کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی

کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی (مسائل و موازین) نوشته‌ی عبدالرضا نوروزی چاکلی اثری است که به‌طور متمرکز به سازوکارها و چالش‌های داوری همتای آثار علمی می‌پردازد. پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی، این اثر را در قالب مجموعه علم اطلاعات و دانش‌شناسی منتشر کرده است و نشر سمت آن را منتشر کرده است. در این کتاب، تاریخچه داوری علمی، مدل‌ها و رویکردهای داوری، اخلاق داوری، نقش فناوری‌های نوین و نیز معیارهای ارزیابی انواع تولیدات علمی بررسی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی

کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی با تمرکز بر داوری همتا در نظام نشر علمی، تصویری جامع از گذشته، حال و مسیرهای پیش‌روی این فرایند ارائه کرده است. عبدالرضا نوروزی چاکلی در مقدمه توضیح داده است که داوری همتا را به‌عنوان یکی از حساس‌ترین و در عین حال تعیین‌کننده‌ترین گام‌ها در چرخه انتشار آثار علمی در نظر گرفته و آن را هم‌زمان یک وظیفه علمی، حرفه‌ای و اخلاقی برای پژوهشگران می‌داند. در این کتاب، داوری نه فقط ابزار گزینش مقاله، بلکه سازوکاری برای یادگیری-یاددهی، ارتقای کیفیت تولیدات علمی و حفاظت از سلامت نظام علم معرفی شده است. کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی در ۱۱ فصل تنظیم شده است. در فصل‌های نخست، دامنه‌های تاریخی و مفهومی داوری همتا، سیر شکل‌گیری مجلات علمی، نقش انجمن‌های علمی و بحث‌های قدیمی پیرامون ناشناس‌سازی داوران و نویسندگان تشریح شده است. سپس در فصل‌های میانی، وظایف داور در چرخه نشر، اصول نگارش گزارش داوری، فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی در مدیریت داوری، و ابعاد اخلاقی شامل سوگیری‌ها، تعارض منافع، سرقت علمی و ویرایش گزارش داوران بررسی شده است. در فصل‌های پایانی کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی، انواع رویکردها و مدل‌های داوری (یک‌سو کور، دوسو کور، باز، مشارکتی و پس از انتشار)، تفاوت‌های داوری در علوم انسانی و اجتماعی، شاخص‌های ارزیابی مقاله، کتاب، طرح پژوهشی و پایان‌نامه، دیدگاه ذی‌نفعان ایرانی درباره داوری و در نهایت توصیه‌های اجرایی به سیاست‌گذاران، دبیران علمی، داوران و پدیدآورندگان ارائه شده است.

خلاصه کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی

کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که داوری همتا چگونه می‌تواند هم پاسدار کیفیت آثار علمی باشد و هم خود به منبع خطا، سوگیری و بی‌عدالتی تبدیل شود. نویسنده ابتدا تاریخچه مجلات علمی و شکل‌گیری داوری همتا را از انجمن‌های علمی اروپا تا مدل‌های مدرن داوری باز و دسترسی آزاد مرور می‌کند و نشان می‌دهد چگونه بحث ناشناس‌سازی داوران و نویسندگان به یکی از مناقشه‌های اصلی نشر علمی بدل شده است. در ادامه، کتاب به تعریف مفاهیم پایه، نقش ذی‌نفعان، اهمیت اخلاق نشر و جایگاه داوری در مدیریت مجلات می‌پردازد. سپس وظایف داور، مراحل داوری، معیارهای ارزیابی و نمونه‌هایی از گزارش‌های داوری تشریح می‌شود. فصل‌های بعدی به فناوری‌های نوین، انواع سوگیری‌ها، مدل‌ها و رویکردهای داوری، تفاوت‌های حوزه‌های علمی، شاخص‌های ارزیابی انواع تولیدات علمی و در نهایت جمع‌بندی دیدگاه‌های ذی‌نفعان ایرانی و ارائه پیشنهادهای اجرایی برای بهبود نظام داوری اختصاص یافته است.

چرا باید کتاب داوری ارزیابانه آثار علمی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از داوری همتا به‌عنوان هسته نظام اعتباربخشی علمی ارائه کرده است و آن را از سطح توصیه‌های کلی به سطح مدل‌ها، شاخص‌ها و سازوکارهای عملیاتی می‌آورد. خواننده با تاریخ، مفاهیم، اخلاق، فناوری‌ها، سوگیری‌ها و تفاوت‌های حوزه‌ای در داوری آشنا می‌شود و در پایان، مجموعه‌ای از توصیه‌های مشخص برای بهبود فرایند داوری در سطح فردی و نهادی در اختیار دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تحصیلات تکمیلی، اعضای هیئت علمی، دبیران علمی مجلات، داوران همتا، مدیران پژوهشی و سیاست‌گذاران علم و فناوری پیشنهاد می‌شود که دغدغه ارتقای کیفیت داوری، شناخت سوگیری‌ها و طراحی سازوکارهای منصفانه‌تر برای ارزیابی آثار علمی را دارند.