کتاب مائو زدونگ

کتاب مائو زدونگ (از آغاز تا پایان) نوشتهٔ مؤسسهٔ هارلی هیستوری با ترجمهٔ سعیده سیدعباسی روایتی فشرده، خطی و پرجزئیات از زندگی و زمانهٔ رهبر انقلاب چین است که نشر سبزان آن را منتشر کرده است. این کتاب از کودکی مائو در روستای شائوشان و تجربه‌های اولیه‌اش از کار سخت در مزرعه و قحطی و شورش‌های دهقانی آغاز می‌کند و تا سال‌های پایانی عمر او، عضویت چین در سازمان ملل، دیدار با نیکسون و مرگش در مقام رهبر جمهوری خلق چین ادامه می‌یابد. نویسندگان در قالب فصل‌های کوتاه و منظم، مسیر تبدیل یک نوجوان روستایی به بنیان‌گذار یکی از مهم‌ترین حکومت‌های قرن بیستم را دنبال کرده‌اند؛ مسیری که از آشنایی با مارکسیسم در کتابخانهٔ دانشگاه پکن و مشارکت در تأسیس حزب کمونیست چین می‌گذرد، به راهپیمایی بزرگ، جنگ با ژاپن، جنگ داخلی با کومینتانگ و در نهایت تأسیس جمهوری خلق چین می‌رسد و سپس به دوره‌های جنجالی‌تری مثل جهش بزرگ به جلو و انقلاب فرهنگی وارد می‌شود. در کنار روایت رویدادهای سیاسی و نظامی، کتاب به زندگی شخصی مائو، روابط خانوادگی، ازدواج‌ها، سوگ‌ها و تصمیم‌های بحث‌برانگیز او نیز می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این تجربه‌ها بر سبک رهبری و نگاهش به قدرت و انقلاب اثر گذاشته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مائو زدونگ

کتاب مائو زدونگ (از آغاز تا پایان) با تمرکز بر زندگی و کارنامهٔ سیاسی مائو، تاریخ چین مدرن را در قالب ۱۰ فصل روایی و یک بخش نتیجه‌گیری و خط زمانی مفصل دنبال می‌کند. نویسندگان مؤسسهٔ هارلی هیستوری در فصل‌های ابتدایی، از مقدمهٔ ناشر و پیشگفتار تا فصل‌های «جایی که انقلاب شکل گرفت»، «مائو به دوران پختگی می‌رسد» و «مائو، عمل‌گرا»، بر سال‌های شکل‌گیری شخصیت و اندیشهٔ مائو تمرکز کرده‌اند: کودکی در خانواده‌ای کشاورز اما نسبتاً مرفّه، تجربهٔ کار سخت و قحطی، مواجهه با بی‌عدالتی و خشونت دولت محلی، تحصیل در مدارس هونان و چانگشا، آشنایی با آموزگاران اثرگذاری مثل یانگ چانگ‌جی، کار در کتابخانهٔ دانشگاه پکن و نخستین برخوردها با اندیشه‌های مارکس. در همین بخش‌ها، کتاب مائو زدونگ روند تدریجی تبدیل یک جوان سرگردان به فعال سیاسی سازمان‌یافته را نشان می‌دهد؛ از تشکیل نخستین انجمن مارکسیستی در چانگشا تا حضور در کنگرهٔ اول حزب کمونیست چین، اختلاف نظریه‌ای با مشاوران روس بر سر نقش دهقانان در انقلاب، فرار از سرکوب کومینتانگ، پناه‌گرفتن در کوه‌های چینگ‌کانگ و شکل‌گیری هستهٔ اولیهٔ ارتش سرخ. در ادامه، کتاب مائو زدونگ فصل‌های میانی را به دورهٔ تثبیت رهبری و سپس اوج و افول اعتبار سیاسی مائو اختصاص داده است: «هدیهٔ اتحاد» و «از نانکینگ تا پرل هاربر» به جنگ دوم چین و ژاپن، حادثهٔ شی‌آن، اتحاد موقت کمونیست‌ها و ملی‌گرایان، فاجعهٔ تجاوز به نانکینگ، کارزار صد هنگ و ورود آمریکا به جنگ می‌پردازند. فصل «تحکیم قدرت» ورود چین به جنگ کره، اشغال تبت، اصلاحات ارضی و جنبش‌های اصلاح اندیشهٔ یان‌آن را دنبال می‌کند. در فصل‌های «خرج کردنِ سرمایهٔ سیاسی» و «خفقان مائو» خواننده با تأسیس جمهوری خلق چین، سفر مسکو، جنگ کره، تصفیهٔ مالکان، فضای ترس و بدگمانی، اردوگاه‌های کار و سرکوب روشنفکران روبه‌رو می‌شود. سپس «سقوطِ اعتبار مائو» جهش بزرگ به جلو، قحطی گسترده، شکاف با شوروی و جنگ مرزی با هند را روایت می‌کند و «گاردهای سرخ» به انقلاب فرهنگی، شکل‌گیری گاردهای سرخ، تخریب «چهار کهنه» و هرج‌ومرج دههٔ ۱۹۶۰ می‌پردازد. در پایان، نتیجه‌گیری و خط زمانی، زندگی مائو را از تولد تا مرگ و تحولات پس از او به‌صورت فشرده و تاریخ‌مند جمع‌بندی می‌کنند و تصویری چندوجهی از رهبر چینی به دست می‌دهند که هم معمار استقلال و صنعتی‌شدن چین است و هم مسئول قحطی‌ها، سرکوب‌ها و بحران‌های عمیق انسانی و فرهنگی.

خلاصه کتاب مائو زدونگ

این کتاب تصویری پیوسته از زندگی مائو زدونگ و تاریخ سیاسی چین در قرن بیستم ارائه می‌کند و از تجربه‌های فردی او پلی به تحولات بزرگ ملی و جهانی می‌زند. روایت از کودکی مائو در هونان آغاز می‌شود؛ جایی که کار طاقت‌فرسا در مزرعه، قحطی، شورش دهقانان و خشونت دولت محلی، حساسیت او به بی‌عدالتی و بی‌اعتمادی‌اش به حاکمان را شکل می‌دهد. تحصیل در مدارس چانگشا، آشنایی با تاریخ جهان و قهرمانانی چون ناپلئون و جرج واشینگتن، خدمت کوتاه در ارتش انقلابی سون یات‌سن و سپس کار در کتابخانهٔ دانشگاه پکن، او را به سمت مارکسیسم و فعالیت سازمان‌یافته سوق می‌دهد. مائو در تأسیس حزب کمونیست چین مشارکت می‌کند، اما از همان ابتدا بر نقش دهقانان به‌جای کارگران شهری در انقلاب تأکید دارد و همین اختلاف، خط فکری متمایز او را می‌سازد. کتاب سپس مسیر مائو را از فرار از سرکوب کومینتانگ، پناه‌گرفتن در کوه‌های چینگ‌کانگ، اتحاد با ژو ده، تشکیل ارتش سرخ و ایجاد نخستین «سویت» روستایی در جیانگ‌شی دنبال می‌کند. راهپیمایی بزرگ، کنفرانس زونی و استقرار در یان‌آن نقطهٔ تثبیت رهبری او در حزب است. در بستر جنگ با ژاپن و سپس جنگ جهانی دوم، مائو ضمن حفظ نیروی نظامی، با جنبش اصلاح اندیشهٔ یان‌آن ساختار ایدئولوژیک حزب را حول مائوئیسم بازسازی می‌کند. پس از شکست ژاپن، جنگ داخلی با کومینتانگ به پیروزی کمونیست‌ها و اعلام جمهوری خلق چین در ۱۹۴۹ می‌انجامد. بخش میانی کتاب به سال‌های حکومت مائو می‌پردازد: اتحاد و تنش با شوروی، جنگ کره، الحاق تبت، اصلاحات ارضی و تصفیهٔ مالکان، کارزارهای ضدفساد و اصلاح اندیشه، و فضای ترس و بدگمانی که به اردوگاه‌های کار و سرکوب گستردهٔ روشنفکران منتهی می‌شود. در ادامه، نویسندگان به جنبش «بگذار صد گل بشکفد» و تبدیل آن به ابزار شناسایی و حذف منتقدان، سپس جهش بزرگ به جلو می‌پردازند؛ طرحی شتاب‌زده برای صنعتی‌سازی و کشاورزی اشتراکی که با کوره‌های خانگی فولاد، کمون‌های دولتی و سیاست‌های نادرست کشاورزی، به قحطی عظیم و مرگ میلیون‌ها نفر منجر می‌شود و اعتبار مائو را در حزب فرسوده می‌کند. شکاف با شوروی، جنگ مرزی با هند و انزوای بین‌المللی، زمینهٔ بازگشت مائو به صحنه از مسیر انقلاب فرهنگی است. در این دوره، با تکیه بر گاردهای سرخ و شعار نابودی «چهار کهنه»، موجی از خشونت علیه سنت، فرهنگ، معلمان و روشنفکران به راه می‌افتد که به هرج‌ومرج، خودکشی‌ها و مداخلهٔ ارتش برای مهار اوضاع ختم می‌شود. نتیجه‌گیری کتاب، در کنار خط زمانی مفصل، این زندگی پرتناقض را در قاب پرسش‌هایی دربارهٔ نسبت انقلاب، خشونت، رهایی و سرکوب قرار می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه مائو هم‌زمان بنیان‌گذار چین نوین و عامل رنج‌های گسترده بوده است.

چرا باید کتاب مائو زدونگ را بخوانیم؟

این کتاب به‌دلیل ساختار فصل‌بندی‌شده و روایت خطی‌اش امکان دنبال‌کردن هم‌زمان زندگی مائو و تاریخ چین را فراهم می‌کند؛ خواننده در هر فصل نه‌تنها با یک مقطع از زندگی رهبر حزب کمونیست چین روبه‌رو است، بلکه در دل همان روایت، با زمینهٔ اجتماعی، اقتصادی و بین‌المللی آن دوره نیز آشنا می‌شود. تمرکز بر جزئیات زندگی شخصی مائو ـ از روابط خانوادگی و ازدواج‌ها تا سوگ‌ها و بیماری‌ها ـ در کنار تصمیم‌های بزرگ سیاسی، چهره‌ای انسانی و متناقض از او می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه تجربه‌های فردی می‌توانند بر انتخاب‌های تاریخی اثر بگذارند. کتاب همچنین با پرداختن به مفاهیمی مانند راهپیمایی بزرگ، جهش بزرگ به جلو، انقلاب فرهنگی، جنبش اصلاح اندیشهٔ یان‌آن و کارزار «بگذار صد گل بشکفد»، امکان فهم درونی‌تر سازوکار یک حکومت انقلابی تمامیت‌خواه را فراهم می‌کند؛ اینکه چگونه ایده‌های رهایی‌بخش می‌توانند به ابزار کنترل و سرکوب بدل شوند. حضور خط زمانی دقیق در پایان اثر، همراه با یادداشت‌های توضیحی مترجم دربارهٔ اصطلاحات و رویدادها، به خواننده کمک می‌کند تصویر منسجم‌تری از توالی وقایع و جایگاه چین در شبکهٔ جنگ جهانی دوم، جنگ سرد و تحولات منطقه‌ای به دست آورد. این کتاب در مجموع فرصتی است برای دیدن پیوند میان ایدئولوژی، قدرت، خشونت و توسعه در یکی از مهم‌ترین تجربه‌های سیاسی قرن بیستم، بدون فروکاستن مائو به قهرمان یا هیولا.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ سیاسی چین، انقلاب‌ها و رهبران قرن بیستم علاقه‌مند هستند، به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های تاریخ، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، به خوانندگانی که می‌خواهند زمینهٔ تاریخی مفاهیمی مانند مائوئیسم، جهش بزرگ به جلو و انقلاب فرهنگی را بشناسند و به کسانی که در پی درک عمیق‌تری از نسبت میان ایدئولوژی، قدرت و سرنوشت جمعی ملت‌ها هستند.

بخشی از کتاب مائو زدونگ

«وقتی مائوی هجده‌ساله با کشتی بخار از راه رودخانه به شهر چانگشا رسید، صحنهٔ سیاست چین سرشار از دسیسه و آشوب بود. برای مائو که از روستا آمده بود، چانگشا بزرگ‌ترین و شلوغ‌ترین شهری بود که تا آن زمان دیده بود. با اشتیاق فراوان وارد آن شد اما حضورش در مدرسهٔ این شهر تنها چهار هفته دوام آورد. در همان روزهای نخست، او همچون بسیاری از دانشجویان دیگر، تحت تأثیر جنبش ملی‌گرایانهٔ سون یات - سِن قرار گرفت. موج شور انقلابی کشور چنان نیرومند بود که مائو درس را رها کرد و به ارتش انقلابی هونان پیوست. دوران خدمت نظامی‌اش چندان پرحادثه نبود؛ وظیفه‌اش بیشتر رساندن نامه‌ها و انجام کارهای جزئی برای فرماندهانش بود نه جنگیدن. در سال ۱۹۱۲، نبردها به پایان رسید. «جمهوری چین» اعلام موجودیت کرد و واپسین امپراتور دودمان چینگ رسماً از تخت کناره گرفت. در میانهٔ این رویدادهای بزرگ، مائو تنها نوزده‌ساله بود و بی‌هدف در خیابان‌های چانگشا پرسه می‌زد؛ جوانی پرشور اما بی‌جهت، در کشوری که تازه در حال زاده شدن از دل انقلاب بود. در فاصله‌ای کوتاه، راه‌های گوناگونی را آزمود: به دانشکدهٔ پلیس رفت، سپس به دانشکدهٔ حقوق و مدتی هم به ساخت صابون پرداخت. اما هیچ‌کدام برایش ثمری نداشت. در نهایت، تصمیم گرفت معلم خودش باشد. تختخوابی در یک مهمان‌خانهٔ محلی اجاره کرد و بیشتر روز را در کتابخانهٔ شهر می‌گذراند، در میان انبوه کتاب‌های تاریخ و فلسفه. مطالعه برایش لذت‌بخش بود، حتی بدون استاد و به‌تنهایی. اما اجارهٔ آن تخت ارزان هم هزینه داشت و به‌زودی پولش ته کشید. پدرش مدتی با مبلغ اندکی او را یاری می‌کرد ولی وقتی از سرگردانی بی‌هدف پسرش ناامید شد، کمک مالی را قطع کرد. مائو که در جست‌وجوی معنا و راهی برای زندگی بود، سرانجام تصمیم گرفت مسیر خود را روشن کند و در پاییز ۱۹۱۳ وارد «مدرسهٔ عالی چهارم چانگشا» شد.»