، طراحی کارخانه و زیرساخت‌ها)، لایه‌ی تجاری‌سازی و اقتصاد (اقتصاد دانش‌بنیان، بازاریابی، تجارت الکترونیک، سرمایه‌گذاری، اقتصاد مقاومتی)، لایه‌ی اقتصاد کلان (ثبات اقتصادی، تورم، فساد و رانت، ظرفیت‌سنجی)، لایه‌ی سرمایه‌ی انسانی و حکمرانی (نخبگان، مشاغل، عدالت اقتصادی، جایگاه صنعت در ساختار دولت) و لایه‌ی چشم‌انداز و آینده‌پژوهی (جایگاه صنعت در نظام آموزش و حقوق، عوامل بین‌المللی، چشم‌انداز و آینده‌پژوهی). در هر لایه، نشان داده شده است که اگر محور تحلیل «صنعت گرافن» باشد، مفاهیم میان‌رشته‌ای چگونه معنا پیدا می‌کنند. در بخش‌های میانی، کتاب به‌طور خاص به پراکندگی دانش مرتبط با گرافن در نظام آموزشی می‌پردازد: شیمی، فیزیک، مهندسی مواد، زمین‌شناسی، معدن، مدیریت، کارآفرینی، آینده‌پژوهی و… هرکدام بخشی از پازل را در اختیار دارند اما چون رشته‌ای با عنوان «صنعت گرافن» وجود ندارد، این دانش‌ها جزیره‌ای باقی مانده‌اند. نویسنده با مثال‌هایی مانند «ماده-واکنش» در شیمی، «ماده-منبع» در زمین‌شناسی و معدن، «ماده-عملیات» در مهندسی مواد و «ماده-ساختار» در فیزیک نشان داده است که چگونه یک ماده‌ی واحد (کربن و گرافیت) در رشته‌های مختلف تکه‌تکه شده است درحالی‌که در واقعیت صنعتی، تولید و مدیریت گرافن بدون تلفیق این دانش‌ها ممکن نیست. در ادامه، کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران مفهوم «تولید علم» را به‌عنوان یک مفهوم میان‌رشته‌ای بازتعریف می‌کند: تولید علم فقط مجموعه‌ای از مقالات و نظریه‌ها نیست بلکه قطعه‌ای از پازل پیشرفت در یک صنعت است که باید در کنار قطعات دیگر (فناوری، مدیریت، اقتصاد، حکمرانی، زیرساخت و…) قرار گیرد. برای همین، یک زنجیره‌ی ۱۰ مرحله‌ای برای تولید علم در صنعت گرافن ترسیم شده است: از شناسایی مسئله و اولویت‌بندی آن در صنعت گرافن، صورت‌بندی علمی مسئله، طراحی مسیر حل، طراحی روش تحقیق و داده‌های گرافنی، گردآوری و تولید داده، تحلیل و استنتاج علمی، اعتبارسنجی صنعتی نتایج، تبدیل علم به راه‌حل گرافنی، تا استقرار و دریافت بازخورد صنعتی. در کنار این زنجیره، کتاب به نقش‌آفرینان (دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، دولت، نخبگان)، فناوری‌ها و زیرساخت‌ها، علم‌سنجی و مدیریت دانش، موانع تولید علم و اشتباهات رایج در مسیر تولید علم در صنعت گرافن ایران پرداخته است. در فصل‌های پایانی نیز شاخص‌های «رشته‌شدن» در نظام آموزشی و این پرسش بررسی شده است که آیا صنعت گرافن به‌عنوان یک حوزه‌ی دانشی و صنعتی، ظرفیت تبدیل شدن به یک رشته‌ی دانشگاهی مستقل را دارد یا نه، و چگونه می‌توان رشته‌ی «صنعت گرافن با رویکرد تلفیقی» را طراحی کرد.

چرا باید کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران را بخوانیم؟

کتاب تولید علم در صنعت گرافن ایران برای کسانی که به پیوند واقعی میان علم و صنعت علاقه‌مند هستند، یک نقشه‌ی فکری منسجم ارائه کرده است. این اثر از سطح بحث‌های کلی درباره‌ی «میان‌رشته‌ای بودن» فراتر رفته است و نشان داده است که وقتی محور تحلیل یک صنعت مشخص مانند گرافن باشد، مفاهیمی مثل تولید علم، تجاری‌سازی، مدیریت دانش، علم‌سنجی، اقتصاد دانش‌بنیان، حکمرانی و آینده‌پژوهی چگونه به‌طور عینی و قابل سنجش تعریف می‌شوند. خواننده در این کتاب می‌بیند که تولید علم در صنعت گرافن با تولید علم در صنایع دیگر چه تفاوت‌هایی دارد و چرا بدون درنظرگرفتن اقتضائات هر صنعت، پژوهش‌ها در حد نظریه باقی می‌مانند. این کتاب همچنین برای فهم وضعیت فعلی نظام آموزش و پژوهش در مواجهه با فناوری‌های نو مانند گرافن مفید است. نویسنده با مثال‌های متعدد نشان داده است که چگونه دانش مرتبط با یک صنعت راهبردی در رشته‌های مختلف پراکنده شده است و چه پیامدهایی برای بهره‌وری، سیاست‌گذاری و تربیت نیروی انسانی دارد. طرح لایه‌های نظریه‌ی تلفیق و زنجیره‌ی مراحل تولید علم، به خواننده کمک می‌کند تصویر بزرگ‌تری از «زیست‌بوم علم و صنعت» ببیند؛ از آزمایشگاه و مقاله تا خط تولید، بازار، قانون، اقتصاد کلان و آینده‌پژوهی. برای کسانی که درگیر طراحی رشته‌های دانشگاهی، برنامه‌ریزی آموزشی یا سیاست‌گذاری علم و فناوری هستند، بخش‌های مربوط به شاخص‌های رشته‌شدن، جایگاه صنعت گرافن در نظام آموزشی و بحث از چرخه‌ی کامل علمی، امکان بازاندیشی در ساختار فعلی رشته‌ها را فراهم کرده است. در مجموع، این کتاب فرصتی است برای دیدن گرافن نه‌فقط به‌عنوان یک ماده‌ی نانویی، بلکه به‌عنوان نمونه‌ای از این‌که چگونه می‌توان علم را حول یک صنعت سازمان‌دهی کرد تا به پیشرفت ملموس منتهی شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های نانو، شیمی، فیزیک، مهندسی مواد، معدن و رشته‌های نزدیک پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درک جایگاه کار خود در یک صنعت منسجم هستند. به سیاست‌گذاران علم و فناوری، مدیران پژوهشی، برنامه‌ریزان آموزشی و طراحان رشته‌های دانشگاهی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال الگوهایی برای اتصال آموزش، پژوهش و صنعت‌اند. به فعالان شرکت‌های دانش‌بنیان، مدیران صنعتی و علاقه‌مندان به اقتصاد دانش‌بنیان و تجاری‌سازی فناوری نیز پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند بدانند تولید علم در یک صنعت پیشرفته مانند گرافن چگونه تعریف و مرحله‌بندی شده است.