کتاب توسعه نامتوازن منطقه ای در ایران در دهه ۱۳۹۰

کتاب توسعه نامتوازن منطقه‌ای در ایران در دهه ۱۳۹۰ به کوشش حجت‌ اله میرزائی تشنیزی، علی نصیری اقدم و سید هومن علوی گردآوری و توسط پژوهشکده امور اقتصادی منتشر شده است. این اثر بخشی از مجموعه نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ است و به بررسی ابعاد مختلف توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای در کشور می‌پردازد. کتاب باتکیه‌بر داده‌ها و تحلیل‌های کارشناسانه، روندها و شاخص‌های توسعه‌ی منطقه‌ای را در دهه‌ی ۱۳۹۰ واکاوی کرده و فرضیه‌هایی برای توضیح این ناموزونی ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب توسعه نامتوازن منطقه ای در ایران در دهه ۱۳۹۰

کتاب توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰ (سلسله‌نشست‌های اقتصاد ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰) (نشست چهاردهم) در قالب اثری تحلیلی و پژوهشی، به بررسی روند توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای در ایران طی دهه‌ی ۱۳۹۰ می‌پردازد. این کتاب حاصل گردآوری سخنرانی‌ها و مباحث مطرح‌شده در یکی از نشست‌های تخصصی اقتصاد ایران است که توسط پژوهشکد‌ه‌ی امور اقتصادی برگزار شده است. ساختار کتاب بر پایه‌ی ارائه‌ی شاخص‌های توسعه، تحلیل روندهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین طرح فرضیه‌هایی درباره‌ی دلایل تداوم یا تشدید نابرابری منطقه‌ای شکل گرفته است. 

نویسندگان با استفاده از داده‌های آماری، نقشه‌ها و نمودارها، تصویری جامع از وضعیت توسعه در استان‌ها و مناطق مختلف کشور ارائه داده‌اند. کتاب به‌ویژه بر نقش سیاست‌های دولتی، مهاجرت، سرمایه‌گذاری، محیط‌زیست و عوامل فرهنگی و مدیریتی در شکل‌گیری شکاف‌های منطقه‌ای تأکید دارد. در کنار تحلیل‌های کارشناسانه، دیدگاه‌های مختلف اعضای نشست و کارشناسان حوزه‌ی توسعه نیز در متن گنجانده شده است تا ابعاد موضوع از زوایای گوناگون بررسی شود. این اثر برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران و علاقه‌مندان به مطالعات توسعه و اقتصاد ایران، منبعی غنی و مستند به‌ شمار می‌آید.

خلاصه کتاب توسعه نامتوازن منطقه ای در ایران در دهه ۱۳۹۰

نویسندگان در کتاب توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰، با بررسی شاخص‌های مختلف توسعه، تصویری از نابرابری‌های منطقه‌ای در کشور ترسیم کرده‌اند. کتاب نشان می‌دهد که با وجود سیاست‌ها و برنامه‌های متعدد برای کاهش شکاف‌های منطقه‌ای، روند ناموزونی نه‌تنها کاهش نیافته بلکه در بسیاری موارد تشدید شده است. مهم‌ترین پیام کتاب این است که توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای، هم نتیجه و هم عامل نابرابری در توان رقابت‌پذیری مناطق است. مناطقی که قدرت جذب و نگهداشت سرمایه انسانی و مالی را ندارند، بیشتر دچار مهاجرت و خروج سرمایه می‌شوند و این چرخه، شکاف توسعه‌ای را عمیق‌تر می‌کند. 

کتاب حاضر به نقش عوامل مختلفی چون تراکم جمعیت، تمرکز مراکز دانشگاهی، نرخ بیکاری، درآمد سرانه، توان تولید، محیط کسب‌وکار، نسبت تسهیلات به سپرده‌ها و جمعیت زیر خط فقر در شکل‌گیری این ناموزونی می‌پردازد؛ همچنین تأکید شده که عوامل محیط‌زیستی، بلایای طبیعی و تخلیه‌ی منابع آب و محیط‌زیست در دهه‌ی ۱۳۹۰ نقش پررنگی در جابه‌جایی جمعیت و تشدید نابرابری‌ها داشته‌اند. 

نویسندگان در بخش فرضیه‌ها، به عواملی چون میزان فایده‌مندی مناطق برای اقتصاد مرکز، فرهنگ کسب‌وکار، نظام مدیریت توسعه، نفوذ استان‌ها در نظام تصمیم‌گیری، سیطره‌ی رویکرد امنیتی و ساختار قومی اشاره کرده‌اند. کتاب نتیجه می‌گیرد که توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای حاصل ترکیبی از سیاست‌های متمرکز، ضعف در حکمروایی شایسته، تفاوت‌های فرهنگی و مدیریتی و شرایط جغرافیایی و محیطی است.

چرا باید کتاب توسعه نامتوازن منطقه ای در ایران در دهه ۱۳۹۰ را بخوانیم؟

کتاب توسعه‌ی نامتوازن منطقه‌ای در ایران در دهه‌ی ۱۳۹۰  با ارائه‌ی تحلیلی جامع و مستند از وضعیت توسعه‌ی منطقه‌ای در ایران، به مخاطب امکان می‌دهد تا ریشه‌ها و پیامدهای نابرابری‌های منطقه‌ای را بهتر درک کند. داده‌ها و نقشه‌های متعدد، همراه با تحلیل‌های کارشناسانه، تصویری روشن از روندهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی در دهه‌ی ۱۳۹۰ ارائه می‌دهد؛ همچنین طرح فرضیه‌های متنوع درباره‌ی دلایل تداوم شکاف‌های منطقه‌ای، زمینه‌ی مناسبی برای بحث و پژوهش بیشتر فراهم می‌کند. مطالعه‌ی این اثر برای کسانی که دغدغه‌ی توسعه‌ی پایدار، عدالت اجتماعی و سیاست‌گذاری منطقه‌ای دارند، بسیار راهگشا است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌ی اقتصاد، جغرافیا، برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، سیاست‌گذاران و مدیران اجرایی و همچنین علاقه‌مندان به مطالعات توسعه و عدالت اجتماعی مناسب است. به‌ویژه کسانی که به‌دنبال شناخت عمیق‌تر ریشه‌های نابرابری منطقه‌ای و راهکارهای مقابله با آن هستند، می‌توانند از محتوای این کتاب بهره‌مند شوند.

بخشی از کتاب توسعه نامتوازن منطقه ای در ایران در دهه ۱۳۹۰

«موضوع توسعه ناموزون منطقه‌ای در شش دهه گذشته یک موضوع همواره قابل توجه در سرفصل‌های توسعه ملی بوده است. متأسفانه در طول زمان اهمیت این موضوع نه تنها کاهش نیافته بلکه ابعاد و پیچیدگی بیشتری پیدا کرده و ضرورت پرداختن به آن به‌طور روزافزونی بیشترشده است. دراین مجال من سعی می‌کنم مطالب را در سه دسته ساماندهی و مطرح نمایم. در ابتدا تصویری از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه منطقه‌ای در ایران را ارائه می‌دهم که حاکی از ناموزونی شدید است. سپس مهم‌ترین روندها را که در دو دهه اخیر و به خصوص در دهه ۱۳۹۰ تشدید شده‌اند، معرفی می‌کنم و در آخر هم برخی از فرضیه‌های خودم برای توضیح این ناموزونی را مطرح خواهم کرد. امیدوارم که اعضای محترم این نشست در اصلاح این فرضیه‌ها به بنده کمک کنند.»