کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون (Camus's The Plague: Philosophical Perspectives) گردآوری پگ برند وایزر، بر رمان طاعون آلبر کامو تمرکز دارد و نسبت میان ادبیات، فلسفه، اخلاق، سیاست و تجربه‌ی زیسته‌ی همه‌گیری‌ها را بررسی می‌کند. این کتاب مجموعه‌ای از جستارهای میان‌رشته‌ای از فیلسوفان، پژوهشگران ادبی، مورخان، متخصصان اخلاق پزشکی و مطالعات جنسیت است که هر کدام از زاویه‌ای خاص به طاعون و نسبت آن با مفاهیمی چون پوچی، همبستگی، خشونت ساختاری، سوگ، مرگ مدرن و نابرابری می‌پردازند. فریدالدین سلیمانی و حیدر خسروی این کتاب را برای نشر خوب ترجمه کرده‌اند. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون، طاعون آلبر کامو را در متن سنت طولانی گفت‌وگو میان فلسفه و ادبیات قرار داده و توضیح می‌دهد که چگونه از زمان افلاطون تا امروز، فلسفه گاهی ادبیات را رقیب خود دانسته و گاهی هم‌پیمان آن، اما در ساختارهای دانشگاهی مدرن اغلب این دو از هم جدا شده‌اند. نویسندگان این کتاب نشان داده‌اند که چگونه رمان طاعون، همزمان روایتی ادبی درباره‌ی همه‌گیری در شهر و یک میدان آزمایش برای مفاهیم فلسفی‌ای مانند ارزش، پایبندی اخلاقی، عاملیت، شر، ایمان و پوچی است. بخش آغازین با مرور زندگی کامو شرح می‌دهد که طاعون در چه بستر تاریخی و فکری نوشته شده است. این کتاب، رمان طاعون را در دو سطح دنبال می‌کند: از یک‌سو به‌عنوان تمثیلی از اشغال نازی و بحران بشر پس از جنگ جهانی دوم، و از سوی دیگر به‌عنوان آینه‌ای برای فهم همه‌گیری کرونا، سیاست‌های دولت‌ها، شکاف‌های طبقاتی و نژادی، و تجربه‌ی جهانیِ ترس، انزوا و سوگ.

خلاصه کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

مقدمه‌ی اصلی کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون با این ادعا آغاز می‌شود که طاعون کامو در عصر ما دوباره به متنی زنده بدل شده است، زیرا جهان با همه‌گیری کرونا، بحران‌های سیاسی، نابرابری‌های ساختاری و موجی از اطلاعات غلط روبه‌رو شده است. پگ برند وایزر ابتدا نشان می‌دهد که چگونه طاعون، در سطح داستانی، روایت شهری است که ناگهان با مرگ موش‌ها، قرنطینه، افزایش آمار مرگ‌ومیر و فروپاشی عادت‌های روزمره مواجه می‌شود و شخصیت‌هایی مانند دکتر ریو، تارو، رامبر و گران هرکدام واکنشی متفاوت به امر پوچ و وضعیت ناگزیر بیماری نشان می‌دهند. سپس این روایت با تجربه‌ی کووید ۱۹ مقایسه شده است: آمارهای رسمی و غیررسمی مرگ‌ومیر، اختلافات سیاسی بر سر ماسک و فاصله‌گذاری، نابرابری دسترسی به واکسن، وضعیت کشورهایی مانند آمریکا، هند و برزیل، و پیوند همه‌گیری با بحران‌هایی چون خشونت پلیس و جنگ. 

در ادامه، مقاله نشان می‌دهد که طاعون نه‌تنها تمثیلی از اشغال نازی است، بلکه می‌تواند به‌عنوان الگویی برای فهم بحران بشر در معنای گسترده‌تر خوانده شود؛ بحرانی که کامو در سخنرانی‌اش در دانشگاه کلمبیا با چهار نشانه‌ی وحشت از آینده، فروپاشی باور، رشد بوروکراسی و کیش بازدهی توصیف کرده بود. نویسندگان کتاب این بحران را به وضعیت امروز پیوند می‌زنند و از ضرورت پایان‌دادن به کیش سکوت و بازیافتن آزادی اندیشه و همبستگی سخن می‌گویند. در عین حال، مقدمه به‌تفصیل به نقدهای پسااستعماری و فمینیستی از طاعون می‌پردازد: غیبت زنان به‌عنوان کنشگران اصلی، حذف بومیان الجزایر و نادیده‌گرفتن نابرابری‌های طبقاتی. سپس دیدگاه‌هایی که از کامو دفاع کرده‌اند، مانند تحلیل دیوید کارول و خوانش‌هایی که طاعون را پیشاپیش حاوی نقد سلطه‌ی استعماری می‌دانند، طرح شده است.

چرا باید کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون را بخوانیم؟

این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک متن ادبی می‌تواند همزمان درباره‌ی پوچی، شر، ایمان، همبستگی، خشونت ساختاری، نژادپرستی، نابرابری و تجربه‌ی زیسته‌ی همه‌گیری سخن بگوید و در عین حال از تقلیل‌پذیری به یک پیام اخلاقی ساده بگریزد. کتاب همچنین طاعون را در گفت‌وگو با همه‌گیری کرونا قرار داده است و از خلال آمار، رویدادها و مثال‌های عینی، نشان می‌دهد که چطور ادبیات می‌تواند به فهم بهتر بحران‌های معاصر کمک کند. در کنار این، جستارها خواننده را با طیفی از خوانش‌های انتقادی آشنا می‌کنند: از نقدهای پسااستعماری و فمینیستی تا دفاع‌هایی که بر چندلایه و استعاری بودن رمان تأکید کرده‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این جستارها را به علاقه‌مندان آلبر کامو و رمان طاعون، دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، ادبیات، مطالعات فرهنگی و علوم انسانی پیشنهاد می‌کنیم؛ همچنین به کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی اخلاق در همه‌گیری‌ها، نقش پزشک، سوگ جمعی، نابرابری و خشونت ساختاری‌اند.

بخشی از کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

«ظهور طاعونی دیگر در جهان موجب اقبال دوباره به طاعون شد. در فرانسه دوباره به جمع پرفروش‌ها راه پیدا کرد و فروشش رشدی سیصددرصدی را از سال ۲۰۱۹ تجربه کرد. در بریتانیا، جهشی سه‌هزاردرصدی داشت و در ژاپن مجموع فروش کتاب در مارس ۲۰۲۰ بیش از مجموع فروش سی‌ویک سال پیش از آن بود. در ایتالیا فروش کتاب سه برابر شد و در کرهٔ جنوبی به جایگاه دومین کتاب فهرست پرفروش‌ترین آثار رسید. در بازار شلوغ و پررقابت آمریکا در ماه مارس به جایگاه هفدهم نائل شد. طاعون داستانی است دربارهٔ یک همه‌گیری خیالی در آفریقای دههٔ چهل میلادی، اما گویی به زبان حال مصیبت عالم‌گیر سال ۲۰۲۰ بدل شده بود.

کامو از بازخوانی رمانش به زبان این زمانه قطعاً ناخرسند نمی‌بود؛ یک دلیلش اینکه در عنوان رمانش از حرف تعریف معین استفاده کرده که در فرانسوی، موجب ابهام در معناست. مثلاً Le roman هم به رمانی مشخص اشاره دارد (رمانی که هم‌اکنون مطالعه می‌کنم) هم به رمان در معنای عام (شخصاً رمان را به شعر ترجیح می‌دهم). بنابراین عنوانی که کامو در سال ۱۹۴۷ برای رمانش انتخاب کرد، یعنی Le Peste، می‌تواند هم به همه‌گیری بخصوصی اشاره داشته باشد که در وهران شایع شد و هم به خود طاعون در معنای عامش (شامل آنچه در اواخر سال ۲۰۱۹ در ووهان شیوع پیدا کرد و به سرتاسر دنیا کشیده شد)، هم به هر دوی آن‌ها.»