کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست

کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست (Letters of Note: War) مجموعه‌ای از مکاتبات جنگی به گردآوری شان آشر است که جنگ را از میان تجربه‌های شخصی سربازان، خانواده‌ها، فرماندهان و غیرنظامیان نشان می‌دهد. نامه‌ها فقط از نبرد خبر نمی‌دهند؛ دلتنگی، اعتراض اخلاقی، نگرانی برای کودکان و میل به حفظ ارتباط نیز در میان سطرهایشان حضور دارد. یکی از پرسش‌های محوری مجموعه، امکان حفظ همدلی در شرایطی است که انسان‌ها به دشمن یکدیگر تبدیل شده‌اند. احسان طریقت این مجموعه را ترجمه و انتشارات خوب آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست

کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست حاصل گردآوری شان آشر در حوزه‌ی نامه‌نگاری و اسناد جنگ است. گردآورنده مکاتباتی از موقعیت‌های متفاوت را کنار هم گذاشته است تا تصویر جنگ به گزارش عملیات و نتیجه‌ی نبردها محدود نماند. فرماندهان، نویسندگان، پرستاران، والدین و کودکان هر یک از جایگاهی متفاوت سخن می‌گویند. همین تفاوت جایگاه، مفهوم‌هایی مانند شجاعت، وظیفه، صلح و وفاداری را از حالت تعریف‌های ثابت بیرون می‌آورد. یک نامه ممکن است از ضرورت جنگیدن دفاع کند و نامه‌ای دیگر، خودداری از کشتن را نشانه‌ی شهامت بداند.

متن‌ها گاه رسمی و استدلالی‌اند، گاه آکنده از عاطفه و گاه همراه با شوخی یا تمسخر. خواننده در این جابه‌جایی لحن‌ها، هم فشار تصمیم‌های عمومی را می‌بیند و هم شکنندگی زندگی خصوصی را حس می‌کند. نامه‌ها برای مخاطبانی معین نوشته شده‌اند؛ به همین دلیل، جزئیاتی مانند احوال‌پرسی، درخواست خبر یا یادآوری یک خاطره در کنار موضوع‌های بزرگ تاریخی باقی مانده‌اند.

در کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست هر بخش عنوانی دارد و توضیحی درباره‌ی فرستنده، گیرنده و موقعیت شکل‌گیری مکاتبه، پیش از متن نامه آمده است. برخی بخش‌ها فقط یک نامه دارند و برخی، درخواست و پاسخ را در کنار هم قرار داده‌اند تا رابطه‌ی میان دو طرف نیز دیده شود. این شیوه، امکان مقایسه‌ی ادعاها و واکنش‌ها را فراهم می‌کند.

مجموعه‌ی شان آشر از مکاتبات سربازان رومی تا نامه‌های مرتبط با جنگ‌های جهانی و بوسنی گسترده است. نامه‌ها علاوه‌بر ارزش عاطفی، مسئله‌ی ثبت تاریخ را نیز پیش می‌کشند: شاهد چه چیزهایی را دیده، چه چیزهایی را به خاطر سپرده و کدام بخش‌ها را ناگفته گذاشته است؟ تجربه‌ی مطالعه، از مواجهه با یک صدای واحد فاصله دارد؛ خواننده با برداشت‌های ناسازگار از جنگ روبه‌رو می‌شود و می‌تواند فاصله‌ی میان توجیه خشونت و تحمل پیامدهایش را بررسی کند.

خلاصه کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست

نامه‌ها جنگ را هم در میدان نبرد و هم در زندگی کسانی دنبال می‌کنند که از میدان دور مانده‌اند. کرت ونگات از تصمیم پسرش برای معافیت از خدمت دفاع می‌کند و آموزش نفرت از کشتن را مسئولیت خود می‌داند. موریس فرانک در نامه‌ای به پسرش، آزادی و نان را حق همه‌ی کودکان می‌خواند. دوک ولینگتون نیز امکان نوشتن شرحی دقیق و بی‌کم‌وکاست از یک نبرد را زیر سؤال می‌برد. در سوی دیگر، مکاتبه‌ی مسئولان آتلانتا با ویلیام تی. شرمن، تعارض میان ملاحظات نظامی و رنج ساکنان شهر را آشکار می‌کند.

هیچ امیدی در جنگ نیست از کنار هم قراردادن این صداها نشان می‌دهد که صلح‌خواهی، احساس وظیفه و دفاع از خشونت ممکن است در یک مجموعه حضور داشته باشند. نامه در چنین شرایطی، هم وسیله‌ی ارتباط است و هم سندی از انتخاب‌ها و تناقض‌های انسان‌ها.

چرا باید کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نامه‌ها امکان مقایسه‌ی تجربه‌ی نظامیان و غیرنظامیان را فراهم می‌کنند.
• توضیحات پیش از مکاتبات، زمینه‌ی تاریخی سخنان فرستندگان را روشن می‌کند.
• دیدگاه‌های متفاوت، زمینه‌ای برای اندیشیدن درباره‌ی مسئولیت اخلاقی در جنگ می‌سازند.
• جزئیات شخصی نشان می‌دهند که تصمیم‌های نظامی چگونه به روابط و زندگی روزمره راه می‌یابند.

خواندن کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نامه‌نگاری و اسناد شخصی جنگ.
• خوانندگانی که دغدغه‌ی صلح و اخلاق جنگ را دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند تجربه‌ی خانواده‌ها و غیرنظامیان را بشناسند.
• علاقه‌مندان به مقایسه‌ی روایت شاهدان با تصویر رسمی نبردها.

بخشی از کتاب هیچ امیدی در جنگ نیست

«بیل عزیزم،

امروز ۱۳ فوریهٔ ۱۹۸۴ است. دوباره پای این دیوار سیاه آمده‌ام تا نامت را ببینم و لمس کنم و با خودم بگویم آیا کسی تابه‌حال متوجه شده است که درست کنار نامت، روی این دیوار سیاه، قلب مادرت هست. قلبی که پانزده سال پیش، در همین روز، وقتی که جانت را در ویتنام از دست دادی شکسته شد.

ویلیام ر. استاکس. وقتی به نامت نگاه می‌کنم به یاد می‌آورم چندین و چند بار با خودم گفته بودم که تو در آن کشور غریب به نام ویتنام چقدر ترسیده بودی و چقدر دلت برای خانه تنگ شده بوده است. از خودم پرسیده بودم آیا آن کشور تو را تغییر داده بود؟ چراکه تو شادترین و بی‌خیال‌ترین پسر دنیا بودی و به‌ندرت غمگین می‌شدی. تا روزی که بمیرم تصویر تو را در ذهن دارم که حتی وقتی خیلی از دستت عصبانی بودم می‌خندیدی و بعد من را هم به خنده می‌انداختی.

روز سال نوی گذشته پاسخم را گرفتم. با یکی از دوستانت از میشیگان تلفنی صحبت کردم؛ کسی که آخرین کریسمس و آخرین چهار ماه زندگی‌ات را با تو گذرانده بود. جیم برایم تعریف کرد که چگونه مردی، چون آنجا بود و سقوط هلیکوپتر را دید. او گفت که تو سهمیهٔ پروازت را پر کرده بودی و آن روز نباید پرواز می‌کردی. گفت که خلبان اصلی آن روز نتوانسته بود پرواز کند و فردی با تجربهٔ کمتر جایگزین او شده بود. گفت که علت دقیق سقوط را نمی‌دانستند. معلوم نبود هدف گلولهٔ دشمن قرار گرفته بود یا به تیر یا شیئی ناشناخته برخورد کرده بود. گفت که ملخ‌ها از بدنه گذشتند و به تو اصابت کردند. گفت که حدود نیم ساعت زنده بودی، اما بی‌هوش بودی و رنجی نکشیدی.»