کتاب روانشناسی فرهنگ

کتاب روانشناسی فرهنگ (A Psychology of Culture) نوشته آنتونی جی. مارسلا و مایکل بی. سالزمن اسپرینگر، به رابطه‌ای می‌پردازد که معمولاً در بحث‌های مربوط به فرهنگ کمتر با این دقت دیده می‌شود: اینکه فرهنگ فقط مجموعه‌ای از آداب و باورها نیست، بلکه بر هویت، عزت‌نفس، اضطراب، معنا و حتی سلامت روان اثر می‌گذارد. نویسندگان با طرح این ایده که فرهنگ می‌تواند نقشه‌ی راه زندگی باشد، بحث را از تعریف‌های رایج فراتر می‌برند. این کتاب را انتشارات امیرکبیر با ترجمه محدثه آهی و راضیه قرهی قهی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانشناسی فرهنگ

کتاب روانشناسی فرهنگ نوشته‌ی آنتونی جی. مارسلا و مایکل بی. سالزمن اسپرینگر تلاشی است برای فهم این پرسش که فرهنگ دقیقاً چه می‌کند و چرا تا این اندازه در زندگی انسان تعیین‌کننده است. نویسندگان فرهنگ را فقط مجموعه‌ای از رسوم، ارزش‌ها یا نشانه‌های هویتی نمی‌بینند، بلکه آن را عاملی می‌دانند که به نیازهای جسمانی و روانی انسان پاسخ می‌دهد. در این نگاه، فرهنگ می‌تواند به انسان کمک کند جهان را تفسیر کند، جایگاه خود را بفهمد و با اضطراب‌ها و ناامنی‌های بنیادی زندگی کنار بیاید. همین زاویه باعث شده بحث کتاب از تعریف‌های کلاسیک فراتر برود و به موضوعاتی مثل معنا، عزت‌نفس، میرایی، تعارض میان‌گروهی و سازگاری با محیط برسد.

کتاب روانشناسی فرهنگ، از تعریف فرهنگ و تفاوت دیدگاه‌ها شروع می‌کند و بعد به‌ سمت پرسش‌های بنیادی‌تر می‌رود؛ پرسش‌هایی از این دست که چه چیز در انسان جهان‌شمول است، چه چیز به گروه فرهنگی مربوط می‌شود و چه چیز به تجربه‌ی شخصی هر فرد برمی‌گردد. متن با مثال‌های متنوعی از جوامع مختلف، از ساموآ و یوپیک تا روایت‌های دینی و تاریخی، نشان می‌دهد که فرهنگ چگونه مثل یک نقشه‌ی راه عمل می‌کند؛ نقشه‌ای که به انسان می‌گوید چگونه زندگی کند، چه چیزی را ارزشمند بداند و در برابر ترس، اندوه یا بی‌معنایی چه پاسخی بسازد. 

در بخش‌های مختلف، موضوعاتی مانند فرهنگ به‌ مثابه‌ی نرم‌افزار ذهن، فرهنگ به‌ مثابه‌ی معانی مشترک، آسیب فرهنگی، بازیابی فرهنگی، کلیشه‌سازی، انسانیت‌زدایی و نسبت فرهنگ با بوم‌شناسی و آموزش مطرح شده‌اند. آنتونی جی. مارسلا و مایکل بی. سالزمن اسپرینگر در این کتاب هم به مبانی نظری توجه دارند و هم پیوند آن‌ها را با تجربه‌های واقعی انسان و جامعه نشان می‌دهند.

خلاصه کتاب روانشناسی فرهنگ

کتاب روانشناسی فرهنگ، فرهنگ را به‌ عنوان نیرویی بررسی می‌کند که فقط رفتار جمعی را شکل نمی‌دهد، بلکه در ساختن معنا، هدایت رفتار، تنظیم اضطراب و شکل‌گیری عزت‌نفس نقش دارد. نویسندگان از تعریف‌های گوناگون فرهنگ آغاز می‌کنند و سپس نشان می‌دهند که فرهنگ چگونه در پاسخ به نیازهای اساسی انسان پدید می‌آید و تغییر می‌کند.

در ادامه، بحث به موضوعاتی مثل جهان‌شمول‌های انسانی، تفاوت‌های فرهنگی، رابطه‌ی بوم‌شناسی و رفتار، نقش روایت‌های تاریخی، آسیب فرهنگی و پیامدهای فروپاشی نظام‌های معنایی می‌رسد. کتاب همچنین توضیح می‌دهد که چرا تعارض‌های فرهنگی فقط اختلاف سلیقه نیستند و گاهی به لایه‌های عمیق‌تری از هویت، بقا و احساس ارزشمندی گره می‌خورند.

چرا باید کتاب روانشناسی فرهنگ را بخوانیم؟

• این کتاب رابطه‌ی فرهنگ و روان را از سطح تعریف‌های کلی فراتر می‌برد و به نقش آن در معنا، اضطراب و عزت‌نفس می‌رسد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند بفهمد چرا فرهنگ فقط یک زمینه‌ی اجتماعی نیست و در تصمیم‌ها، تفسیرها و احساس امنیت روانی اثر دارد.
• این اثر نمونه‌های متنوعی از جوامع و روایت‌های فرهنگی می‌آورد و بحث را از حالت انتزاعی بیرون می‌آورد.
• کتاب به موضوعاتی مثل آسیب فرهنگی، بازیابی فرهنگی و پیامدهای شکاف‌های فرهنگی می‌پردازد که در فهم تنش‌های جمعی مهم‌اند.
• مطالعه‌ی این کتاب برای درک دقیق‌تر تفاوت میان امر جهان‌شمول، امر فرهنگی و تجربه‌ی شخصی سودمند است.

خواندن کتاب روانشناسی فرهنگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روانشناسی فرهنگ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روانشناسی، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی که می‌خواهند پیوند فرهنگ و ذهن را دقیق‌تر بررسی کنند.
• خوانندگانی که به موضوع هویت، معنا، عزت‌نفس و نسبت آن‌ها با محیط اجتماعی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی تعارض‌های میان‌فرهنگی و ریشه‌های روانی آن‌ها بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که مسئله‌ی سلامت روان را در پیوند با تاریخ، روایت جمعی و شرایط فرهنگی دنبال می‌کنند.
• علاقه‌مندانی که از کتاب‌های مفهومی با مثال‌های بین‌فرهنگی و بحث‌های نظری استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب روانشناسی فرهنگ

«هافستد (۲۰۰۱) فرهنگ را برنامه‌ریزی جمعی ذهن می‌داند که اعضای یک گروه یا دسته‌ای از افراد را از گروه یا دسته‌ای دیگر متمایز می‌کند. این برنامه‌ریزی را می‌توان اجتماعی شدن تلقی کرد (تریاندیس، ۱۹۹۴). اجتماعی شدن پدیده‌ای جمعی است، زیرا دست‌کم افرادی که در یک محیط اجتماعی -محل یادگیری این پدیده- زندگی می‌کنند یا زندگی می‌کردند تا حدودی در آن سهیم هستند. فرهنگ آموختنی است نه موروثی و از تعامل افراد با محیط بوم‌شناختی جسمانی و روانی-اجتماعی حاصل می‌شود نه ژن‌های آن‌ها. انسان‌ها ذاتاً "سخت‌افزار" عصب‌شناختی مشابهی دارند، اما گروه‌هایی از آن‌ها به لحاظ ارزش‌ها، هنجارهای هدایت‌گر رفتار، شیوه‌های کنش و تعامل، اسناد معنایی و آنچه در زندگی مهم است به فرهنگ‌های متنوع گرایش می‌یابند. همهٔ گروه‌های فرهنگی قوانینی دارند که رفتار را هدایت می‌کند و به آن جهت می‌دهد، اما این قوانین و هنجارهای راهنما اغلب از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است، زیرا افراد باید تشخیص دهند که چگونه عمل کنند و چگونه خود را به چیزی ملزم کنند که برای تطبیق با مقتضیات محدودهٔ بوم‌شناختی خاص یا بستر ضروری است تا عملکرد سازگار با گرایش به بقا در آن‌ها محتمل‌تر باشند. در نتیجه تغییر بوم‌شناختی به تغییر فرهنگ می‌انجامد زیرا فرهنگ‌ها عالی‌ترین نوع سازگاری انسان قلمداد می‌شوند (بکر، ۱۹۷۱). همهٔ انسان‌ها فکر می‌کنند (کارکرد "سخت‌افزار") اما آیا مثل هم فکر می‌کنند؟ (نرم‌افزار) همهٔ ما رفتارهای دیگران و موقعیت‌هایی که با آن مواجه می‌شویم را تفسیر می‌کنیم زیرا تفاسیر و اسناد دقیق به مقتضیات بوم‌شناختی و وجودی بقا کمک می‌کنند. آیا ما در تفسیر رفتارها و اسناد معانی به آن‌ها به روش‌های مشابه گرایش داریم یا این تفاسیر و اسناد در میان گروه‌های منتسب به بوم‌شناسی‌ها، تاریخ‌ها، جغرافیاها و اقتصادهای مختلف متفاوت است؟ از این تنوع فرهنگی با عنوان "نرم‌افزار" ذهن یاد می‌شود (هافستد، هافستد و مینکو، ۲۰۱۰).»