کتاب تاریخ زبان شناسی

کتاب تاریخ زبان شناسی (بخشی از کتاب زبان‌شناسی در غرب) با عنوان اصلی A History of Linguistics (A Part of Western Linguistics) نوشته پیتر آ. ام. سورن و ترجمه علی محمد حق شناس و اثری پژوهشی و دانشگاهی در حوزه‌ی زبان‌شناسی است که نشر سمت آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از اثری بزرگ‌تر به نام زبان‌شناسی در غرب به شمار می‌آید و به‌عنوان منبع اصلی درس تاریخ زبان‌شناسی در مقطع کارشناسی‌ارشدِ رشته‌ی زبان‌شناسی معرفی شده است. نویسنده با رویکردی تحلیلی، سیر تحول اندیشه‌ها و مکاتب زبان‌شناسی را از دوران باستان تا قرن نوزدهم میلادی بررسی و تلاش کرده است تا مفاهیم کلیدی و جریان‌های فکری تأثیرگذار بر زبان‌شناسی نوین را برجسته کند. ترجمه‌ی کتاب با هدف سازگاری با نیازهای آموزشی دانشگاهی و باتوجه‌به ساختار درسی، بخش‌بندی و بازآرایی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ زبان شناسی

کتاب تاریخ زبان شناسی (بخشی از کتاب زبان‌شناسی در غرب) روند شکل‌گیری و تحول زبان‌شناسی در سنت غربی را بررسی کرده است. پیتر آ. ام. سورن، نویسنده‌ی کتاب حاضر، با تمرکز بر سنت یونانی - رومی، جریان‌های فکری و فلسفی مؤثر بر زبان‌شناسی را از دوران باستان تا پایان قرن نوزدهم دنبال کرده است. این کتاب به‌جای پرداختن به همه‌ی جزئیات و نام‌ها، بر مفاهیم و روش‌هایی تأکید کرده که با زبان‌شناسی جدید ارتباط مستقیم دارد. ساختار کتاب به دو بخش اصلی تقسیم شده است. بخش نخست به تاریخ دستور زبان و مکاتب فکری از یونان باستان تا پایان قرون‌وسطا و نوزایی می‌پردازد و بخش دوم به بررسی جدایی معناشناسی از دستور زبان و شکل‌گیری رویکردهای نوین در قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی اختصاص یافته است. ترجمه‌ی علی محمد حق شناس نیز با هدف آموزش و متناسب با نیازهای دانشجویان، فصل‌بندی و سازمان‌دهی تازه‌ای به کتاب داده است تا مطالعه‌ی آن برای کلاس درس و پژوهش‌های دانشگاهی تسهیل شود. این کتاب نه‌تنها برای دانشجویان زبان‌شناسی، بلکه برای علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه و فلسفه‌ی زبان سودمند است.

خلاصه کتاب تاریخ زبان شناسی

کتاب با رویکرد تحلیلی، سیر اندیشه‌های زبان‌شناسی را در غرب از دوران باستان تا قرن نوزدهم میلادی دنبال می‌کند. نویسنده به ریشه‌های فلسفی زبان‌شناسی در یونان باستان می‌پردازد و نقش فیلسوفانی چون هراکلیتوس، افلاطون و ارسطو را در شکل‌گیری مفاهیم بنیادین زبان‌شناسی بررسی می‌کند. بحث‌هایی مانند ماهیت صدق، ریشه‌شناسی واژه‌ها و تقابل میان زبان‌شناسی کلمه‌بنیاد و جمله‌بنیاد مطرح می‌شود؛ سپس به تأثیر مکاتب رواقی و ارسطویی بر تحلیل زبان و ساختار جمله پرداخته و نشان داده شده است که چگونه این سنت‌ها بر تفکر زبان‌شناسی بعدی سایه انداخته‌اند. این کتاب به قرون‌وسطا و نقش کلیسا و نهادهای مذهبی در تداوم و تحول نظریه‌های دستوری می‌پردازد؛ سپس با ورود به عصر نوزایی، تأثیر نهضت‌های فکری و فلسفی جدید بر زبان‌شناسی و شکل‌گیری مکاتب تازه‌ای مانند پورت رویال بررسی می‌شود. در بخش دوم، کتاب به قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی می‌رسد؛ زمانی که زبان‌شناسی به‌تدریج از مطالعه‌ی معنا فاصله می‌گیرد و به‌سوی تحلیل صوری و ساختاری زبان حرکت می‌کند. در این دوره، جدایی معناشناسی از دستور زبان و ظهور رویکردهای روان‌شناختی و منطقی در تحلیل زبان مورد توجه قرار می‌گیرد. نویسنده با انتخاب رویکردی گزینشی بر مفاهیمی تمرکز می‌کند که بیشترین تأثیر را بر زبان‌شناسی نوین داشته‌اند و از پرداختن به جزئیات غیرضروری پرهیز می‌کند. این کتابْ تصویری از روند تاریخی و فلسفی زبان‌شناسی ارائه و نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم کلیدی این علم در گذر زمان شکل گرفته و دگرگون شده‌اند.

چرا باید کتاب تاریخ زبان شناسی را بخوانیم؟

کتاب تاریخ زبان شناسی با تمرکز بر مفاهیم بنیادین و جریان‌های اصلی زبان‌شناسی غربی فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با ریشه‌های فکری و فلسفی این علم آشنا شود. یکی از ویژگی‌های شاخص این کتاب، رویکرد تحلیلی و انتقادی نویسنده است که به شرح وقایع تاریخی بسنده نکرده؛ بلکه پیوند میان مسائل امروزی زبان‌شناسی و ریشه‌های تاریخی آن را برجسته ساخته است. همچنین این کتاب با پرهیز از انباشت جزئیات و نام‌ها بر موضوعات و مفاهیمی تأکید می‌کند که برای درک بهتر زبان‌شناسی نوین ضروری هستند. ساختار آموزشی و فصل‌بندی متناسب با نیازهای دانشگاهی، مطالعه‌ی کتاب حاضر را برای دانشجویان و پژوهشگران تسهیل می‌کند. علاوه‌براین توجه به نقش مکاتب فلسفی و فکری در شکل‌گیری زبان‌شناسی، دیدگاهی چندلایه و عمیق نسبت به این حوزه ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران زبان‌شناسی، علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه و فلسفه‌ی زبان و کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر سیر تحول مفاهیم زبان‌شناسی هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر برای افرادی که به مطالعه‌ی تطبیقی مکاتب فکری و تأثیر آن‌ها بر علوم انسانی علاقه دارند، مفید است.

بخشی از کتاب تاریخ زبان شناسی

«در این باره توجه خاص به تنشی معطوف خواهیم داشت که میان زبان‌شناسی کلمه‌بنیاد و زبان‌شناسی جمله‌بنیاد وجود دارد. خواهیم دید که در آغاز تمام توجه‌ها در نظریه‌ی دستور زبان بر کلمه به عنوان واحد توصیف و تحلیل متمرکز بود. تنها در ادوار بسیار متأخر بود که جمله به عنوان واحد ساختاری اولیه وارد صحنه شد. و این همان دیدگاهی است که امروزه قبول عام یافته است. هرچند سابقه‌ی نخستین پیشنهادها درباره‌ی زبان‌شناسی جمله‌بنیاد به رواقیان بازمی‌گردد (که خود، متأسفانه، نتوانستند کار چندانی در آن باره انجام دهند)؛ و هرچند پیشنهادهای مزبور را بعدها پریشیان، دستورنویس زبان لاتین در قرن ششم میلادی بسط داد و در قرون وسطا نیز آن‌همه را دوباره دنبال کردند با این‌همه، زبان‌شناسی کلمه‌بنیاد تا مدتها پس از شروع قرن بیستم نیز تداوم یافت. به عنوان مثال، هم دوسوسور هم گاردنر همچنان برآن بودند که جمله یک تولید «خلاقانه» و آزادانه‌ی کاربرد زبان است، نه واحدی از آن نظام زبان.»