کتاب گزیده کلیله و دمنه

کتاب گزیده کلیله و دمنه نوشته حبیبه سپهری و ابراهیم کیوانلو است و انتشارات درقلم آن را منتشر کرده است. این اثر فقط گزینشی از متن مشهور کلیله و دمنه نیست، بلکه در کنار متن، معنی واژگان، شرح جمله‌ها، توضیح ابیات فارسی و عربی و نکات دستوری و بلاغی را هم آورده است. تمرکز کتاب بر دو باب برزویه طبیب و باب شیر و گاو، آن را به مدخلی مناسب برای نزدیک‌شدن به نثر کهن و فهم لایه‌های آموزشی و تمثیلی این اثر تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گزیده کلیله و دمنه

کتاب گزیده کلیله و دمنه بر پایه‌ی متن شناخته‌شده‌ی کلیله و دمنه تنظیم شده و حبیبه سپهری و ابراهیم کیوانلو در آن کوشیده‌اند بخشی از این اثر کلاسیک را به‌صورت آموزشی و توضیح‌دار در دسترس بگذارند. از دل پیشگفتار روشن می‌شود که مؤلفان، کلیله و دمنه را اثری تمثیلی و اخلاقی می‌بینند که در آن حکایت‌های حیوانات، اندرز، سیاست، تجربه‌ی زیسته و ظرافت‌های زبانی درهم می‌آمیزد. آنچه این گزیده را از یک انتخاب ساده جدا می‌کند، همراهی متن اصلی با معنی سطرها، توضیح واژه‌های دشوار و اشاره به نکات بلاغی و دستوری است؛ یعنی خواننده فقط با حکایت‌ها روبه‌رو نیست، بلکه با شیوه‌ی خواندن و فهم‌کردن آن‌ها هم همراه می‌شود.
کتاب گزیده کلیله و دمنه از میان بخش‌های فراوان کلیله و دمنه، دو باب برزویه طبیب و باب الاسد و الثور یا باب شیر و گاو را برگزیده است. فهرست کتاب نشان می‌دهد که در دل این دو باب، حکایت‌های متعددی آمده‌اند؛ از مردی که یک خانه پر عود داشت تا خرگوشی که شیر را با حیله از میان برداشت و سه ماهی که در آبگیری بودند. مؤلفان در پیشگفتار، مسیر تاریخی کلیله و دمنه را هم به‌اختصار مرور کرده‌اند؛ از سرچشمه‌های هندی و ترجمه‌های گوناگون تا جایگاه ترجمه‌ی نصرالله منشی در نثر فارسی. بااین‌حال، تمرکز اصلی این کتاب بر آموزش خواندن متن است: پس از هر سطر یا بند، معنی واژگان، نکات بیانی و بدیعی و شرح روان جمله‌ها آمده تا خواندن متن کهن از حالت دشوار و زمان‌بر بیرون بیاید.
کتاب گزیده کلیله و دمنه در عمل پلی میان متن اصلی و فهم امروزی می‌سازد. مؤلفان توضیح داده‌اند که برای جلوگیری از اتلاف وقت، واژه‌های دشوار را حتی در صورت تکرار دوباره معنی کرده‌اند و در جاهایی که یک واژه چند معنا دارد، معنای مناسب با بافت را مشخص کرده‌اند. به این ترتیب، کتاب فقط برای آشنایی با داستان‌ها نیست؛ برای شناخت واژگان، دریافت ظرایف نثر، توجه به آرایه‌هایی مثل تشبیه و کنایه و دنبال‌کردن لایه‌های فکری متن هم به‌کار می‌آید. فضای کلی اثر، هم آموزشی است و هم ادبی؛ هم به ریشه‌ها و سنت متن توجه دارد و هم به دشواری‌های خوانش آن در زمان حاضر.

خلاصه داستان گزیده کلیله و دمنه

کتاب گزیده کلیله و دمنه بر دو بخش اصلی تکیه دارد: باب برزویه طبیب و باب شیر و گاو. در بخش برزویه، راوی از زندگی، آموختن طب، تردیدهای فکری، جست‌وجوی حقیقت و گرایش به کار نیک سخن می‌گوید و در میان این تأملات، حکایت‌هایی تمثیلی می‌آید که هرکدام برای روشن‌کردن یک نکته‌ی اخلاقی یا عقلی به کار رفته‌اند. بخش دوم، یعنی باب شیر و گاو، خواننده را وارد مجموعه‌ای از حکایت‌های مشهور می‌کند که در آن حیوانات و آدم‌ها در موقعیت‌های گوناگون، از ترس و طمع تا زیرکی و فریب، آزموده می‌شوند. پیام محوری این کتاب در کنار لذت متن، توجه به عاقبت کار، سنجیدن ظاهر و باطن رفتارها و فهم‌کردن زبان فشرده و پرنکته‌ی نثر کهن است.

چرا باید کتاب گزیده کلیله و دمنه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گزیده کلیله و دمنه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب متن برگزیده‌ی کلیله و دمنه را همراه با معنی واژگان و شرح جمله‌ها ارائه می‌کند و فهم نثر کهن را آسان‌تر می‌سازد.
• خواننده در کنار حکایت‌ها، با نکات دستوری و بلاغی هم روبه‌رو می‌شود و می‌تواند لایه‌های زبانی متن را دقیق‌تر ببیند.
• تمرکز کتاب بر دو باب مهم، امکان آشنایی مرحله‌به‌مرحله با فضای کلیله و دمنه را فراهم می‌کند.
• حکایت‌های تمثیلی کتاب، موضوعاتی مثل خرد، فریب، طمع، اخلاق و عاقبت‌اندیشی را در قالب مثال‌های متنوع پیش می‌کشند.
• توضیح جداگانه‌ی ابیات فارسی و عربی، برای کسانی که در خواندن استشهادهای متن کلاسیک مکث دارند، امتیازی مهم است.
• این اثر می‌تواند مقدمه‌ای مناسب برای ورود به دیگر باب‌ها و نسخه‌های کامل‌تر کلیله و دمنه باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گزیده کلیله و دمنه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و علاقه‌مندان ادبیات فارسی که می‌خواهند نثر کلاسیک را با توضیح و شرح دنبال کنند.
• خوانندگانی که به حکایت‌های تمثیلی و متن‌های اخلاقی و اندرزآمیز علاقه دارند.
• کسانی که در فهم واژگان دشوار، عبارت‌های عربی و نکات بلاغی متون کهن به همراهی بیشتری نیاز دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند پیش از خواندن متن کامل کلیله و دمنه، با بخش‌های مهم آن آشنا شوند.
• دبیران، پژوهشگران و فارسی‌دوستانی که به بررسی واژگان، آرایه‌ها و شیوه‌ی بیان در متون قدیم توجه دارند.