کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول)

کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) نوشته‌ی علامه سیدمحمدحسین طباطبایی است که بر پایه‌ی ترجمه‌ی فارسی سیدمحمدباقر موسوی همدانی تنظیم شده و محمدعلی خسروی تلخیص، تصحیح و بازنگاری آن را بر عهده گرفته است. نشر اندیشه مولانا آن را منتشر کرده است. این کتاب جلد نخست مجموعه‌ای پنج‌جلدی است که متن بیست‌جلدی ترجمه‌ی المیزان را در قالبی فشرده و بازنگری‌شده عرضه می‌کند و سوره‌های فاتحه، بقره، آل‌عمران، نساء و بخشی از مائده (تا آیه‌ی ۵۴) را دربر می‌گیرد. در این اثر، متن عربی المیزان مبنا قرار گرفته، اما آنچه در اختیار خواننده است، چکیده‌ای از ترجمه‌ی فارسی همراه با اصلاحات مفهومی، ادبی و نگارشی و نیز نزدیک‌کردن ترجمه‌ی آیات به دیدگاه تفسیری خود علامه است. این کتاب ضمن حفظ ساختار کلی المیزان و روش «تفسیر قرآن به قرآن»، حجم مطالب را به‌شدت کاهش داده است تا امکان آشنایی گسترده‌تر با محتوای المیزان فراهم شود. مقدمه‌ی مفصل محمدعلی خسروی درباره‌ی چرایی و چگونگی تلخیص، ویژگی‌های ترجمه‌ی موسوی همدانی، نقد چاپ‌های پیشین و توضیح روش بازنگاری، بخش مهمی از هویت این جلد را شکل می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول)

کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) با تکیه‌بر متن المیزان اثر علامه سیدمحمدحسین طباطبایی و ترجمه‌ی فارسی سیدمحمدباقر موسوی همدانی، تلاشی است برای در دسترس‌قرار دادن محتوای این تفسیر در قالبی کوتاه‌تر و منقح‌تر. محمدعلی خسروی در پیشگفتار مفصل خود ابتدا جایگاه المیزان را در میان تفاسیر توضیح داده است: تفسیری که به‌گفته‌ی او هم‌زمان ادبی، اجتماعی، تربیتی و اخلاقی، عقلی و فلسفی و روایی است و در عین جامعیت، یک رویکرد محوری دارد؛ یعنی تمرکز بر تربیت و تکامل روحی انسان و جامعه و تبیین ربوبیت و ولایت الهی در متن زندگی فردی و اجتماعی. در همین بخش، به نمونه‌هایی مانند تفسیر سوره‌ی یوسف به‌عنوان «سوره‌ی ولایت» اشاره شده است تا نشان داده شود که علامه چگونه داستان‌های قرآنی را در پیوند با مفهوم ولایت و ربوبیت می‌خواند. کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) در ادامه، تاریخچه‌ی ترجمه‌ی المیزان به فارسی را مرور کرده است؛ از ترجمه‌های پراکنده‌ی برخی مجلدات توسط چهره‌هایی چون مکارم شیرازی، مصباح یزدی، احمد بهشتی، حجتی کرمانی و دیگران تا ترجمه‌ی کامل چهل‌جلدی به قلم موسوی همدانی که به سفارش و تأکید خود علامه انجام شده است. سپس ویژگی‌های این ترجمه برشمرده شده؛ از جمله یک‌دست‌بودن، نظارت و اصلاح علامه بر بخش‌هایی از آن، نثر خاص و آمیخته به واژگان قدیمی و محاوره‌ای و نیز دشواری‌های فهم اولیه‌ی آن برای برخی خوانندگان. بخش بعدی کتاب به‌تفصیل توضیح می‌دهد که تلخیص چگونه انجام شده است: سه مرحله‌ی فشرده‌سازی (از ۲۰ جلد به ۱۰، سپس ۷ و در نهایت ۵ جلد)، معیارهای حذف و نگه‌داشت مطالب، نحوه‌ی برخورد با مباحث مستقل علمی و تاریخی، روایات پایانی هر بخش، داستان‌های ضعیف‌السند، اقوال شاذ تفسیری و شاهد مثال‌های متعدد قرآنی. در کنار آن، خسروی از بازنگاری علمی و ادبی، تصحیح اغلاط مفهومی و حروف‌چینی، و نیز رفع تعارض میان ترجمه‌ی آیات و نظر تفسیری علامه سخن گفته و نمونه‌های متعددی از این اصلاحات را در متن آورده است. در پایان نیز مقدمه‌ی خود علامه طباطبایی بر المیزان نقل شده که در آن، تاریخچه‌ی تفسیر، نقد روش‌های مختلف تفسیری و تبیین روش «تفسیر قرآن به قرآن» و محورهای اصلی مباحث المیزان آمده است.

خلاصه کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول)

در این کتاب، محور اصلی محتوا دو بخش است: نخست، توضیح چرایی و چگونگی تلخیص ترجمه‌ی المیزان و دوم، بازتاب روش تفسیری علامه طباطبایی در قالبی فشرده. در بخش نخست، محمدعلی خسروی از نقطه‌ی عزیمت خود شروع کرده است: حجم بیست‌جلدی ترجمه‌ی المیزان و دشواری دسترسی عموم خوانندگان به آن، در کنار محدودیت وقت و مشغله‌های روزمره. او توضیح داده که هدف تلخیص، ساده‌سازی سطح مباحث یا حذف لایه‌های فکری المیزان نبوده، بلکه کاستن از تکرارها، حواشی غیرضروری برای فهم آیه و مباحثی است که نبودشان به اصل استدلال و ساختار تفسیر لطمه نمی‌زند. برای این کار، ابتدا همه‌ی مجلدات ترجمه را دست‌کم سه بار خوانده و در سه مرحله، متن را به پنج جلد کاهش داده است. در این فرایند، برخی گفتارهای مستقل علمی، تاریخی و فلسفی که نقش مستقیم در فهم آیه نداشتند، حذف شده و تنها عنوانشان در قلاب باقی مانده تا خواننده در صورت تمایل به اصل المیزان مراجعه کند. بخشی از مباحث روایی پایانی هر بخش نیز تنها در صورتی حفظ شده که در متن تفسیر نقش کلیدی داشته است. داستان‌های ضعیف‌السند یا مردود، اقوال شاذ تفسیری که خود علامه آن‌ها را رد کرده و شاهد مثال‌های بسیار متعدد از آیات دیگر نیز یا حذف شده یا به حداقل لازم تقلیل یافته است. در کنار تلخیص، کتاب به‌طور جدی به بازنگاری و تصحیح ترجمه‌ی موسوی همدانی پرداخته است. خسروی میان «ویرایش» به‌معنای دست‌بردن در سبک نویسنده و «تصحیح» به‌معنای رفع اغلاط و روان‌سازی با حفظ لحن اصلی تفاوت گذاشته و تأکید کرده که هدفش تنها نوع دوم بوده است. او نمونه‌هایی از خطاهای مفهومی، نگارشی و حروف‌چینی در چاپ‌های پیشین ترجمه‌ی المیزان را نشان داده؛ از اشتباه در تشخیص اسم فاعل و مفعول و ترجمه‌ی نادرست ضمایر تا جابه‌جایی ویرگول که معنای جمله را عوض کرده است. بخش مهمی از کار، هماهنگ‌کردن ترجمه‌ی آیات با نظر تفسیری علامه بوده؛ زیرا در مواردی، ترجمه‌ی آیه مطابق نظر مشهور بوده اما خود علامه در تفسیر همان آیه آن برداشت را رد کرده است. خسروی با ذکر نمونه‌هایی از سوره‌های بقره، آل‌عمران، انسان، ابراهیم، انبیاء، فرقان، روم، عنکبوت و مائده نشان داده که چگونه ترجمه‌ی آیات را با مبنای تفسیری المیزان هم‌سو کرده است. در ادامه، مقدمه‌ی علامه بر المیزان، تصویری از روش او در تفسیر ارائه می‌دهد: نقد گرایش‌های مختلف تفسیری (محدثان، متکلمان، فلاسفه، صوفیه، مفسران متأثر از علوم جدید)، تأکید بر این‌که قرآن خود «بیان کل شیء» است و باید با خود قرآن تفسیر شود، و تعیین محورهای اصلی مباحث المیزان در حوزه‌ی توحید، افعال الهی، واسطه‌های میان خدا و انسان، جایگاه انسان در دنیا و آخرت و نقش نبوت و شریعت. جلد اول این مجموعه، علاوه‌بر این مباحث روش‌شناختی، وارد تفسیر سوره‌ی حمد و آغاز سوره‌ی بقره نیز می‌شود و نمونه‌ای از اجرای عملی این روش را در قالبی فشرده در اختیار خواننده قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) را بخوانیم؟

کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) چند ویژگی برجسته دارد که آن را برای خواننده‌ی امروز قابل‌توجه می‌کند. نخست این‌که محتوای یکی از مهم‌ترین تفاسیر معاصر را در قالبی بسیار کم‌حجم‌تر عرضه کرده است؛ بدون آن‌که پیوند درونی مباحث، ساختار استدلالی علامه یا روح تربیتی و اجتماعی المیزان را نادیده بگیرد. خواننده در این جلد با کلیت روش تفسیری علامه، نگاه او به ربوبیت و ولایت الهی، و نحوه‌ی پیوندزدن آیات با مسائل اخلاقی، اجتماعی و اعتقادی آشنا می‌شود، در حالی‌که از حجم سنگین متن اصلی رهاست. دوم این‌که این کتاب تنها یک تلخیص ساده نیست، بلکه هم‌زمان نوعی بازخوانی انتقادی ترجمه‌ی فارسی المیزان نیز هست. توضیحات خسروی درباره‌ی خطاهای مفهومی، نگارشی و تعارض‌های میان ترجمه‌ی آیات و نظر تفسیری علامه، برای کسانی که با متن اصلی کار می‌کنند یا به دقت‌های زبانی و تفسیری علاقه دارند، آموزنده است و نشان می‌دهد که چگونه یک متن دینی می‌تواند در فرایند چاپ و ترجمه دچار دگرگونی معنا شود. سوم این‌که مقدمه‌ی علامه بر المیزان که در این جلد آمده، تصویری روشن از تاریخ تفسیر، نقد روش‌های مختلف و جایگاه «تفسیر قرآن به قرآن» ارائه می‌دهد و به خواننده کمک می‌کند نسبت خود را با انواع قرائت‌های تفسیری بهتر بشناسد. در نهایت، این جلد برای کسانی که می‌خواهند وارد دنیای المیزان شوند، نقش دروازه‌ای کم‌هزینه و قابل‌عبور را دارد؛ هم از نظر حجم و هم از نظر سطح ورود به مباحث.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فشرده جامع ترجمه تفسیر المیزان (جلد اول) به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تفسیر قرآن، اندیشه‌ی علامه طباطبایی و مباحث روش‌شناسی تفسیر علاقه دارند اما فرصت یا توان درگیرشدن با متن کامل المیزان را ندارند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های الهیات، علوم قرآن و حدیث، فلسفه‌ی اسلامی و مطالعات دینی که به‌دنبال تصویری فشرده از محتوای المیزان و نیز نمونه‌ای از کار تلخیص و تصحیح متون دینی هستند، پیشنهاد می‌شود. برای طلاب و علاقه‌مندان به زبان و ترجمه‌ی متون دینی که می‌خواهند با چالش‌های ترجمه و ویرایش یک متن تفسیری بزرگ آشنا شوند نیز این کتاب می‌تواند منبعی مفید باشد.