کتاب اندیشه بی خانمان

کتاب اندیشه بی‌خانمان نوشته‌ی علی رضاقلی (والا) اثری است که به بررسی جایگاه و کارآمدی علوم انسانی و اجتماعی در ایران می‌پردازد. این کتاب توسط نشر نهادگرا منتشر شده است و دغدغه‌ی اصلی آن، واکاوی بسترهای نهادی و معرفتی است که علوم اجتماعی و انسانی را در جامعه‌ی ایرانی شکل داده یا مانع از رشد و اثربخشی آن‌ها شده‌اند. نویسنده با نگاهی انتقادی و تحلیلی، به سراغ ریشه‌های تاریخی، فرهنگی و ساختاری این علوم در ایران رفته و تلاش کرده است تا نشان دهد چرا این علوم، با وجود گذشت چند دهه از ورودشان به کشور، هنوز نتوانسته‌اند نقش مؤثری در اصلاح و توسعه‌ی جامعه ایفا کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اندیشه بی خانمان

کتاب اندیشه بی‌خانمان با تمرکز بر علوم انسانی و اجتماعی در ایران، به قلم علی رضاقلی (والا)، به بررسی این پرسش می‌پردازد که چرا این علوم در ایران نتوانسته‌اند به جایگاهی کارآمد و مؤثر دست یابند. ساختار کتاب بر پایه‌ی مقاله‌ای با عنوان «درآمدی بر بومی‌سازی علوم اجتماعی» شکل گرفته و با دو مقاله‌ی دیگر درباره‌ی الگوهای رفتاری روشنفکران ایران و توسعه اقتصادی و جهان‌بینی ما تکمیل شده است. نویسنده با رویکردی تحلیلی، به سراغ عوامل تاریخی، سیاسی و فرهنگی رفته و نقش نظام‌های استبدادی، اقتصاد معیشتی و ساختارهای معرفتی را در ناکارآمدی علوم اجتماعی ایران بررسی کرده است. رضاقلی در این کتاب، ضمن نقد واردات بی‌واسطه‌ی مفاهیم و نظریه‌های غربی، بر ضرورت شناسایی مسائل بومی و تولید دانش متناسب با زمینه‌های تاریخی و فرهنگی ایران تأکید کرده است. او با ارجاع به متون دینی، ادبیات فارسی و اندیشه‌های متکلمان اسلامی، تلاش کرده است تا نشان دهد چگونه باورها و مفاهیم دینی و تاریخی، رفتار جمعی و نهادهای اجتماعی را شکل داده‌اند و چرا بدون توجه به این زمینه‌ها، علوم اجتماعی نمی‌توانند در ایران اثربخش باشند.

خلاصه کتاب اندیشه بی خانمان

کتاب اندیشه بی‌خانمان با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا علوم انسانی و اجتماعی در ایران، با وجود سابقه‌ی چند دهه‌ای، هنوز نتوانسته‌اند بنیانی استوار و کارآمد پیدا کنند. نویسنده ریشه‌ی این ناکارآمدی را در نامناسب‌بودن بسترهای نهادی و معرفتی جامعه‌ی ایرانی جست‌وجو می‌کند. او معتقد است که علوم اجتماعی، اگر نتوانند به اصلاح جامعه منجر شوند، ارزش مطالعه ندارند و باید مسائل بومی هر جامعه را شناسایی و برای آن‌ها راه‌حل ارائه کنند. رضاقلی با بررسی ساختارهای تاریخی و سیاسی ایران، به این نتیجه رسیده است که نظام استبدادی و اقتصاد معیشتی، مانع رشد و کارآمدی علوم اجتماعی شده‌اند. او نقد می‌کند که واردات مفاهیم، مسائل و راه‌حل‌های غربی، بدون توجه به زمینه‌های بومی، باعث شده است که علوم اجتماعی در ایران بیشتر به تکرار و تقلید بپردازند تا حل مسائل واقعی جامعه. در بخش‌هایی از کتاب، نویسنده به نقش ذهن جمعی، شبکه‌ی مفاهیم و زبان در شکل‌گیری رفتار اجتماعی اشاره کرده و تأکید کرده است که هر قوم، زاویه‌ی دید تاریخی و مفاهیم خاص خود را دارد که باید مبنای نظریه‌پردازی قرار گیرد. رضاقلی با ارجاع به نمونه‌هایی از غرب، مانند تحلیل ماکس وبر درباره‌ی پیدایش سرمایه‌داری، نشان داده است که چگونه مسائل و نظریه‌ها در بسترهای خاص تاریخی و فرهنگی شکل می‌گیرند و نمی‌توان آن‌ها را به‌سادگی به جامعه‌ی دیگری منتقل کرد. در ادامه، کتاب به بررسی نقش علم کلام، باورهای دینی و اندیشه‌های متکلمان اسلامی در شکل‌گیری رفتار جمعی و نهادهای اجتماعی ایران می‌پردازد. نویسنده معتقد است که برای بومی‌سازی علوم اجتماعی، باید به سراغ ریشه‌های معرفتی و تاریخی جامعه رفت و مفاهیم و مسائل را از دل تجربه‌ی زیسته‌ی ایرانیان استخراج کرد. در نهایت، کتاب با تأکید بر ضرورت نظریه‌پردازی بومی و بازاندیشی در مبانی علوم اجتماعی، راه‌هایی برای عبور از وضعیت فعلی و رسیدن به علوم انسانی و اجتماعی کارآمد در ایران پیشنهاد می‌کند.

چرا باید کتاب اندیشه بی خانمان را بخوانیم؟

اندیشه بی‌خانمان اثری است که با نگاهی موشکافانه، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های علوم انسانی و اجتماعی در ایران می‌پردازد: چرا این علوم در ایران کارآمد نیستند و چگونه می‌توان آن‌ها را بومی‌سازی کرد؟ نویسنده با تحلیل تاریخی و فرهنگی، نشان داده است که صرف واردات نظریه‌ها و مسائل غربی، راه‌حل مشکلات جامعه‌ی ایرانی نیست و باید به سراغ ریشه‌های معرفتی، دینی و تاریخی خود رفت. این کتاب برای کسانی که دغدغه‌ی توسعه، اصلاح اجتماعی و فهم عمیق‌تر از ساختارهای فکری و نهادی ایران را دارند، فرصتی برای بازاندیشی و طرح پرسش‌های تازه فراهم می‌کند. همچنین، با بررسی نمونه‌های تاریخی و تطبیقی، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از تجربه‌ی دیگر جوامع آموخت، اما در عین حال، به ویژگی‌های بومی و زمینه‌های خاص هر جامعه توجه داشت.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی و انسانی، علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه و توسعه، فعالان حوزه‌ی سیاست‌گذاری و کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تر از موانع نهادی و معرفتی توسعه در ایران هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه‌ی بومی‌سازی دانش و نقد رویکردهای تقلیدی در علوم انسانی دارند، توصیه می‌شود.