کتاب اسیران شاه

کتاب اسیران شاه (نخبگان جدید ایران عصر صفوی) نوشته سوسن بابایی، کاترین بابایان، اینا باغدیانتس، مک کیب و معصومه فرهاد و ترجمه خسرو خواجه‌نوری است. این کتاب را انتشارات امیرکبیر منتشر کرده است. این کتاب به یکی از لایه‌های کمتر دیده‌شده‌ی عصر صفوی می‌پردازد: نقش غلامان قفقازی‌تبار، خواجه‌سرایان و بازرگانان ارمنی در شکل‌گیری قدرت سیاسی، اقتصاد، هنر و سیمای شهری اصفهان. اثر حاضر فقط از دربار و جنگ نمی‌گوید، بلکه نشان می‌دهد چگونه جابه‌جایی انسان‌ها و شبکه‌های وفاداری، نخبگان تازه‌ای در ایران صفوی پدید آورد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسیران شاه

کتاب اسیران شاه نوشته سوسن بابایی و همکاران، تصویری گسترده از دگرگونی قدرت در عصر صفوی ارائه می‌دهد؛ دوره‌ای که در آن اصفهان فقط پایتخت سیاسی نبود، بلکه به مرکز بازآرایی روابط اجتماعی، مذهبی و اقتصادی تبدیل شد. محور اصلی اثر، سازمان غلامان خاصه‌ی شریفه و جایگاه اسیران قفقازی‌تبار در ساختار حکومت است. نویسندگان نشان می‌دهند که این گروه‌ها چگونه از حاشیه به متن قدرت آمدند و در کنار روحانیان شیعه و بازرگانان ارمنی، پایه‌های نظم تازه‌ی صفوی را شکل دادند.
کتاب اسیران شاه فقط به شرح مناصب و رخدادها بسنده نمی‌کند. متن، پیوند میان دربار، حرمسرا، ارتش، بازار، معماری و کارگاه‌های سلطنتی را دنبال می‌کند و از خلال آن توضیح می‌دهد که تمرکز قدرت در اصفهان چگونه پیش رفت. در فصل‌های آغازین، بحث از پیشینه‌ی برده‌داری در جهان اسلام و تفاوت آن با الگوهای دیگر مطرح می‌شود. سپس کتاب به نقش غلامان جنگی، خواجه‌سرایان و زنان صیغه‌ای در دربار صفوی می‌رسد و نشان می‌دهد که این شبکه‌ی سه‌گانه چگونه در جانشینی، اداره‌ی ولایات، حمایت از هنر و پیشبرد سیاست اثر گذاشت. از دل همین بحث‌ها، چهره‌هایی مانند الله‌وردی‌خان، قره‌چغای‌خان، گنجعلی‌خان و ساروتقی نیز وارد صحنه می‌شوند.
کتاب اسیران شاه از نظر موضوعی چند مسیر را هم‌زمان پیش می‌برد: تاریخ سیاسی، سازمان دربار، مناسبات مذهبی، جابه‌جایی جمعیت، تجارت ابریشم و شکل‌گیری فرهنگ دیداری در اصفهان و ایالت‌ها. همین گستردگی باعث شده اثر، فقط روایت یک نهاد نباشد و به فهم کلی‌تری از صفویه برسد. فضای کتاب پژوهشی است، اما تمرکز آن بر این نکته قرار دارد که نخبگان تازه چگونه در دل ساختار سلطنتی جا گرفتند و چه اثری بر چهره‌ی ایران صفوی گذاشتند.

خلاصه کتاب اسیران شاه

کتاب اسیران شاه روند شکل‌گیری نخبگان تازه در عصر صفوی را بررسی می‌کند؛ نخبگانی که از میان غلامان قفقازی‌تبار، خواجه‌سرایان و گروهی از وابستگان دربار پدید آمدند و به‌تدریج در ارتش، دیوان، حرمسرا، اقتصاد و هنر جایگاه مهمی گرفتند. کتاب توضیح می‌دهد که شاه‌عباس و جانشینانش چگونه با تکیه‌بر این نیروها از ساختار طایفه‌ای فاصله گرفتند و قدرت را در اصفهان متمرکز کردند. در این مسیر، نقش زنان صیغه‌ای، ارامنه‌ی جلفای نو، کارگاه‌های سلطنتی، معماری شهری و شبکه‌های وفاداری نیز برجسته می‌شود. اثر، صفویه را از زاویه‌ی جابه‌جایی قدرت و پیدایش طبقه‌ای تازه در دل دربار و حکومت می‌خواند.

چرا باید کتاب اسیران شاه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اسیران شاه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نقش غلامان، خواجه‌سرایان و ارامنه را در ساختار قدرت صفوی به‌صورت جزئی و مستند نشان می‌دهد.
• کتاب کمک می‌کند پیوند میان دربار، حرمسرا، ارتش، بازار و معماری اصفهان بهتر فهمیده شود.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند روند تمرکز قدرت در دوره‌ی شاه‌عباس و پس از او را دقیق‌تر دنبال کند.
• این کتاب نشان می‌دهد که نخبگان تازه فقط بازیگران سیاسی نبودند و در هنر، تجارت و سازمان شهری هم اثر گذاشتند.
• اثر برای شناخت چهره‌های مهمی مانند الله‌وردی‌خان، گنجعلی‌خان، قره‌چغای‌خان و ساروتقی اطلاعات مفیدی فراهم می‌کند.
• کتاب امکان مقایسه‌ی درونی میان ساختار طایفه‌ای پیشین و نظم تازه‌ی صفوی را فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اسیران شاه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ ایران که می‌خواهند عصر صفوی را فراتر از روایت‌های معمول بشناسند.
• خوانندگانی که به تاریخ اصفهان و دگرگونی فضای شهری آن در پیوند با سیاست علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش غلامان، خواجه‌سرایان و زنان درباری در حکومت صفوی بیشتر بدانند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به تاریخ اجتماعی، سیاسی و هنری ایران توجه دارند.
• مخاطبانی که به موضوع تجارت ابریشم، جلفای نو و جایگاه ارامنه در اقتصاد صفوی کنجکاوند.

بخشی از کتاب اسیران شاه

«سازمان غلامان خاصهٔ شریفه (غلامان خاندان سلطنت) -موضوع کتاب کنونی- طنابی است که پژوهش‌های ما را به هم متصل می‌کند. این سازمان یکی از نظام‌هایی است که صفویان در اوایل قرن هفدهم میلادی برای تحکیم قدرت خویش از آن استفاده کردند و اسیران قفقازی بر سیاست‌های آنان در این زمان مسلط شدند؛ اگرچه می‌توان دربارهٔ این موضوع تحقیقات بیشتری انجام داد. کتاب کنونی با رویکرد نوینی به نقاشی، معماری، اقتصاد، دین و سیاست در این دوران، شروع‌کنندهٔ پژوهش در زمینه‌های مختلفی از جامعهٔ اسیران صفوی می‌گردد. با اینکه پژوهش‌های ما جامع نیستند، اما با هم تصویری کلی به نمایش می‌گذارند که غنی‌تر از تصویر جزئی‌ای است که ممکن بود هر یک از ما به تنهایی ارائه نماید. به‌دلیل آنکه از زوایای مختلف به جامعهٔ اسیران صفوی پرداخته‌ایم، چنین صلاح دیدیم برای توضیح و شرح ساختار کتاب دست به تألیف پیشگفتار مشترکی بزنیم. به‌طور انفرادی هر فصل به کندوکاو در جنبهٔ ویژه‌ای از سازمان اسیران خواهد پرداخت، ولی در مجموع کتاب بر شبکه‌های اجتماعی اسیران و جایگاه آن‌ها در حیات سیاسی و فرهنگی ایران عصر صفوی تمرکز خواهد داشت.»