کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح

کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح نوشته محمدصادق حیدری است و نشر معارف آن را منتشر کرده است. این اثر با فاصله‌گرفتن از برداشت رایجِ صرفاً فردی از دعای افتتاح می‌کوشد ساختار کلی دعا را بررسی کند و نشان دهد که این متن فقط مناجاتی برای طلب شخصی نیست؛ بلکه به مسئولیت اجتماعی جامعه‌ی مؤمنان در نسبت با امر ظهور نیز گره خورده است. محور کتاب حاضر خوانشی است که از طریق حمد، صلوات و دعا به یک غرض واحد می‌پردازد و افق تازه‌ای را برای فهم این دعا مطرح می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح اثر محمدصادق حیدری

کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح (دعای مشارکت امت در رفع موانع ظهور) نوشته‌ی محمدصادق حیدری و تلاشی است برای بازخوانی یکی از شناخته‌شده‌ترین دعاهای ماه رمضان از زاویه‌ای متفاوت. نویسنده برداشت رایج از دعای افتتاح را به بحث می‌گذارد؛ برداشتی که آن را بیشتر گفت‌وگویی فردی میان بنده و خدا می‌بیند و نقش اجتماعی آن را کم‌رنگ می‌کند. اثر حاضر، در برابر این نگاه، پیشنهاد می‌کند که متن دعا به‌صورت یک کل منسجم فهم شود؛ کلی که اجزای آن به‌سوی مقصودی اصلی حرکت کنند.

نگرشی نوین به دعای افتتاح در قالب چند جلسه تنظیم شده و سه محور اصلی (حمد، صلوات و دعا) را به‌عنوان ستون‌های متن در بر گرفته است. محمدصادق حیدری بر این نکته تکیه کرده است که نام مشهور دعای افتتاح لزوماً عنوان اصلی آن نیست و برای فهم دقیق باید به محتوای دعا و نسبت بخش‌های مختلف آن با یکدیگر توجه کرد. از دل این تحلیل، تصویری از دعا شکل می‌گیرد که در آن مسئله‌ی فرج فقط امری بیرون از جامعه‌ی مؤمنان نیست؛ بلکه با ضعف‌ها، پراکندگی‌ها، اختلاف‌ها و ظرفیت‌های همان جامعه پیوند دارد.

کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح فقط به طرح یک عنوان تازه بسنده نمی‌کند؛ بلکه برای آن استدلال می‌آورد و از متن دعا، روایات مرتبط و تحلیل‌های اعتقادی کمک می‌گیرد. بخشی از مطالب به این اختصاص دارد که چرا تعبیرهای جمعیِ دعا مهمند و درخواست‌های مطرح‌شده در آن چگونه بیش از آنکه ناظر به تمنای فردی باشند، به وضعیت امت مربوط می‌شوند. نویسنده در بخش‌های بعدی به تحلیل حمد می‌پردازد.

خلاصه کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح

دعای افتتاح را نباید فقط متنی برای مناجات فردی یا طلب ساده‌ی فرج دانست. محمدصادق حیدری با تحلیل ساختار دعا، سه بخش (حمد، صلوات و دعا) را از هم تفکیک می‌کند و می‌کوشد نشان دهد که بخش اصلیِ درخواست‌ها به وضعیت جامعه‌ی مؤمنان مربوط است؛ جامعه‌ای که برای همراهی با امر ظهور باید از تفرقه، ضعف، اختلاف و ناتوانی عبور کند. اثر سپس این برداشت را با بحث درمورد علت غیبت، نسبت قدرت مؤمنان با کفر و نفاق و جایگاه ماه رمضان و شب قدر ادامه می‌دهد. در بخش‌های بعدی نیز حمد به‌عنوان ستایش زیباییِ دستگاه الهی تحلیل می‌شود.

چرا باید کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح را بخوانیم؟

• این کتاب دعای افتتاح را از سطح خوانشِ صرفاً فردی فراتر می‌برد و بر پیوند آن با وضعیت اجتماعی مؤمنان تمرکز می‌کند.
• نویسنده نشان می‌دهد که چگونه می‌توان یک متن دعا را به‌صورت ساختاری خواند و از اجزای آن به غرض اصلی رسید.
• بخش‌های کتاب، نسبت دعا را با ماه رمضان، شب قدر، غیبت و مسئله‌ی ظهور روشن می‌کنند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مفید است که می‌خواهند تعبیرهای جمعی و اجتماعیِ موجود در دعای افتتاح را دریابند.
• کتاب حاضر در کنار دعا به موضوعاتی مثل همدلی، اختلاف، قدرت اجتماعی و مسئولیت امت پرداخته است.
• تحلیل بخش حمد، زاویه‌ای قابل‌توجه برای فهم نسبت میان زیبایی، ایمان و گرایش به دستگاه الهی را مطرح می‌کند.

خواندن کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مباحث تفسیری و تحلیلی درباره‌ی دعاهای مشهور شیعه.
• خوانندگانی که می‌خواهند دعای افتتاح را فراتر از برداشت‌های رایج بررسی کنند.
• کسانی که به نسبت میان دعا، غیبت، ظهور و مسئولیت اجتماعی مؤمنان فکر می‌کنند.
• مخاطبانی که از بحث‌های استدلالی درمورد متن‌های دینی استقبال می‌کنند.
• پژوهشگرانی که به تحلیل مفاهیمی مثل حمد، صلوات، فرج و امت در متون دعایی علاقه دارند.

بخشی از کتاب نگرشی نوین به دعای افتتاح

«ضرورت دستیابی به خصوصیت حمد در دعای افتتاح و تفاوت آن با حمد در دیگر ادعیه

بعداز بیان پیشنهادمان نسبت به «عنوان اصلیِ» دعای معروف به افتتاح و تحلیل و توضیح آن و پاسخ به اشکالی نسبت به این پیشنهاد مطرح ‌شده بود، باید وارد توضیح و تحلیل «عناوین ساختاریِ» دعای افتتاح شویم که شامل سه عنوان «حمد، صلوات و دعا» بود. البته معلوم است که طبق آداب دعایی که از ائمهٔ معصومین به ما رسیده، در بسیاری از دعاها، بخش مربوط به «حمد» وجود دارد؛ لذا آنچه برای فهم هر دعایی اهمیت دارد، این است که بتوانیم خصوصیت و ویژگی حمد در هر یک از دعاها را تشخیص بدهیم؛ یعنی کافی نیست که صرفاً یک معنای عام از حمد را بگوییم و بعد آن را به همه دعاهای گوناگون تعمیم و تطبیق بدهیم، بلکه حمد در هر دعایی، قاعدتاً باید تفاوت و تمییزی با حمد در دعای دیگر داشته باشد؛ بنابراین باید تلاش کنیم که این تفاوت را فهم کنیم، کمااینکه معروف است بسم‌الله در هر سوره، معنای متفاوتی با بسم‌الله در دیگر سوره‌ها دارد.»