کتاب پژوهشی در زمینه های تاریخی اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت (ع) تا ۶۱ هجری

سیره تعلیمی اهل بیت (ع) به عنوان موضوعی مهم و کاربردی همواره مورد توجه مورخان، علمای اخلاق و دیگر محققان بوده است. نگاهی به تالیفات موجود در این زمینه یک روند مشترک را نشان می‌دهد که آن پیروی از بینش و روش سنتی یعنی روش روایی با نگاهی فضیلت نگارانه است؛ به این معنی که از میان منابع مختلف روایی و تاریخی، تنها به گردآوری روایات در باب سیره تعلیمی اهل بیت(ع) فارغ از نگاهی تاریخی – اجتماعی به چرایی پیروی اهل بیت (ع) از چنین سیره ای پرداخته شده است.

نویسنده در مقدمه کتاب، درباره ساختار آن می‌گوید:

جای خالی تحقیق و بررسی در سیره تعلیمی اهل بیت(ع) بر اساس یک مدل تازه و روشنگر همواره در کتاب‌‌ها و تالیفات مربوط به این بخش از تاریخ محسوس است. این خلاء و نیاز سبب شد تا تصمیم بگیرم با نگاهی جدید و نه در تاریخ که بر تاریخ به مطالعه زندگی و نقش تاریخی اهل بیت(ع) در تعلیم و تربیت بپردازم.

در فصل اول اوضاع جغرافیایی و زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ظهور و گسترش اسلام یعنی جزیره العرب و عراق به صورت توصیفی پرداختم و در فصول بعدی هر یک از جنبه‌های سیره تعلیمی اهل بیت (ع) را پس از یک توصیف مختصر، بر اساس زمینه‌های تشریح شده در فصل اول تحلیل و بررسی کردم؛ چنانکه فصل دوم به تحلیل روش‌های تعلیمی اهل بیت (ع)، فصل سوم به ارزیابی مواد تعلیمی آنان، فصل چهارم را به تحلیل شیوه‌های تعلیمی، فصل پنجم را به بررسی آداب و فصل ششم را به تحلیل مکان‌ها و زمان‌های تعلیمی اهل بیت (ع) اختصاص دادم تا بدین وسیله مشخص شود که اهل بیت (ع) بنا به چه دلایلی و بر اساس چه مقتضیاتی چنین سیره تعلیمی را برگزیدند.

این پژوهش عمدتاً بنا به دیدگاه جامعه شناسی تاریخی و فرهنگ پژوهی مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته و بر اساس منابع بسیاری انجام گردیده است. مواد و اطلاعات در حوزه موضوع زمینه‌های تاریخی- اجتماعی سیره تعلیمی اهل بیت (ع) بر اساس منابع اصیل (دسته اول) و مآخذ (تحقیقات جدید) استخراج گردید. منابع اصیل شامل منابع تاریخی و حدیثی-فقهی است که منابع تاریخی شامل کتب تاریخ عرب پیش از اسلام، تواریخ عمومی، سیر و مغازی، مقاتل، فتن و حروب، فرهنگ نامه‌های تاریخی، فتوح و ...‌ می‌باشد.