کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک

کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک نوشته ملادن اوادیا و ترجمه آریان عرفانیان و شهاب آگاهی، به بررسی جایگاه صدا در تئاتر معاصر پرداخته است. نویسنده صدا را نه تزئینی حاشیه‌ای بلکه عنصری مستقل و سازنده‌ی اجرا در نظر گرفته است. او با اتکا به نمونه‌های متعدد از آوانگارد تاریخی تا تئاتر پست‌دراماتیک، از فوتوریست‌ها و دادائیست‌ها تا آثار رابرت ویلسون و پیتر بروک و تادئوش کانتور، تاریخ و نظریه‌ی صدا در صحنه را دنبال کرده است. نشر نیماژ این کتاب را منتشر کرده است. کتاب حاضر دراماتورژی صدا را به‌عنوان روشی برای تحلیل اجرا پیشنهاد کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک اثر ملادن اوادیا

کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک به قلم ملادن اوادیا، در دل حوزه‌ی مطالعات تئاتر نوشته شده است. محتوای این کتاب به‌سوی شعر، موسیقی، نقاشی و هنر اجرا گسترش داده شده است. ملادن اوادیا که سال‌ها در رادیو، دانشگاه و صحنه با صدا سروکار داشته، در این کتاب کوشیده است نشان دهد صدا در تئاتر چگونه از نقش پس‌زمینه‌ای و تزئینی فاصله گرفته و به عنصری مادی، معمارانه و دراماتورژیک تبدیل شده است. اثر حاضر ابتدا از خلأ بحث صدا در گفتمان تئاتری، چه در ایران و چه در متون مرجع غربی، سخن گفته و جایگاه آن را در کنار نور، فضا، بدن و متن بازتعریف کرده است.

دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک با رجوع به نظریه‌پردازانی چون هانس‌ـ‌تیس لِمان، اریکا فیشر‌ـ‌لیشته، ژاک دریدا، رولان بارت و ژان‌ـ‌فرانسوا لیوتار، مفاهیمی مانند «نشانه‌شناسی شنیداری»، «تئاتر به‌مثابه‌ی موسیقی» و «پویایی صحنه» را به بحث گذاشته است. این کتاب از مبانی نظری و تاریخی آغاز می‌شود، به عملکرد صدا و آوا در تئاتر، سیر آوانگارد تاریخی، شعر صدا، هنر سروصدا، موسیقی کانکریت و تئاتر تصویری می‌رسد و در فصل پایانی نمونه‌های مشخصی از اجراهای گروه لیوینگ تئاتر، پیتر بروک، تادئوش کانتور، رابرت ویلسون، کریستف مارتالر، انجمن رافائلو سانتزیو و گروه تئاتر هلندیا را مرور می‌کند.

کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک در هر فصل با مثال‌هایی از اجراها، مفاهیم انتزاعی را به تجربه‌ی شنیداری و صحنه‌ای پیوند می‌زند. ملادن اوادیا به ریشه‌های تاریخی صدا در آیین‌ها، تراژدی یونانی، شَمَنیسم و موسیقی دیونوسوسی می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه آوانگارد تاریخی با فوتوریسم، دادائیسم، اکسپرسیونیسم و باوهاوس، صدا را از قید زبان و روایت آزاد کرده است. این نویسنده از شعر نام‌آوا، زبان فرامعنای زائوم، هنر سروصدای روسولو، موسیقی جان کیج، تئاتر تصویری رابرت ویلسون و پروژه‌های صوت‌محور معاصر مثال می‌آورد تا نشان دهد در تئاتر پست‌دراماتیک، صدا هم‌وزن متن، فضا، نور و بدن عمل می‌کند.

عنوان این اثر در زبان مبدأ عبارت است از Dramaturgy of sound in the avant-garde and postdramatic theatre.

خلاصه کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک

صدا ماده‌ای مادی، گذرا و سازنده‌ی اجراست. صدا چگونه می‌تواند از نقش همراه و تزیینی، به کنش‌گری مستقل در ساختار صحنه تبدیل شود؟ نویسنده‌ی این اثر با رجوع به آوانگارد تاریخی، از فوتوریست‌ها و دادائیست‌ها تا کوبو‌ـ‌فوتوریست‌های روس نشان می‌دهد چگونه تمرکز بر سونوریته، نام‌آوا، سروصدا و سکوت، فرم سنتی درام و لوگوس‌محوری متن را به چالش کشیده است. سپس این میراث را در تئاتر پست‌دراماتیک دنبال می‌کند؛ جایی که متن دیگر مرکز نیست و صدا، نور، فضا، حرکت و ژست وزن یکسانی دارند. ملادن اوادیا با تحلیل نمونه‌های اجرایی، دراماتورژی صدا را به‌عنوان رویکردی برای فهم تئاتر امروز و رابطه‌ی شنیدن، دیدن و حضور در صحنه طرح کرده است.

چرا باید کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک را بخوانیم؟

کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک امکان مواجهه‌ی دقیق با صدا به‌عنوان عنصری ساختاری در تئاتر را فراهم می‌کند. این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان از سطح افکت صوتی عبور کرد و صدا را در پیوند با بدن، فضا، نور و متن دریافت. این اثر تصویری روشن و تحلیلی برای فهم تئاتر پست‌دراماتیک، آوانگارد تاریخی و نسبت تئاتر با شنیدن ارائه کرده است.

خواندن کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، طراحان و دراماتورژهای صدا، کارگردانان علاقه‌مند به تئاتر آوانگارد و پست‌دراماتیک و کسانی که در حوزه‌ی هنرهای اجرا، صدا، موسیقی تجربی و مطالعات شنیداری کار می‌کنند، پیشنهاد می‌شود.

درباره ملادن اوادیا

ملادن اوادیا (Mladen Ovadija) در سال ۱۹۴۷ به دنیا آمد و در ۲۰۱۹ میلادی از دنیا رفت. او دراماتورژ، استاد دانشگاه و پژوهشگری مستقل در زمینه‌ی دراماتورژی و زیبایی‌شناسی صدا در حوزه‌ی آوانگارد تاریخی، تئاتر معاصر و درام رادیویی بود که سال‌ها در رادیو سارایوو در بوسنی و هرزگوین به‌عنوان ویراستار، کارگردان، تهیه‌کننده و منتقد تئاتر فعالیت کرد. آثار نمایشی و مستند او جوایز ملی و بین‌المللی متعددی دریافت کردند. این نویسنده پس از مهاجرت به کانادا در سال ۱۹۹۲ در تورنتو به تولید درام‌های رادیویی و مستندهای بلند برای رادیو سی‌بی‌سی تورنتو پرداخت. او درباره‌ی صدا در تئاتر پژوهش کرد و گاه طراحی صدای تئاتر‌ها را بر عهده گرفت.

ملادن اوادیا در دانشگاه تورنتو تاریخچه‌ی مطالعات اجرایی و دراماتورژی تدریس می‌کرد و به‌عنوان استاد مهمان در آکادمی هنرهای اجرایی دانشگاه سارایوو دراماتورژی رادیوفونیک را آموزش می‌داد. کتاب او، دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک، در ژوئیه‌ی ۲۰۱۳ توسط انتشارات دانشگاه مک‌گیل‌ـ‌کوئین منتشر شد. همچنین مقالاتی از او درباره‌ی صدا در تئاتر در مجموعه‌های «آمیزه‌های تئاتری» (۲۰۱۰) و «دراماتورژی و اجرای فوتوریستی» (۲۰۱۱) به چاپ رسید و مقاله‌ی «مادی‌بودن آوا و معماری صدا/ سروصدا در تئاتر رومئو کاستلوچی و رابرت ویلسون» در مجموعه‌ی مقالات کنفرانس بین‌المللی مونترال منتشر شد.

ملادن اوادیا در پژوهش‌های خود با تکیه بر میراث آوانگارد تاریخی در اروپا و آمریکا و نظریات آنتونن آرتو درباره‌ی تئاتر مقدس و فلسفه‌ی پساساختارگرایانه‌ی ژاک دریدا به بررسی ریشه‌ها و مبانی دراماتورژی صدا در تئاتر پرداخت و اهمیت آن را در آثار آوانگارد پیش از جنگ جهانی دوم واکاوی کرد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک

جان ای. اریکسون از دپارتمان زبان انگلیسیِ دانشگاه ایالتی اوهایو معتقد است کتاب حاضر اثری بسیار به‌موقع و ارزشمند است و نویسنده‌ی آن با درخشش تمام، پیوندهای جدید و شگفت‌انگیزی را در هنر و نقدِ یک برهه تاریخیِ حیاتی آشکار می‌سازد.

درباره شهاب آگاهی

شهاب آگاهی زاده‌ی سال ۱۳۶۰، دارای مدرک کارشناسی‌ارشد کارگردانی نمایش از دانشگاه هنر، هنرمند فعال در حوزه‌ی تئاتر و مترجم کتاب «دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک» (در همکاری با آریان عرفانیان) است. او طراح، کارگردان، بازیگر، مشاور کارگردان، مدیر اجرایی، بازنویس و طراح نور بوده است. از آثار نمایشی او می‌توان به «برداشتن»، «وقتی ما مردگان برمی‌‌خیزیم»، «پرومته/ طاعون» و «مکبث» اشاره کرد. این آثار در جشنواره‌ی بین‌المللی تئاتر فجر نیز اجرا شده‌اند. نمایش «وقتی ما مردگان برمی‌خیزیم» جایزه‌ی ویژه‌ی سی‌وچهارمین جشنواره‌ی بین‌المللی تئاتر فجر را دریافت کرد. شهاب آگاهی اجراها و افتخارات دیگری نیز در کارنامه‌ی هنری خود دارد.

بخشی از کتاب دراماتورژی صدا در تئاتر آوانگارد و پست دراماتیک

«تغییرات اساسی در شعر توسط فوتوریست‌های روسی –که به‌معنای واقعی کلمه، افراد آینده (Budetlyanskye) نامیده می‌شدند- مانند وِلمیر خِلِبنیکوف، اَلِکسی کروچه‌نیخ، واسیلی کامِنسکی و ولادمیر مایاکوفسکی، که به‌دست آمد، پیش یا به موازات آن، انقلاب‌هایی در نقاشی، موسیقی و تئاتر آوانگارد تاریخی رخ داد. احیای جوهر حسی از کلمات، صداها، توده‌های نقاشی/مجسمه‌ای یا رنگ‌ها، سوخت آن انقلاب بود. این تغییر زمانی که امپرسیونیست‌ها، پیروان علم در هنر، متوجه شدند که تکه‌تکه‌شدن نور به نقاط رنگی، امکان بازنمایی نقاشی از طبیعت را فراهم می‌کند، که به ادراک شبکیه نزدیک می‌شود، و زمانی که سمبولیست‌ها، پیروان امر معنوی در هنر، شروع به کاوش در موسیقایی بودن شعر و پتانسیل حس‌آمیزانهٔ آن برای انعکاس «تطابق» حواس کردند، وجود داشت. دغدغهٔ اصلی هنرمندان در هر دو جنبش، تأثیر فوری مواد هنری –یعنی صدا و رنگ- بر حواس ما بود. آوانگاردها از این هم فراتر رفتند. با رهاکردن آرزوهای متعالی شعر بورژوازی و تمرکز بر اساس آنچه ما به‌معنای واقعی کلمه، در اثر هنری می‌شنویم و می‌بینیم، آن‌ها از روش‌های فیگوراتیو و روایی به آزمایش‌هایی با ویژگی‌ها و فرم‌های ملموس تغییر کردند. آنا لاوتون این تغییر تمرکز در میان کوبو-فوتوریست‌ها، ریونیست‌ها، نئوبدوی‌گرایان، سوپره‌ماتیست‌ها و کانستراکتیویست‌ها، که «جست‌وجویشان برای جوهر چیزها باعث ایجاد نگرانی خاصی در مورد شکل و ایجاد آگاهی بیشتر از رسانهٔ معین و پتانسیل آن شد»، را تأیید می‌کند.»