کتاب فلسفه پزشکی

کتاب فلسفه پزشکی نوشته‌ی علیرضا منجمی با نظارت علمی حمیدرضا نمازی و به‌کوشش انتشارات سمت منتشر شده است. این کتاب به‌عنوان منبع مبنایی برای دانشجویان فلسفه، فلسفه‌های مضاف و علوم پزشکی در مقاطع تحصیلات تکمیلی تدوین شده و به پیوند پیچیده‌ی پزشکی، فلسفه، علوم انسانی و تکنولوژی می‌پردازد. نویسنده که خود سابقه‌ی طبابت، پژوهش در علوم شناختی و فلسفه‌ی علم و تکنولوژی دارد، کوشیده است تصویری تحلیلی از برآمدن پزشکی مدرن، شکل‌گیری فلسفه‌ی پزشکی و مسائل امروز نظام سلامت ارائه کند. ساختار اثر سه‌بخشی است و از تاریخ و مبانی تا مسائل و چشم‌اندازهای نو را در بر می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه پزشکی

کتاب فلسفه پزشکی اثری از علیرضا منجمی است که با رویکردی فلسفی - تاریخی به برآمدن، قوام یافتن و تحول فلسفه‌ی پزشکی در بستر پزشکی مدرن پرداخته است. نویسنده از تجربه‌ی زیسته‌ی خود در طبابت، علوم شناختی و فلسفه‌ی علم بهره گرفته تا نشان دهد چگونه از دل تحولات پزشکی، حوزه‌ای نهادینه با عنوان فلسفه‌ی پزشکی شکل گرفته است. در پیشگفتار کتاب فلسفه پزشکی پاندمی کووید ۱۹ به‌عنوان نمونه‌ای معاصر طرح شده که در آن مفاهیمی مانند اضطراب سلامت، زیست‌سیاست، اعتبار شواهد و رابطه‌ی پزشکی و رسانه به سطح گفت‌وگوی عمومی آمده‌اند و نیاز به تأمل فلسفی را برجسته کرده‌اند. کتاب فلسفه پزشکی در سه بخش تنظیم شده است. بخش اول به «برآمدن و سیر تحول فلسفه‌ی پزشکی» می‌پردازد: از پزشکی عقلانی یونانی و نظریه‌ی اخلاط، تا طب رده‌بندی، برآمدن آسیب‌شناسی تشریحی، شکل‌گیری بیمارستان و سپس مفهوم «بحران پزشکی»، علوم انسانی پزشکی و مکاتب مختلف فلسفه‌ی پزشکی در لهستان، فرانسه، آلمان و آمریکا. در این بخش تمایز فلسفه‌ی پزشکی با اخلاق زیستی و علوم انسانی سلامت نیز توضیح داده شده است. در بخش دوم کتاب فلسفه پزشکی مسائل درونی حوزه‌ی پزشکی بررسی شده است: چیستی پزشکی و نسبت آن با علم، هنر و عمل‌ورزی؛ مفهوم سلامت و بیماری و نظریه‌های زیستی - آماری و کل‌نگر؛ مواجهه‌ی بالینی و امکان انسان‌زدایی در سطح نظری، عملی و نهادی؛ و در نهایت استدلال بالینی و قضاوت پزشکی به‌مثابه فرونسیس، نسبت آن با علوم شناختی، نقد کامپیوتری‌کردن طبابت و جایگاه ناخوشی در قضاوت بالینی. بخش سوم کتاب فلسفه پزشکی به «چشم‌اندازهای نو» اختصاص دارد و نسبت پزشکی با تکنولوژی، جامعه و علوم انسانی - اجتماعی را بررسی کرده است. در فصل‌های این بخش موضوعاتی مانند طبی‌سازی، زیست‌سیاست، تحلیل ساختار بهداشت عمومی، نقد اپیدمیولوژی، نقش تکنولوژی‌های پزشکی در انسان‌زدایی یا مراقبت‌گری، ایده‌ی «پزشکی به‌مثابه علم فرد» و امکان ابتنای علوم انسانی بر پزشکی بالینی طرح شده است. در پایان نیز نویسنده به وضعیت فلسفه‌ی پزشکی در ایران، موانع توسعه و پیشنهادهایی برای گسترش آن در نظام سلامت می‌پردازد.

خلاصه کتاب فلسفه پزشکی

کتاب فلسفه پزشکی تصویری جامع از این حوزه ارائه می‌کند و نشان می‌دهد فلسفه‌ی پزشکی چگونه از دل تحولات پزشکی مدرن و مواجهه با «بحران پزشکی» پدید آمده است. نویسنده ابتدا برآمدن پزشکی عقلانی یونانی، نظریه‌ی اخلاط، طب رده‌بندی، آسیب‌شناسی تشریحی و شکل‌گیری بیمارستان را دنبال می‌کند تا نشان دهد چگونه بیماری از عدم‌تعادل اخلاط به «امر پوزیتیو و هنجاری» بدل شده است. سپس به بحران پزشکی، خطاهای پزشکی، بیماری‌های مزمن، اقبال به طب‌های مکمل، اثر دارونما و مسائل اخلاقی نوظهور می‌پردازد و آن‌ها را نشانه‌های محدودیت پزشکی علمی - تکنولوژیک می‌داند. در ادامه، مباحثی مانند چیستی پزشکی، مفهوم سلامت و بیماری، مواجهه‌ی بالینی، استدلال و قضاوت پزشکی، و نسبت پزشکی با تکنولوژی، جامعه، زیست‌سیاست و علوم انسانی بررسی شده است تا نشان داده شود پزشکی صرفاً علم طبیعی نیست و بدون توجه به ابعاد انسانی، اجتماعی و تفسیری خود دچار بحران می‌شود.

چرا باید کتاب فلسفه پزشکی را بخوانیم؟

کتاب فلسفه پزشکی امکان فهم منسجم تحولات پزشکی مدرن و ریشه‌های بحران‌های امروز نظام سلامت را فراهم کرده است. خواننده در آن با مفاهیم کلیدی مانند بحران پزشکی، طبی‌سازی، زیست‌سیاست، استدلال بالینی و پزشکی به‌مثابه علم فرد آشنا می‌شود و می‌تواند نسبت پزشکی با تکنولوژی، جامعه و علوم انسانی را در چارچوبی تحلیلی دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب فلسفه پزشکی به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، فلسفه‌ی علم، علوم پزشکی، آموزش پزشکی و علوم انسانی پزشکی پیشنهاد می‌شود. همچنین به پزشکان، سیاست‌گذاران سلامت و علاقه‌مندان به نقد و تحلیل مفهومی پزشکی و مسائل معاصر سلامت توصیه می‌شود که به‌دنبال نگاهی تحلیلی و میان‌رشته‌ای هستند. «پاندمی کووید ۱۹ موجب شد مباحث فلسفهٌ پزشکی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد؛ مفاهیمی مانند اضطراب سلامت. نقد و تحلیل مدل‌های آماری اپیدمیولوژی» ساخت دانش پزشکی و اعتبار شواهد» زیست‌سیاست. رابطهً پزشکی با رسانه و آموزش عمومی سلامت. و وارد گفت و گوهای جامعةٌ پزشکی و عرص عمومی شدند. این توجه تازه را می‌توان در پرتو پیشینه‌ای دیرینه نیز فهمید: وجود فیلسوف پزشکان برجسته‌ای همچون رازی و ابن‌سینا در تاریخ ایران سبب شده است پیوند فلسفه و پزشکی در فرهنگ ما امری پذیرفته و ارزشمند به‌شمار آید. با تکیه بر چنین میرائی؛ انتظار می‌رود ایران نقشی پیشگام در گسترش و تعمیق و زمینه‌های تاربخی و فرهنگی فلسفٌ پزشکی, راهکارهایی برای توسع آن در حوزه سلامت کشور ارائه دهد تا از این رهگذر بتوان مسائل حوزه سلامت را با نگاهی تحلیلی و جامع و با لحاظ کردن ابعاد مغفول مورد توجه قرار داد. از آن جمله است خطاهای پزشکی» مسائل خطیر اخلاقی» کاهش همدلی بالینی» تخصص گرایی مفرط تقدم عزرسآن پر تبتاس‌گیرچ: طبی‌سازی» اقبال به طب‌های مکمل و جایگزین و صدالبته رونق گرفتن مباحثات و مناقشات فلسفی در هيچ‌یک از اين مسائل و نقدها نسبت به پزشکی علمی به معنای نفی ارزش و جایگاه علم نیست؛ بلکه مقصود آن است که اگر پزشکی علمی - تکنولوژیک مدعی شود می‌تواند همه مسائل حوزهٌ سلامت را به‌تنهایی حل کند» دجار خطاست. در حقیقت. بسیاری از مشکلات حوزهٌ سلامت نیز برخاسته از همین نگاه یک‌سونگر و برتری‌جویانه است. فیلسوفان پزشکی بر این باورند که بسیاری از مسائل و معضلاتی که در نظام سلامت با آن مواجهیم حاصل همین رویکرد پزشکی علمی ‏ تکنولوژیک است. آلبرت آینشتاین جملهٌ قصاری دارد که اینجا می‌تواند موضع فلسفهٌ پزشکی را روشن کند: «مابا همان شیوه‌ای که مشکلات را ایجاد کرده‌ايم نمی‌توانيم آن‌ها را حل کنیم». زیست‌پزشکی با رویکردی علمی - تکنولوژیکک مشکلاتی را رقم زده که مسلما با همان رویکرد حل‌شدنی نیستند. فلسفة پزشکی این امکان را ۲ فلسفه پزشکی: سیر تحول. مسائل و چشم‌اندازها دارد که با بهره گرفتن از تحلیل انتقادی به حوزه سلامت یاری برساند تا ابتدا مسائل حوزه خود را کشف و صورتبندی کند و سپس راه‌هایی نیز برای برون‌رفت از آن‌ها بدان پيشنهاد دهد.»