کتاب بازمانده های فیروزه

کتاب بازمانده‌ های فیروزه نوشته‌ نوزت شمدین با ترجمه‌ فاطمه (الهه) منوچهری و مریم جلایی پیکانی، روایتی از عشق، تعصب، جنگ و بقا در سایه‌ی کوه سنجار و در میانه‌ی روستاهای عرب‌نشین و ایزدی عراق است. نویسنده که خود اهل همین جغرافیاست، داستان را در دل تنش‌های مذهبی، قومی و سیاسی شکل داده است، جایی که عشق میان یک جوان مسلمان عرب و دختری ایزدی، نه‌تنها یک احساس شخصی، که نقطه‌ی تلاقی دو جهان متضاد به‌ حساب می‌آید. مترجمان کوشیده‌اند فضای زبانی و فرهنگی متن عربی را در بستر فارسی بازآفرینی کنند. در این کتاب، روستاهای اطراف کوه سنجار، شهر موصل، فضای امنیتی، ظهور گروه‌های تندرو و فروپاشی نظم پیشین، همگی در کنار جزئیات زندگی روزمره‌ی مردم عادی تصویر شده است، از مرغداری کوچک یک جوان روستایی تا بساط پیازفروشی دختران ایزدی کنار جاده. کتاب بازمانده‌ های فیروزه بیش از آن‌که بر رویدادهای بزرگ تاریخی تکیه کند، نشان می‌دهد که چگونه یک عشق ممنوع می‌تواند هم نجات‌بخش باشد و هم تهدیدکننده. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازمانده های فیروزه

کتاب بازمانده‌ های فیروزه رمانی است که نوزت شمدین آن را در بستر روستاهای عرب‌نشین و ایزدی اطراف کوه سنجار روایت کرده است، منطقه‌ای که در آن مرزهای قومی، مذهبی و فرهنگی بر زندگی روزمره‌ی مردم سایه انداخته‌اند. نویسنده باتکیه‌بر جزئیات زندگی روستایی، باورهای دینی، سنت‌های خانوادگی و تنش‌های اجتماعی، تصویری زنده از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که در آستانه‌ی دگرگونی‌های بزرگ سیاسی و امنیتی قرار گرفته است.

در مرکز داستان، شخصیت‌هایی قرار دارند که میان خواسته‌های فردی و محدودیت‌های اجتماعی گرفتار شده‌اند. رمان از خلال روابط خانوادگی، تعصب‌های ریشه‌دار، فشارهای مذهبی و شکاف‌های تاریخی میان جوامع مختلف، به موضوعاتی مانند هویت، عشق، ترس، وفاداری و کرامت انسانی می‌پردازد. نوزت شمدین نشان می‌دهد که چگونه تصمیم‌ها و احساسات شخصی می‌توانند در فضایی آکنده از سوءظن، پیش‌داوری و کشمکش‌های جمعی، به مسئله‌ای سرنوشت‌ساز تبدیل شوند.

کتاب بازمانده‌های فیروزه اثر نوزت شمدین درعین‌حال روایتی از سال‌های پرآشوب عراق و پیامدهای ظهور افراط‌گرایی است. داستان با پیشروی حوادث، از سطح زندگی روزمره و روابط فردی فراتر می‌رود و به تصویری از فروپاشی نظم اجتماعی، گسترش خشونت و تلاش انسان‌ها برای حفظ امید و انسانیت در دل بحران تبدیل می‌شود. جابه‌جایی زاویه‌دید، پرداخت دقیق شخصیت‌ها و بهره‌گیری از فرهنگ و فضای بومی سنجار، از ویژگی‌های برجسته‌ی این رمان به شمار می‌آید.

خلاصه داستان بازمانده های فیروزه

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

داستان بازمانده‌ های فیروزه بر محور دو خط اصلی پیش می‌رود: خط زندگی مراد، جوان عرب مسلمان از روستای أم‌نهود و خط زندگی فیروزه، دختر ایزدی پیازفروش. مراد در کودکی و نوجوانی در سایه‌ی پدرش، شیخ حامد، بزرگ شده است؛ مردی که هم بنیان‌گذار روستا است و هم مرجع دینی و اجتماعی آن. مراد برخلاف برادران ناتنی‌اش، تحصیل‌کرده است، در دانشگاه موصل دام‌پزشکی خوانده و پس از بازگشت، به‌جای پیوستن به ارتش، پلیس یا گروه‌های جهادی، تصمیم گرفته است با دانش خود مرغداری راه بیندازد. او با ساخت دستگاه جوجه‌کشی، آزمایش روی تخم‌مرغ‌ها و پرورش مرغ‌های گوشتی، برای خود جایگاهی تازه در روستا می‌سازد و احترام اهالی را جلب می‌کند. 

در همین حال، فشار خانواده برای ازدواج او بالا می‌گیرد، مادر و دو هوویش با انواع ترفندها، از جادو و دعا تا قراردادن دختران آراسته در مسیر رفت‌وآمدش، می‌کوشند او را به ازدواج با دختری عرب وادار کنند، اما مراد از تکرار سرنوشت مردان روستا و گم‌شدن در میان فرزندان بی‌شمار می‌ترسد و در ذهنش تصویری آرمانی از دختر رؤیاهایش می‌سازد. با دیدن فیروزه کنار جاده، این تصویر ذهنی ناگهان شکل واقعی پیدا می‌کند. مراد در یک روز بهاری، هنگام استراحت کنار جاده‌ای که روستاهای عرب و ایزدی را از هم جدا می‌کند، دختر جوانی را می‌بیند که روی تلی از پیاز سفید نشسته است. نگاهش در او قفل می‌شود و از آن پس، خرید پیاز سفید بهانه‌ای برای دیدارهای روزانه می‌شود.

او ابتدا حتی نمی‌داند نام دختر چیست، زبان کردی بلد نیست و از نظر شرعی و عرفی هم می‌داند که عشق میان مرد مسلمان و زن ایزدی ممنوع و خطرناک است، بااین‌حال هر روز چند بار به بهانه‌ی خرید پیاز به سراغ او می‌رود، وزن‌کردن پیازها را طول می‌دهد، درباره‌ی گرما، گردوغبار و گرانی زندگی با خودش حرف می‌زند و در سکوت دختر، به‌تدریج به حضور او معتاد می‌شود. در سطح اجتماعی، مراد برای کاهش تنش میان عرب‌ها و ایزدی‌ها، از جایگاهش در روستا استفاده می‌کند، خواب پیرمرد نابینایی به نام صعیب درباره‌ی کاسه‌ی بزرگ پیاز سفید را به فرصتی برای ترویج مصرف پیاز تبدیل می‌کند، شیخ حسن در مسجد از خواص دینی و جن‌زدایی پیاز می‌گوید و جنون پیاز در روستا می‌پیچد. این موج، خرید پیاز از دختران ایزدی کنار جاده را عادی می‌کند و مراد مسئول خرید پیاز خانواده می‌شود، امتیازی که او را هر روز چندبار به فیروزه نزدیک می‌کند. 

در سوی دیگر، کتاب از زاویه‌دید فیروزه نشان می‌دهد که او چگونه این حضور را تجربه می‌کند. فیروزه که پس از مرگ پدر و مادرش سرپرست دو خواهر کوچک‌ترش شده، برای تأمین معاش به پیازفروشی کنار جاده روی آورده است. او از کودکی آموخته است از مردان غریبه فاصله بگیرد و از پیامدهای عشق زن ایزدی به مرد مسلمان بترسد، بااین‌حال به‌تدریج به دیدن مراد خو می‌گیرد و غیبت او نگرانش می‌کند.

هم‌زمان، اوضاع سیاسی و امنیتی عراق رو به وخامت می‌رود. وضاح، برادر ناتنی مراد، به گروه‌های تندرو نزدیک می‌شود، موصل سقوط می‌کند و مراد به‌دلیل تلاش برای آشتی با ایزدی‌ها مورد تهدید قرار می‌گیرد. در چنین فضایی، عشق خاموش مراد و فیروزه زیر سایه‌ی تعصب مذهبی، خشونت و ترس از قتل ناموسی قرار می‌گیرد و کتاب نشان می‌دهد که چگونه این احساس انسانی در میانه‌ی نفرت و جنگ به چالش کشیده می‌شود.

چرا باید کتاب بازمانده های فیروزه را بخوانیم؟

کتاب بازمانده‌ های فیروزه از خلال سرگذشت مراد و فیروزه، تصویری نزدیک از زندگی روزمره‌ی مردمی ارائه می‌دهد که نامشان معمولاً فقط در اخبار جنگ و خشونت شنیده می‌شود. این کتاب نشان می‌دهد پشت واژه‌هایی مانند عرب، ایزدی، داعش و موصل، انسان‌هایی با رؤیا، ترس، عشق و روابط خانوادگی پیچیده زندگی می‌کنند. این اثر هم‌زمان چند لایه را کنار هم می‌گذارد: عشق ممنوع میان دو جهان مذهبی متضاد، سازوکار خشونت ناموسی در جامعه‌ی ایزدی، شکل‌گیری و گسترش نفرت مذهبی در روستاهای عرب‌نشین و تأثیر مستقیم سقوط موصل و ظهور خلافت اسلامی بر زندگی مردم عادی. 

این کتاب نشان می‌دهد چگونه یک احساس شخصی می‌تواند به نیرویی برای مقاومت در برابر گفتمان نفرت تبدیل شود و همچنین نمونه‌ای روشن برای کسانی است که به شناخت لایه‌های انسانی جنگ، تعصب و فروپاشی اجتماعی علاقه‌مند هستند. ازسوی‌دیگر، ساختار روایی کتاب با جابه‌جایی زاویه‌دید میان مراد و فیروزه، امکان همدلی با هر دو سوی شکاف مذهبی را فراهم می‌کند. خواننده هم فشار سنت و فتوای مذهبی در روستای عرب‌نشین را می‌بیند و هم ترس عمیق دختر ایزدی از لکه‌ی ننگ و قتل ناموسی را لمس می‌کند.

خواندن کتاب بازمانده های فیروزه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بازمانده‌ های فیروزه به کسانی که به داستان‌هایی درباره‌ی عشق در بستر تعصب مذهبی و قومی علاقه‌مند هستند و کسانی که می‌خواهند از زاویه‌ای نزدیک‌تر فضای روستاهای عرب‌نشین و جوامع ایزدی عراق و تأثیر جنگ و افراط‌گرایی بر زندگی روزمره را بشناسند، پیشنهاد می‌شود. دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های مطالعات خاورمیانه، مطالعات جنگ، خشونت ناموسی و روابط میان اقلیت‌های دینی که به‌دنبال نمونه‌ای ادبی برای فهم بهتر این موضوعات هستند، می‌توانند از این کتاب بهره ببرند.