کتاب تاریخ تحلیلی اندلس

«تاریخ تحلیلی اندلس» تألیف دکتر محمدرضا شهیدی پاک (-۱۳۴۱) تاریخ مفصل این سرزمین از ورود اعراب در اواخر قرن اول هجری - قرن هفتم میلادی تا سقوط خلافت در قرطبه در سال ۱۰۸۶ میلادی است.

شهیدی پاک در مقدمه کتاب می نویسد:

نهصد سال از تاریخ «آندلس» به حضور مسلمانان با شش دوره فرمانروایی در شکل دولت‌هایی که هریک مرحله‌ای از دوره انتقال و تکامل فرهنگ و تمدن اسلامی را در آندلس محقّق ساختند، اختصاص دارد.

امروزه آثار تاریخی به‌جا مانده از حاکمیت مسلمین در این سرزمین، بخش بزرگی از درآمد گردش‌گری دولت «مادرید» را تأمین می‌کند. هم‌چنان که انبوه مخطوطات اسلامی‌عربی کتابخانه‌های «گرانادا»، «مادرید» (کتابخانه اسکوریال) و... نیز، در زمره سرمایه‌های اصلی شخصیت فرهنگی ملّت «اسپانیا» محسوب می‌شود.

از سویی تاریخ «آندلس» بخش مهمی از حافظه امت اسلامی به‌شمار می‌آید که با استمرار تاریخ‌نگاری «آندلس» باید همواره مورد عنایت محقّقان مسلمان قرار گیرد.

درحالی‌که قدرت‌های جهانی، هنوز به بهانه «جنگ‌های صلیبی» به تهاجم گسترده فرهنگی‌ـ نظامی علیه مسلمین مبادرت می‌کنند، زیرا چنان‌که هشت دوره جنگ کلاسیک صلیبی از شمال اسپانیا آغاز شد، جنگ‌های مدرن صلیبی نیز پس از سقوط اندلس شکل گرفته است. و پرونده اندلس هم‌چنان مفتوح است. بی‌گمان در حوزه مطالعات مربوط به «آندلس» می‌توان به‌طور روزمره با خلق آثار جدیدی در عرصه‌های مختلف تجربه‌ای تاریخی و ارزشمند را نصب‌العین آحاد امت اسلامی به‌ویژه سران آن قرار داد; چنان‌که اثر حاضر نیز تلاشی است در همین راستا.

دوره اسلامی تاریخ «اسپانیا» عصر طلایی تاریخ آن کشور محسوب می‌شود; عصری که مسلمانان دوره‌ای از عزّت و ذلّت و تحقیر را در آن تجربه کرده‌اند; بر این مبنا محافل فرهنگی‌ـ سیاسی اسپانیا در پایان قرون وسطی علی‌رغم آگاهی از خدمات تمدّنی و فرهنگی مسلمانان، به شکل تحقیرآمیزی از مسلمانان آندلس یاد کرده‌اند. آن‌چه مسلّم است این‌که حجم تحقیقات انبوه انجام شده درخصوص آندلس، نسبت به کارهایی که باید صورت بگیرد بسیار ناچیز است. در این نوشته که با رعایت استاندارهای متون آموزشی برای تدریس سه واحد درسی تدوین گردیده، تاریخ کلاسیک آندلس از زمان فتح (۸۱ ه‍‌) تا آخرین روزهای سقوط «غرناطه» در (۸۹۷ ه‍‌) به‌صورت تحلیلی ارائه شده و مواضع نویسندگان معاصر تاریخ آندلس براساس منابع اصلی مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.