کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون نوشته‌ی پگ برند وایزر و گروهی از نویسندگان است که فریدالدین سلیمانی و حیدر خسروی آن را به فارسی برگردانده‌اند و نشر خوب آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی «از چشم فلسفه» است و با تمرکز بر رمان طاعون آلبر کامو، نسبت میان ادبیات، فلسفه، اخلاق، سیاست و تجربه‌ی زیسته‌ی همه‌گیری‌ها را بررسی کرده است. متن با پیشگفتار سرویراستار مجموعه، ریچارد الدریج، آغاز می‌شود که در آن از رابطه‌ی پرتنش و درعین‌حال خلاق میان فلسفه و ادبیات، جدایی رشته‌های دانشگاهی و غفلت از ظرفیت اندیشه‌ورزانه‌ی آثار ادبی سخن گفته است. سپس زندگی و زمانه‌ی کامو، زمینه‌ی نوشتن طاعون، و پیوند این رمان با تجربه‌ی همه‌گیری کرونا و بحران‌های سیاسی و اجتماعی معاصر، از جمله در ایالات متحده، به‌تفصیل روایت شده است. در ادامه، مجموعه‌ای از جستارهای میان‌رشته‌ای از فیلسوفان، پژوهشگران ادبی، مورخان، متخصصان اخلاق پزشکی و مطالعات جنسیت، هرکدام از زاویه‌ای خاص به طاعون و نسبت آن با مفاهیمی چون پوچی، همبستگی، خشونت ساختاری، سوگ، مرگ مدرن و نابرابری می‌پردازند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون با مقدمه‌ای مفصل از پگ برند وایزر و پیشگفتار ریچارد الدریج، طاعون آلبر کامو را در متن سنت طولانی گفت‌وگو میان فلسفه و ادبیات قرار می‌دهد. در این مقدمه‌ها توضیح داده شده که چگونه از زمان افلاطون تا امروز، فلسفه گاهی ادبیات را رقیب خود دانسته و گاهی هم‌پیمان آن، اما در ساختارهای دانشگاهی مدرن اغلب این دو از هم جدا شده‌اند. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه رمان طاعون، هم‌زمان یک روایت ادبی درباره‌ی همه‌گیری در شهر وهران و یک میدان آزمایش برای مفاهیم فلسفی‌ای مانند ارزش، پایبندی اخلاقی، عاملیت، شر، ایمان و پوچی است. بخش آغازین کتاب زندگی و مسیر فکری کامو را از کودکی در الجزایر، تجربه‌ی فقر، بیماری سل، تحصیل فلسفه، فعالیت روزنامه‌نگارانه و تئاتری، حضور در مقاومت فرانسه، نگارش بیگانه، افسانه‌ی سیزیفوس، طاعون و انسان طاغی، تا دریافت نوبل و مرگ ناگهانی‌اش مرور کرده است تا نشان دهد طاعون در چه بستر تاریخی و فکری نوشته شده است. کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون در ادامه، طاعون را در دو سطح دنبال می‌کند: از یک‌سو به‌عنوان تمثیلی از اشغال نازی و «بحران بشر» پس از جنگ جهانی دوم، و از سوی دیگر به‌عنوان آینه‌ای برای فهم همه‌گیری کرونا، سیاست‌های دولت‌ها، شکاف‌های طبقاتی و نژادی، و تجربه‌ی جهانیِ ترس، انزوا و سوگ. در مقدمه‌ی مفصل پگ برند وایزر، رمان طاعون با آمار و رویدادهای مشخص دوران کووید ۱۹، از اختلافات سیاسی بر سر ماسک و واکسن تا جنبش «جان سیاهان مهم است» و نابرابری توزیع واکسن در جهان، کنار هم گذاشته شده است. سپس بحثی گسترده درباره‌ی خوانش‌های مختلف از طاعون شکل می‌گیرد: از تفسیر آن به‌عنوان ستایش همبستگی و «درمانگران درستکار» تا نقدهای پسااستعماری که به حذف زنان، بومیان الجزایر و فرودستان در رمان اشاره کرده‌اند. در بخش پایانی مقدمه، ساختار کتاب معرفی می‌شود: جستارهایی از استیون جی. کلمان، جین ای. شولتز، اندرو ادگار، کاتلین هیگینز، ادوارد بی. وایزر، سینتیا ای. فریلند، مارگارت ای. گری و خود پگ برند وایزر که هرکدام بر جنبه‌ای از طاعون و نسبت آن با تجربه‌ی همه‌گیری کنونی تمرکز کرده‌اند؛ از مسئله‌ی زمان و لحظه‌ی حال گرفته تا سوگ، مرگ مدرن، نقش پزشک، وحشت طبیعی، نژادپرستی و خشونت پلیسی.

خلاصه کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

مقدمه‌ی اصلی کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون با این ادعا آغاز می‌شود که طاعون کامو در «عصر ما» دوباره به متنی زنده بدل شده است، زیرا جهان با همه‌گیری کرونا، بحران‌های سیاسی، نابرابری‌های ساختاری و موجی از اطلاعات غلط روبه‌رو شده است. پگ برند وایزر ابتدا نشان می‌دهد که چگونه طاعون، در سطح داستانی، روایت شهری است که ناگهان با مرگ موش‌ها، قرنطینه، افزایش آمار مرگ‌ومیر و فروپاشی عادت‌های روزمره مواجه می‌شود و شخصیت‌هایی مانند دکتر ریو، تارو، رامبر و گران هرکدام واکنشی متفاوت به «امر پوچ» و وضعیت ناگزیر بیماری نشان می‌دهند. سپس این روایت با تجربه‌ی کووید ۱۹ مقایسه شده است: آمارهای رسمی و غیررسمی مرگ‌ومیر، اختلافات سیاسی بر سر ماسک و فاصله‌گذاری، نابرابری دسترسی به واکسن، وضعیت کشورهایی مانند آمریکا، هند و برزیل، و پیوند همه‌گیری با بحران‌هایی چون خشونت پلیس و جنگ. در ادامه، کتاب نشان می‌دهد که طاعون نه‌تنها تمثیلی از اشغال نازی است، بلکه می‌تواند به‌عنوان الگویی برای فهم «بحران بشر» در معنای گسترده‌تر خوانده شود؛ بحرانی که کامو در سخنرانی‌اش در دانشگاه کلمبیا با چهار نشانه‌ی وحشت از آینده، فروپاشی باور، رشد بوروکراسی و «کیش بازدهی» توصیف کرده بود. نویسندگان کتاب این بحران را به وضعیت امروز پیوند می‌زنند و از ضرورت پایان‌دادن به «کیش سکوت» و بازیافتن آزادی اندیشه و همبستگی سخن می‌گویند. در عین حال، مقدمه به‌تفصیل به نقدهای پسااستعماری و فمینیستی از طاعون می‌پردازد: غیبت زنان به‌عنوان کنشگران اصلی، حذف بومیان الجزایر و نادیده‌گرفتن نابرابری‌های طبقاتی. سپس دیدگاه‌هایی که از کامو دفاع کرده‌اند، مانند تحلیل دیوید کارول و خوانش‌هایی که طاعون را پیشاپیش حاوی نقد سلطه‌ی استعماری می‌دانند، طرح شده است. بخش پایانی مقدمه ساختار جستارهای کتاب را معرفی می‌کند: مقالاتی درباره‌ی لحظه‌ی حال و سیاست، جایگاه زنان و پرستاری، معنای همه‌گیری و پوچی، سوگ و ارتباط انسانی، نقش پزشک و اخلاق پزشکی، وحشت طبیعی، پیوند «نمی‌توانم نفس بکشم» با طاعون، و مفهوم «مرگ مدرن» و «همبستگی قهرمانانه».

چرا باید کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون را بخوانیم؟

کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون فرصتی فراهم کرده است تا طاعون کامو نه‌فقط به‌عنوان یک رمان مشهور، بلکه به‌عنوان میدان مشترک فلسفه، ادبیات، تاریخ، اخلاق پزشکی و مطالعات جنسیت خوانده شود. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک متن ادبی می‌تواند هم‌زمان درباره‌ی پوچی، شر، ایمان، همبستگی، خشونت ساختاری، نژادپرستی، نابرابری و تجربه‌ی زیسته‌ی همه‌گیری سخن بگوید و در عین حال از تقلیل‌پذیری به یک «پیام اخلاقی ساده» بگریزد. خواننده در این جستارها می‌بیند که چگونه شخصیت‌هایی مانند دکتر ریو و تارو، در دل وضعیتی که هیچ تضمینی برای پیروزی ندارد، معنای کنش اخلاقی، شهادت دادن، و «درمانگر بودن» را بازتعریف می‌کنند. این کتاب همچنین طاعون را در گفت‌وگو با همه‌گیری کرونا قرار داده است و از خلال آمار، رویدادها و مثال‌های عینی، نشان می‌دهد که چگونه ادبیات می‌تواند به فهم بهتر بحران‌های معاصر کمک کند؛ از بحث بر سر ماسک و واکسن تا شعار «نمی‌توانم نفس بکشم» و نابرابری توزیع واکسن در جهان. در کنار این، جستارها خواننده را با طیفی از خوانش‌های انتقادی آشنا می‌کنند: از نقدهای پسااستعماری و فمینیستی تا دفاع‌هایی که بر چندلایه بودن و استعاری بودن رمان تأکید کرده‌اند. به این ترتیب، کتاب هم برای کسانی که طاعون را تازه می‌خوانند و هم برای کسانی که سال‌هاست با کامو آشنا هستند، چشم‌اندازهای تازه‌ای می‌گشاید و نشان می‌دهد چگونه می‌توان از دل یک رمان، درباره‌ی مرگ مدرن، سوگ، همبستگی و عدالت اندیشید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون به علاقه‌مندان آلبر کامو و رمان طاعون، دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، ادبیات، مطالعات فرهنگی و علوم انسانی پزشکی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی اخلاق در همه‌گیری‌ها، نقش پزشک، سوگ جمعی، نابرابری و خشونت ساختاری‌اند و می‌خواهند این مسائل را از خلال گفت‌وگوی میان ادبیات و فلسفه دنبال کنند.

بخشی از کتاب کامو و فلسفه؛ جستارهایی درباره طاعون

«هدف این مجموعه آن است که نشان دهد در دل این آثار ادبی برجسته چه ارتباطات پیچیده‌ای با دیدگاه‌ها و دغدغه‌های فلسفی نهفته است. به تعبیری، عناوین مجموعهٔ حاضر فقط به دنبال این نیستند که به فیلسوفان و پژوهشگران ادبیِ حوزه‌های گوناگون کمک کنند تا شباهت‌ها و انگیزش‌هایی برای اندیشه و کار بیشتر بیابند؛ هدف پر کردن شکاف‌های متعدد میان دانش‌رشته‌های دانشگاهی و نیز میان آن رشته‌ها و تجربیات خوانندگانِ بیرون از نهادهای دانشگاهی است. هریک از عناوین به یک متن ادبیِ بی‌چون‌وچرا برجسته اختصاص دارد. هم فیلسوفانی با آموزش و تجربه در مطالعات ادبی و هم پژوهشگران ادبی با آموزش و تجربه در فلسفه فراخوانده شده‌اند تا با درون‌مایه‌ها، جزئیات، ایماژها و پیشامدها در متون اصلی مواجه شوند؛ متونی که ازطریق آن‌ها معضلات فلسفی مطرح و بررسی می‌شوند و صورت‌بندی تازه‌ای می‌یابند. پروژهٔ حاضر عامدانه به‌گونه‌ای تدوین شده است که بنا به شرح متن اصلی فقط فلسفهٔ فرد «الف» دربارهٔ موضوع «ب» را صورت‌بندی نکند و پروژه‌ای نباشد که اثر ادبی را یکسره بر اساس ارجاع به پیکربندی‌ها و نیروهای اجتماعی تبیین کند؛ در عوض، در این مجموعه کوشیده‌ایم ردپای نتیجهٔ عمل اندیشه‌ورزانه را در صورت‌های ادبی بیابیم؛ صورت‌های ادبی‌ای که هم در جوار فلسفه‌اند و هم دور از آن. … هدف این مجموعه آن است که نشان دهد چگونه این مراکز تأمل شکل می‌گیرند و ازطریق آثار ادبی بیان می‌شوند، به معضلات فلسفی مرتبط با عاملیت، معرفت، پایبندی و ارزش می‌پردازد، همچنین قصد دارد هم ادبیات و هم فلسفه را در حکم صورت‌های زایای فعالیت اندیشه‌ورزانه و میان‌رشته‌ای، در ارتباط با یکدیگر و نیز اوضاع‌واحوال اجتماعی بررسی کند و نشان دهد چگونه این فعالیت به‌طور خاص با شیوه‌های متمایز و بدیع در آثار ادبی به انجام می‌رسد و بسط می‌یابد.»