کتاب یک فیلم، یک جهان؛ تلما و لوییز

کتاب تلما و لوییز (یک فیلم، یک جهان، ۳۶)، با عنوان اصلی Thelma & Louise، نوشته ماریتا استرکن و ترجمه حسین جوادی، اثری است که به بررسی و تحلیل فیلم مشهور تلما و لوییز می‌پردازد و انتشارات خوب در سال ۱۴۰۳ آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی یک فیلم، یک جهان است که هر جلد آن به یکی از فیلم‌های مهم و تأثیرگذار تاریخ سینما اختصاص دارد. هدف این مجموعه ارائه‌ی تک‌نگاری‌هایی است که فیلم را نه صرفاً به‌عنوان یک اثر هنری، بلکه به‌مثابه جهانی مستقل و پررمزوراز بررسی می‌کند. نویسنده در این جلد، با نگاهی باریک‌بین و چندوجهی، فیلم تلما و لوییز را از منظرهای اجتماعی، جنسیتی، فرهنگی و سینمایی بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تلما و لوییز اثر ماریتا استرکن

کتاب تلما و لوییز، با تمرکز بر فیلم جنجالی تلما و لوییز، اثری از ماریتا استرکن است که به تحلیل عمیق این فیلم از زوایای گوناگون می‌پردازد. نویسنده با تکیه‌ بر متن فیلم و واکنش‌های اجتماعی و فرهنگی به آن، تلاش کرده است تا جایگاه فیلم را در تاریخ سینما و جنبش‌های اجتماعی بررسی کند. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی فیلم را ترسیم می‌کند و سپس به‌سراغ تحلیل روایت، شخصیت‌ها، ژانر و تأثیر فیلم بر مخاطبان می‌رود.

ماریتا استرکن در این کتاب، تلما و لوییز را نه‌فقط به‌عنوان یک فیلم جاده‌ای یا یک اثر فمینیستی، بلکه به‌عنوان نقطه‌ی عطفی در بازنمایی زنان و روابط جنسیتی در سینمای آمریکا معرفی کرده است. کتاب با بررسی واکنش‌های موافق و مخالف، نقدهای رسانه‌ای و دانشگاهی و همچنین تأثیرات بلندمدت فیلم بر فرهنگ عامه، تصویری چندلایه از اهمیت و پیچیدگی این اثر ارائه می‌دهد. نویسنده همچنین به نقش فیلم‌نامه‌نویس، کارگردان و بازیگران در شکل‌گیری لحن و پیام فیلم پرداخته است و جایگاه تلما و لوییز را در میان دیگر فیلم‌های هم‌دوره و ژانرهای سینمایی بررسی کرده است.

خلاصه کتاب تلما و لوییز

کتاب تلما و لوییز با محوریت فیلم آن که در سال ۱۹۹۱ به کارگردانی ریدلی اسکات به نمایش درآمد، به بررسی ابعاد مختلف این اثر می‌پردازد. ماریتا استرکن ابتدا به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی فیلم اشاره کرده است؛ زمانی که بحث‌های گسترده‌ای درباره‌ی نقش زنان، قدرت جنسیتی و قانون‌شکنی در جامعه جریان داشت. فیلم تلما و لوییز داستان دو زن را روایت می‌کند که برای فرار از زندگی روزمره و روابط محدودکننده، سفری جاده‌ای را آغاز می‌کنند. این سفر به‌تدریج به مجموعه‌ای از وقایع غیرمنتظره و قانون‌شکنی منجر می‌شود که آن‌ها را در موقعیتی پیچیده و پرمخاطره قرار می‌دهد. ماریتا استرکن در این کتاب، با تحلیل روایت فیلم، به تفاوت‌های شخصیتی تلما و لوییز، تحول تدریجی آن‌ها و نقش جاده به‌عنوان نماد آزادی و رهایی می‌پردازد.

نویسنده نشان داده است که چگونه فیلم با تلفیق ژانرهای مختلف، از کمدی اسکروبال تا فیلم اکشن و جاده‌ای، مرزهای سنتی سینما را جابه‌جا می‌کند. همچنین به واکنش‌های متفاوت منتقدان و مخاطبان اشاره شده است؛ برخی فیلم را اثری فمینیستی و الهام‌بخش دانسته‌اند و برخی دیگر آن را به مردستیزی و خشونت متهم کرده‌اند. کتاب به بررسی نقش رسانه‌ها، فضای فرهنگی و تحولات اجتماعی در شکل‌گیری این واکنش‌ها پرداخته است و نشان داده که تلما و لوییز چگونه به نمادی از توانمندسازی زنان و بازنگری در کلیشه‌های جنسیتی بدل شده است. در نهایت، ماریتا استرکن با تحلیل ساختار روایی، شخصیت‌پردازی و عناصر بصری فیلم، اهمیت آن را در تاریخ سینما و فرهنگ معاصر برجسته کرده است.

چرا باید کتاب تلما و لوییز را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و چندوجهی، فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با لایه‌های پنهان و آشکار فیلم تلما و لوییز آشنا شود. ویژگی شاخص کتاب پرداختن به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی فیلم و بررسی تأثیر آن بر گفتمان جنسیتی و فمینیسم است. همچنین کتاب به واکنش‌های متنوع منتقدان و مخاطبان پرداخته و نشان داده است که یک فیلم چگونه می‌تواند به موضوعی برای بحث‌های گسترده و حتی مناقشه‌آمیز بدل شود. مطالعه‌ی این اثر به علاقه‌مندان به سینما، مطالعات جنسیتی و فرهنگ معاصر کمک می‌کند تا نگاه عمیق‌تری به نقش سینما در بازنمایی و تغییر نگرش‌های اجتماعی داشته باشند. علاوه‌بر این، کتاب با تحلیل ساختار روایی و عناصر ژانری فیلم، برای کسانی که به نقد و تحلیل سینمایی علاقه دارند، منبعی ارزشمند به شمار می‌آید.

خواندن کتاب تلما و لوییز را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به سینما، پژوهشگران مطالعات جنسیتی، دانشجویان رشته‌های هنر و رسانه و کسانی که به تحلیل آثار فرهنگی و اجتماعی علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای افرادی که دغدغه‌ی بازنمایی زنان در رسانه‌ها و تأثیر سینما بر تحولات اجتماعی را دارند، مناسب است.

درباره ماریتا استرکن

ماریتا استرکن استاد و رئیس پیشین دپارتمان رسانه، فرهنگ و ارتباطات در دانشکده‌ی استین‌هاردت فرهنگ، آموزش و توسعه‌ی انسانی دانشگاه نیویورک است. او دوره‌هایی را در زمینه‌ی مطالعات فرهنگی، فرهنگ تصویری، فرهنگ عامه، حافظه‌ی فرهنگی و مصرف‌گرایی تدریس کرده است. تمرکز اصلی پژوهش‌های او بر فرهنگ تصویری و سیاست‌های حافظه‌ی فرهنگی در فرهنگ آمریکاست. مقالات او در نشریات معتبر منتشر شده است. او در بازه‌ی ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۶ نیز سردبیر نشریه‌ی American Quarterly بوده است.

استرکن دارای دکترای تاریخ آگاهی (History of Consciousness) از دانشگاه کالیفرنیای سانتا کروز (۱۹۹۲) است. در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، به‌عنوان منتقد فیلم و ویدیوهای مستقل فعالیت می‌کرد و مقاله‌هایی در Afterimage منتشر کرد که تاریخچه‌ی اولیه‌ی هنر ویدیو و ویدیوی اجتماعی را مستند می‌کرد.

از جمله آثار منتشرشده‌ی او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

Tourists of History: Memory, Kitsch, and Consumerism from Oklahoma City to Ground Zero (دوک یونیورسیتی پرس، ۲۰۰۷).

Tangled Memories: The Vietnam War, the AIDS Epidemic, and the Politics of Remembering (دانشگاه کالیفرنیا، ۱۹۹۷).

Practices of Looking: An Introduction to Visual Culture (با همکاری لیزا کارت‌رایت، انتشارات آکسفورد، ۲۰۰۱؛ چاپ دوم ۲۰۰۹).

Thelma & Louise (انستیتوی فیلم بریتانیا، ۲۰۰۰).

آثار استرکن عمدتاً بر تحلیل فرهنگ تصویری، سیاست حافظه و رابطه‌ی میان فرهنگ عامه و مصرف‌گرایی تمرکز دارند. او یکی از پژوهشگران برجسته در مطالعات حافظه و فرهنگ بصری به شمار می‌رود.

درباره ریدلی اسکات

ریدلی اسکات (زاده‌ی ۳۰ نوامبر ۱۹۳۷) کارگردان انگلیسی است که بیشتر با فیلم‌های علمی‌تخیلی، جنایی و حماسی تاریخی شناخته می‌شود. آثار او در مجموع بیش از پنج میلیارد دلار در سراسر جهان فروش داشته‌اند و از پرفروش‌ترین کارگردانان سینما به شمار می‌رود. اسکات جوایز متعددی دریافت کرده است، از جمله جایزه‌ی BAFTA برای دستاوردهای یک عمر (۲۰۱۸)، دو جایزه‌ی امی و یک گلدن گلوب. او در سال ۲۰۰۳ توسط ملکه الیزابت دوم لقب شوالیه و در سال ۲۰۲۴ توسط پادشاه چارلز سوم مقام Knight Grand Cross گرفت.

ریدلی اسکات در ساوت‌ شیلدز انگلستان متولد شد. خانواده‌ی او پیشینه‌ی نظامی داشت و اسکات دوران کودکی خود را در غیاب پدرش سپری کرد. او سه بار ازدواج کرد و چهار فرزند دارد. اسکات میان لندن، فرانسه و لس‌آنجلس زندگی می‌کند. برادران و دیگر اعضای خانواده‌ی او نیز در حرفه‌ی فیلم‌سازی فعال هستند. علاقه‌ی او به ژانر علمی‌تخیلی از خواندن آثار H. G. Wells و دیدن فیلم‌هایی مانند The Day the Earth Stood Still شکل گرفت.

اسکات فارغ‌التحصیل کالج سلطنتی هنر لندن است. او حرفه‌اش را با طراحی و کارگردانی در تلویزیون آغاز کرد و سپس به تبلیغات روی آورد. نخستین فیلم بلندش The Duellists (۱۹۷۷) بود و با فیلم Alien (۱۹۷۹) به شهرت جهانی رسید. فیلم‌های او با وجود تنوع در فضا و زمان، تصاویری به‌یادماندنی از محیط‌های شهری و تاریخی ارائه می‌دهند؛ از رم قرن دوم در Gladiator (۲۰۰۰) تا اورشلیم قرن دوازدهم در Kingdom of Heaven (۲۰۰۵)، انگلستان قرون وسطی در Robin Hood (۲۰۱۰)، ممفیس باستان در Exodus: Gods and Kings (۲۰۱۴)، موگادیشوی معاصر در Black Hawk Down (۲۰۰۲)، مناظر آینده‌نگر لس‌آنجلس در Blade Runner (۱۹۸۲) و جهان‌های فرازمینی در Alien: Covenant (۲۰۱۷).

او سه بار برای جایزه‌ی اسکار بهترین کارگردانی نامزد شده است (Thelma & Louise و Gladiator و Black Hawk Down) و Gladiator برنده‌ی اسکار بهترین فیلم شد. فیلم‌های Alien و Blade Runner و Thelma & Louise برای ثبت در فهرست ملی فیلم‌های آمریکا توسط کتابخانه‌ی کنگره انتخاب شده‌اند.

اسکات در Grangefield Grammar School تحصیل کرد و دیپلم طراحی خود را از West Hartlepool College of Art دریافت کرد. سپس به کالج سلطنتی هنر لندن رفت و در آنجا به تأسیس بخش فیلم کالج کمک کرد. نخستین فیلم کوتاهش Boy and Bicycle بود که او در آن با برادر کوچک‌تر و پدرش بازی کرد.

در ۱۹۶۸، اسکات و برادرش، تونی، شرکت Ridley Scott Associates (RSA) را تأسیس کردند و به ساخت تبلیغات تجاری پرداختند. تبلیغ تلویزیونی نان Hovis در سال ۱۹۷۳ از آثار شاخص او بود که به محبوبیت عمومی رسید و هنوز به‌عنوان یکی از تبلیغات برتر بریتانیا شناخته می‌شود. نخستین فیلم بلند اسکات، The Duellists (۱۹۷۷)، نامزد جایزه‌ی اصلی جشنواره‌ی کن شد. موفقیت بین‌المللی او با Alien (۱۹۷۹) رقم خورد، فیلمی علمی‌تخیلی و ترسناک که الن ریپلی (Sigourney Weaver) را به‌عنوان قهرمان زن معرفی کرد. در دهه‌ی ۱۹۸۰، Blade Runner به یکی از فیلم‌های کلاسیک علمی‌تخیلی بدل شد و سبک سایبرپانک را معرفی کرد. در دهه‌ی ۱۹۹۰، Thelma & Louise یکی از موفق‌ترین فیلم‌های او بود و نخستین نامزدی اسکار برای بهترین کارگردانی را برایش به ارمغان آورد. اسکات آثار متنوع دیگری هم ساخت، از جمله Legend و Someone to Watch Over Me و Black Rain. او و برادرش در سال ۱۹۹۵ شرکت تولید Scott Free Productions را تأسیس کردند. در دهه‌ی ۲۰۰۰، فیلم‌هایی مانند Gladiator و Black Hawk Down و Kingdom of Heaven ساخته شدند که Gladiator موفقیت بسیار بزرگی بود. در دهه‌ی ۲۰۱۰، فیلم‌هایی همچون The Counselor و The Martian و Alien: Covenant ساخته شد. The Martian موفق‌ترین فیلم تجاری او تا آن زمان بود. در دهه‌ی ۲۰۲۰ نیز اسکات فیلم‌هایی مانند The Last Duel و House of Gucci و Gladiator II را کارگردانی کرد. اسکات و برادرش به‌عنوان تهیه‌کننده‌ی اجرایی در پروژه‌هایی چون The Gathering Storm (۲۰۰۲)، سریال‌های Numb3rs و The Good Wife و مجموعه‌های Amazon و CBS فعالیت داشته‌اند. اولین تجربه‌ی کارگردانی تلویزیونی اسکات پس از پنجاه سال، سریال Raised by Wolves (۲۰۲۰) بود.

آثار اسکات به‌خاطر تصاویر بصری قدرتمند، استفاده‌ی خلاقانه از نورپردازی و حضور قهرمانان زن مشهورند. او اغلب از سرعت کند در روایت و تمرکز بر اجرای بازیگران استفاده می‌کند و به داشتن حافظه‌ی عینی برای داستان‌پردازی و طراحی صحنه مشهور است. موضوعاتی مانند هوش مصنوعی نیز در فیلم‌های او تکرار می‌شوند.

بخشی از کتاب تلما و لوییز

«من هنوز آن تی‌شرتم را دارم که رویش «تلما و لوییز تا ابد زنده‌اند» نقش بسته است و داستان‌هایی را به یاد می‌آورم که خیلی از دوستانم در آن تابستان مهیج دربارهٔ اولین تجربه‌شان از یک فیلم زنانهٔ «خفن» تعریف می‌کردند. یادم می‌آید در سالن سینما نشسته بودم و زنانی را می‌دیدم که قبلاً حین دیدن فیلم ساکت می‌ماندند، ولی الان رو به پردهٔ سینما فریاد می‌زدند: «اینه!»، یا شنیدم که دوستان به مردی که به آن‌ها متلک می‌انداخت می‌گفتند: «بهتره مواظب باشی، فقط اومدیم تلما و لوییز رو ببینیم!» در آن تابستان، با دو زنی که دوستانم بودند به سفری تفریحی رفتیم و حین رانندگی در میان صحراها و کوه‌های کالیفرنیا مدام به موسیقی گوش می‌دادیم. به یاد دارم بخشی از لذت فیلم در این بود که نه در زمان اکرانش بلکه بعدها به موفقیت، موفقیتی مخاطب‌محور، رسید و بدل به کانون مسائل و مباحثات مهم شد. همان سال که تلما و لوییز اکران شد، مجموعهٔ فیلم‌هایی وجود داشتند که به مسائل زنان و خشونت می‌پرداختنددختری به نام نیکیتا، با دشمن خوابیدن، ترمیناتور ۲: روز داوری و سکوت بره‌هاکه همهٔ آن‌ها علی‌الظاهر موضوعات مناسب‌تری برای مباحثات عمومی دربارهٔ جنسیت بودند. بااین‌حال تلما و لوییز به‌مراتب جنجالی‌ترین فیلم زمان خود بود.»