کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم

کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم (The Contest for Rule in Eighteenth-Century Iran) گردآوری چارلز ملویل، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخ ایران است و فرازونشیب‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران در فاصله‌ی فروپاشی صفویان تا استقرار قاجارها را بررسی می‌کند. نویسندگان مقالات این کتاب، با بهره‌گیری از منابع تاریخی، روایت‌های معاصر و تحلیل‌های میان‌رشته‌ای کوشیده‌اند تصویری عمیق و کامل از رقابت‌های قدرت، بحران مشروعیت و تحولات هویتی در این قرن ارائه دهند. نشر امیرکبیر این کتاب را در قالب مجموعه‌ی اندیشه ایرانی و با ترجمه خسرو خواجه‌ نوری و سمانه حق‌ شناس منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم

کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم با تمرکز بر دوره‌ی انتقالی میان سقوط صفویان و برآمدن قاجارها، به بررسی تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران در قرن هجدهم می‌پردازد. چارلز ملویل، با همکاری گروهی از پژوهشگران برجسته، تلاش کرده تا این دوره‌ی کمتر شناخته‌شده را از زوایای گوناگون مورد واکاوی قرار دهد. 

ساختار کتاب بر پایه‌ی مقالات و پژوهش‌های تخصصی است که هر کدام به بخشی از این قرن پرتلاطم می‌پردازند؛ از نقش نادرشاه و تلاش او برای بازتعریف هویت ایرانی تا رقابت‌های منطقه‌ای و تأثیر قدرت‌های خارجی مانند روسیه و بریتانیا. 

کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم، علاوه‌ بر تحلیل تاریخ سیاسی، به موضوعاتی چون هنر، فرهنگ مادی، روابط دیپلماتیک و تحولات اقتصادی نیز توجه دارد و با رویکردی میان‌رشته‌ای، پیوندهای تاریخ ایران با جامعه‌شناسی، باستان‌شناسی و مطالعات فرهنگی را برجسته می‌کند. در نهایت، ملویل تصویری جامع از چگونگی شکل‌گیری و رقابت حاکمیت‌ها در دوره‌ای ارائه می‌دهد که ایران با بحران مشروعیت، بی‌ثباتی و تغییرات بنیادین روبه‌رو بود.

این کتاب جلد یازدهم و پایانی مجموعه‌ی اندیشه ایرانی نشر امیرکبیر است که تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران را از دوره‌ی امپراتوری پارس تا ابتدای قاجار دنبال می‌کند. هدف این مجموعه این است که نشان دهد اندیشه و هویت ایرانی در طول تاریخ چگونه شکل گرفت، متحول شد و به امروز رسید.

خلاصه کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم

کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم به بررسی دوره‌ای می‌پردازد که ایران میان دو حکومت نسبتاً باثبات صفوی و قاجار، دستخوش آشوب، فروپاشی قدرت مرکزی و رقابت‌های شدید منطقه‌ای شد. 

نویسندگان با تمرکز بر نقش نادرشاه، نشان می‌دهند که چگونه او از دل بحران، با تکیه‌ بر مشروعیت نظامی و تلاش برای بازتعریف هویت ایرانی، قدرت را به دست گرفت و با اقدامات نظامی و دیپلماتیک، مرزهای ایران را تا حدی بازسازی کرد. با این حال، کتاب تأکید دارد که موفقیت‌های نادرشاه در بازپس‌گیری سرزمین‌ها و ایجاد وحدت، پایدار نبود و پس از مرگ او، ایران بار دیگر به صحنه‌ی رقابت‌های داخلی و مداخلات خارجی تبدیل شد. 

اثر، به بررسی میراث صفویان در مشروعیت‌بخشی به حکومت‌های بعدی، نقش قاجارها در احیای نمادهای سلطنتی و تعاملات ایران با قدرت‌های نوظهور جهانی می‌پردازد. همچنین، تحولات فرهنگی، هنری و اقتصادی این دوره، از جمله رشد پرتره‌های سلطنتی، تغییرات در ساختار اجتماعی و تأثیر مهاجرت نخبگان ایرانی به هند، از دیگر محورهای کتاب است. 

مقالات با تحلیل منابع تاریخی و روایت‌های معاصر، نشان می‌دهند که چگونه رقابت برای حاکمیت، هویت و مشروعیت، سرنوشت ایران را در قرن هجدهم رقم زد.

چرا باید کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم را بخوانیم؟

این اثر با کنار هم قرار دادن روایت‌های تاریخی، تحلیل‌های سیاسی و فرهنگی و توجه به نقش قدرت‌های خارجی، تصویری چندلایه از تحولات ایران در قرن هجدهم ارائه می‌دهد. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب، نه‌تنها با فرازونشیب‌های سیاسی و نظامی این دوره آشنا می‌شود، بلکه با زمینه‌های شکل‌گیری هویت ایرانی، رقابت‌های مشروعیت و تأثیرات متقابل ایران با همسایگان و قدرت‌های جهانی نیز روبه‌رو خواهد شد.

خواندن کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران تاریخ ایران، دانشجویان رشته‌های تاریخ، علوم سیاسی و مطالعات فرهنگی، علاقه‌مندان به تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران و کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های بحران مشروعیت و هویت در ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب رقابت حاکمیت در ایران قرن هجدهم

«ظهور برق‌آسای نادر از دل گمنامی (در دههٔ ۱۷۲۰ م/۱۱۳۰ ق)، تصرف قدرت و محو بقایای رسمی اقتدار صفویه (در دههٔ ۱۷۳۰ م/ ۱۱۴۰ ق)، شکست مغول‌ها در کرنال (در شمال دهلی) (در اوایل ۱۷۳۹ م/۱۱۵۱ ق) و ادامهٔ نبردها با عثمانی‌ها برای کنترل عراق و قفقاز (اواسط دههٔ ۱۷۴۰ م/۱۱۵۰ ق)، مهم‌ترین رویدادهای مؤثری بودند که به وی این فرصت را داد تا درمورد تصویر ایران به‌طورچشمگیری بازنگری کند. تکامل نگرش و فکر نادر دربارهٔ ایران، از طریق شواهد تاریخی و منابع هم‌عصرش، به منزلهٔ تلاش او برای ایجاد "سنتی نوظهور" مشخص می‌شود. مورخان دوران نادر درحالی نقشهٔ او را در ایجاد یک "امپراتوری جهانی" به شیوهٔ تیموری به تصویر می‌کشند که در آن، ایران می‌توانست مانند گوهری در تاج ملتی متحد (جامعهٔ مسلمان) با جنبه‌های متمایز پارسی، ترکی-مغولی و البته اسلامی بدرخشد.

در این نظام، دیگر حاکمان قلمرو اسلام، به‌ویژه آن‌هایی که تحت سلطهٔ وی درآمده بودند -مانند مغول‌ها و ازبک‌ها– به "شاهانِ" فرعی تحت رهبری نادر به‌عنوان شاهنشاه (شاه شاهان) تبدیل می‌شدند؛ مفهومی که به دورهٔ ایران قبل از اسلام و همچنین حکومت‌داری صحرانوردی سنت‌های ترکی-مغولی برمی‌گشت. شاخص دیگر اندیشه‌های بدیع نادر، اتحاد دوبارهٔ مسلمانان سنی و شیعیان دوازده‌امامی و همچنین تثبیت مذهب پنجم (شیعهٔ جعفری) به‌عنوان مذهب رسمی است. به نظر می‌رسد چنین ابداعی در سنت، به عبور از دورهٔ طولانی اختلافات فرقه‌ای و دیگر سیاست‌های مسلمانان اشاره داشت که حتی گاه با حکومت صفویان [به‌عنوان حکومت شیعی متعصب] نیز همراه بود.»