کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی

کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی نوشته دانیل دبلیو گراهام و ترجمه بهناز دهکردی است. این اثر سراغ نخستین لایه‌های اندیشه‌ی فلسفی یونان می‌رود و پاره‌نوشته‌ها و گواه‌هایی را کنار هم می‌گذارد که از طالس، هراکلیتوس، پارمنیدس، امپدوکلس و دیگر متفکران پیشاسقراطی به‌جای‌ مانده‌اند.این کتاب فراتر از گردآوری متن‌هاست. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد فهم جهان این فیلسوفان بدون توجه به مسیر انتقال، تفسیر و بازسازی آثارشان ممکن نیست. این کتاب را انتشارات امیرکبیر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی

کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی نوشته دانیل دبلیو گراهام مجموعه‌ای از متن‌ها، نقل‌قول‌ها و گواه‌هایی است که برای شناخت نخستین فیلسوفان یونان گرد آمده‌اند. محور اصلی اثر، بازسازی صدای اندیشمندانی است که نوشته‌هایشان به‌صورت کامل در دست نیست و بیشتر از خلال آثار نویسندگان بعدی شناخته می‌شوند. به همین دلیل، این کتاب فقط مجموعه‌ای از قطعات پراکنده نیست بلکه تصویری از یک مسئله‌ی مهم هم به دست می‌دهد: اینکه اندیشه‌ی آغازین فلسفه چگونه از دل نقل‌قول، شرح، تفسیر و حتی سوءبرداشت‌های بعدی به زمان ما رسیده است.
این کتاب همچنین از نظر تنظیم و استفاده‌ی پژوهشی اهمیت دارد. مترجم در مقدمه به دشواری‌های برگردان اصطلاحات، ضبط نام‌های خاص و یکدست‌کردن واژه‌ها پرداخته است و توضیح می‌دهد که این متن‌ها از منابع گوناگون و دوره‌های متفاوت آمده‌اند. در پایان نیز فرهنگ‌ها و نمایه‌هایی فراهم شده‌اند که پیگیری نام‌ها، اصطلاحات و منابع را آسان‌تر می‌کنند. حاصل کار، اثری است که هم برای آشنایی با پرسش‌های بنیادین فیلسوفان نخستین سودمند است و هم برای فهمیدن اینکه این پرسش‌ها چگونه در طول قرن‌ها حفظ، دسته‌بندی و بازخوانی شده‌اند.

خلاصه کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی

کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی مجموعه‌ای از پاره‌نوشته‌ها و گواه‌های مربوط به فیلسوفان نخستین یونان را گرد آورده و آن‌ها را در بستری پژوهشی قرار داده است. کتاب از یک‌سو خواننده را با اندیشمندانی مانند طالس، آناکسیمندر، هراکلیتوس، پارمنیدس، امپدوکلس و دموکریتوس آشنا می‌کند و از سوی دیگر نشان می‌دهد که شناخت این چهره‌ها همیشه از مسیر منابع دست دوم، شرح‌ها و سنت‌های عقیده‌نگارانه گذشته است. از اهداف مهم این کتاب روشن‌کردن این نکته است که فهم آغاز فلسفه به شیوه‌ی انتقال متن‌ها، اعتبار گواه‌ها و نوع تفسیر پژوهشگران وابسته است.

این کتاب به معرفی چند نام مشهور بسنده نمی‌کند و دامنه‌ای گسترده از نحله‌ها و چهره‌ها را در بر می‌گیرد؛ از ایونی‌ها و فیثاغوریان تا الئاییان، کثرت‌انگاران و اتمی‌مذهبان. در کنار این چهره‌ها، مقدمه‌ی فارسی کتاب مسیر پژوهش‌های جدید درباره‌ی پیشاسقراطیان را هم توضیح می‌دهد و به نقش منابعی مانند افلاطون، ارسطو، تئوفراستوس، دیوگنس لائرتیوس و سیمپلیکیوس در انتقال این میراث می‌پردازد. همچنین نشان می‌دهد که خواندن این متن‌ها فقط روبه‌رو شدن با چند جمله‌ی کهن نیست بلکه نوعی ورود به تاریخ تفسیر فلسفه هم هست.

چرا باید کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب متن‌ها و گواه‌های مربوط به فیلسوفان نخستین یونان را در یک مجموعه‌ی واحد در اختیار خواننده می‌گذارد و از این رو با مطالعه‌ی آن می‌توان دیدی کلی از این فضا به دست آورد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند مسیر شکل‌گیری پرسش‌هایی مانند هستی، طبیعت، تغییر، کثرت و وحدت را دقیق‌تر دنبال کند.
• این اثر نشان می‌دهد که اندیشه‌ی پیشاسقراطی فقط از راه چند نام مشهور فهمیده نمی‌شود و به شبکه‌ای از منابع و تفسیرها وابسته است.
• فرهنگ‌ها و نمایه‌های پایانی کتاب، استفاده‌ی آموزشی و پژوهشی از متن را ساده‌تر می‌کنند.

خواندن کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند با سرچشمه‌های اندیشه‌ی یونان آشنا شوند.
• خوانندگانی که درمورد طالس، هراکلیتوس، پارمنیدس، امپدوکلس و دیگر پیشاسقراطیان مطالعه می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند نقش افلاطون، ارسطو و سنت عقیده‌نگاری را در انتقال فلسفه‌ی باستان بهتر بفهمند.
• مخاطبانی که به تاریخ تفسیر متون فلسفی و مسئله‌ی اعتبار منابع علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به متون کلاسیک که ترجیح می‌دهند علاوه‌ بر معرفی کلی، با قطعات اصلی و گواه‌های تاریخی هم روبه‌رو شوند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان متن اصلی، نقل‌قول، شرح و بازسازی فلسفی را بفهمند.

درباره دانیل دبلیو. گراهام

دانیل دبلیو. گراهام (Daniel W. Graham) فیلسوف و پژوهشگر آمریکایی در حوزه‌ی فلسفه‌ی باستان است که تخصص اصلی او فلسفه‌ی یونان باستان، به‌ویژه فلسفه‌ی پیشاسقراطی، افلاطون و ارسطو و همچنین تاریخ علم در یونان باستان است. او سال‌ها در دانشگاه بریگم یانگ (Brigham Young University) تدریس کرده است و از چهره‌های شناخته‌شده در مطالعات فلسفه‌ی یونانی به شمار می‌آید. گراهام در سال ۱۹۷۰ مدرک کارشناسی فلسفه را از کالج دیویدسون دریافت کرد و در سال ۱۹۷۵ از دانشگاه بریگم یانگ در رشته‌ی مطالعات کلاسیک مدرک کارشناسی ارشد گرفت. او در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۶ در مدرسه‌ی مطالعات کلاسیک آمریکا در آتن به مطالعه‌ی باستان‌شناسی و تاریخ یونان پرداخت و در کاوش‌های باستان‌شناسی کورینت باستان نیز شرکت کرد. سپس در سال ۱۹۸۰ دکترای فلسفه را از دانشگاه تگزاس در آستین دریافت کرد. موضوع رساله‌ی دکتری او «مبانی فلسفه‌ی کنش ارسطو» بود.

فعالیت دانشگاهی گراهام از سال ۱۹۸۰ آغاز شد. او در کالج گرینل و سپس دانشگاه رایس به تدریس فلسفه و مطالعات کلاسیک پرداخت. از سال ۱۹۸۶ به دانشگاه بریگم یانگ پیوست و در این دانشگاه به استاد فلسفه تبدیل شد. او بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ ریاست گروه فلسفه‌ی این دانشگاه را بر عهده داشت و از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ نیز عنوان Abraham O. Smoot Professor of Philosophy را داشت. پس از بازنشستگی در سال ۲۰۲۰، به‌عنوان استاد بازنشسته‌ی فلسفه در همین دانشگاه باقی ماند. حوزه‌ی اصلی پژوهش گراهام فلسفه‌ی باستان است اما مطالعات او دامنه‌ی گسترده‌تری دارد و متافیزیک، تاریخ فلسفه، فلسفه‌ی علم، تاریخ علم و فلسفه‌ی مسیحی نخستین را نیز در بر می‌گیرد. او به چندین زبان از جمله یونانی و لاتین کلاسیک، آلمانی، فرانسوی، اسپانیایی، یونانی جدید و ایتالیایی پژوهش می‌کند. بخش مهمی از کار او به بررسی رابطه‌ی میان فلسفه و علم در یونان باستان اختصاص دارد؛ به همین دلیل آثارش تنها تفسیری فلسفی از فیلسوفان یونانی نیستند و به تحول اندیشه‌ی علمی، به‌ویژه در زمینه‌ی کیهان‌شناسی و نجوم باستان نیز توجه دارند.

یکی از آثار مهم او ارسطو و دو نظام او (Aristotle's Two Systems) است که در سال ۱۹۸۷ منتشر شد و به مسئله‌ی تحول اندیشه‌ی ارسطو و این پرسش می‌پردازد که آیا در فلسفه‌ی ارسطو می‌توان دو نظام یا مرحله‌ی متمایز فکری تشخیص داد. این اثر در بحث‌های دانشگاهی درباره‌ی وحدت یا تحول فلسفه‌ی ارسطو جایگاه مهمی پیدا کرده است. از دیگر آثار مهم او توضیح کیهان: سنت فلسفه‌ی علمی ایونی (Explaining the Cosmos: The Ionian Tradition of Scientific Philosophy) است که در سال ۲۰۰۶ منتشر شد. گراهام در این کتاب فیلسوفان ایونی، از جمله آناکسی‌ماندر و آناکسیمنس و سپس هراکلیتوس، پارمنیدس، آناکساگوراس، امپدوکلس و اتم‌گرایان را بررسی می‌کند و استدلال می‌کند که فلسفه‌ی نخستین یونان را باید در ارتباط نزدیک با شکل‌گیری شیوه‌های علمیِ توضیح جهان مطالعه کرد. یکی از شناخته‌شده‌ترین کتاب‌های متأخر او علم پیش از سقراط: پارمنیدس، آناکساگوراس و نجوم جدید (Science Before Socrates: Parmenides, Anaxagoras, and the New Astronomy) است که انتشارات دانشگاه آکسفورد آن را در سال ۲۰۱۳ منتشر کرد. موضوع اصلی کتاب، تحول نجوم یونانی در سده‌ی پنجم پیش از میلاد و نقش فیلسوفانی مانند پارمنیدس و آناکساگوراس در این تحول است. گراهام در این اثر تلاش می‌کند نشان دهد که پژوهش فلسفی و مشاهده‌ی علمی در یونان باستان ارتباطی بسیار نزدیک‌تر از آن چیزی داشته‌اند که گاهی در روایت‌های ساده‌شده‌ی تاریخ فلسفه تصور می‌شود.

او همچنین ویراستار مجموعه‌ی مهم متون فلسفه‌ی یونان نخستین: مجموعه‌ی کامل قطعات و گزیده‌ای از گزارش‌های فیلسوفان اصلی پیشاسقراطی (The Texts of Early Greek Philosophy: The Complete Fragments and Selected Testimonies of the Major Presocratics) است. این اثر متون مربوط به ۲۰ متفکر مهم پیشاسقراطی را در بر می‌گیرد و ترجمه‌ی انگلیسی را در کنار متن یونانی و لاتین قرار می‌دهد. این مجموعه به‌دلیل گردآوری قطعات و گزارش‌های مربوط به فیلسوفان پیشاسقراطی و ارائه‌ی آن‌ها همراه با مقدمه و توضیح، یکی از آثار مهم گراهام در زمینه‌ی مطالعات فلسفه‌ی پیشاسقراطی محسوب می‌شود. گراهام در کنار تألیف کتاب، آثار بسیاری از فیلسوفان یونان باستان را نیز ترجمه، ویرایش و تفسیر کرده است. از جمله می‌توان به ترجمه و شرح فیزیک، کتاب هشتم (Aristotle: Physics, Book VIII) و ویراستاری مجموعه‌ی دو جلدی مطالعاتی در فلسفه‌ی یونانی (Studies in Greek Philosophy) نوشته‌ی گرگوری ولاستوس اشاره کرد. او همچنین از ویراستاران راهنمای آکسفورد درباره‌ی فلسفه‌ی پیشاسقراطی (The Oxford Handbook of Presocratic Philosophy) بوده است.

گراهام در حوزه‌ی فلسفه‌ی پیشاسقراطی فعالیت بین‌المللی گسترده‌ای داشته و ریاست انجمن بین‌المللی مطالعات پیشاسقراطی (International Association for Presocratic Studies) را نیز بر عهده داشته است. او همچنین سابقه‌ی حضور به‌عنوان پژوهشگر مهمان در کلر هال دانشگاه کمبریج و استاد مهمان فلسفه در دانشگاه ییل را دارد. در سال ۲۰۱۵ نیز به‌عنوان سخنران P. A. Christensen Lecturer در کالج علوم انسانی دانشگاه بریگم یانگ انتخاب شد. درمجموع، اهمیت دانیل دبلیو. گراهام بیشتر از آنکه به یک نظریه‌ی فلسفی شخصی مربوط باشد، به پژوهش‌های تاریخی و تفسیری او درباره‌ی فلسفه‌ی یونان باستان بازمی‌گردد. او از پژوهشگرانی است که فلسفه‌ی پیشاسقراطی را نه صرفاً مجموعه‌ای از دیدگاه‌های انتزاعی درباره‌ی هستی، بلکه بخشی از شکل‌گیری عقلانیت فلسفی و علمی در یونان باستان می‌داند و در آثارش پیوند میان فلسفه، کیهان‌شناسی، نجوم و تاریخ علم را برجسته می‌کند.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی و دانیل دبلیو. گراهام چیست؟

کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی نقدهای دانشگاهی جدی و مثبتی دریافت کرده است. برای نمونه، کتاب در Bryn Mawr Classical Review بررسی شده است؛ این نشریه یکی از منابع شناخته‌شده‌ی نقد و بررسی آثار مربوط به مطالعات کلاسیک و فلسفه‌ی باستان است. مورد مهم‌تر اظهار نظر جورج اشتاینر (George Steiner)، نویسنده و منتقد ادبی برجسته، در The Times Literary Supplement است. اشتاینر درباره‌ی این مجموعه نوشته است که این دو جلد کاری «monumental but accessible» هستند؛ یعنی اثری عظیم و در عین حال قابل‌دسترس. او همچنین آن را به‌صورت استعاری مجموعه‌ای از «ساعات آغازین اندیشه‌ی غرب» توصیف کرده است. کمبریج نیز این اثر را نخستین و تنها ویرایش دوزبانه‌ی کامل آثار فیلسوفان پیشاسقراطی برای انگلیسی‌زبانان معرفی کرده است.

درباره بهناز دهکردی

بهناز دهکردی مترجم و پژوهشگر ایرانی در حوزه‌ی فلسفه و علوم انسانی است که در ترجمه‌ی آثار فلسفی و اندیشه‌محور فعالیت دارد. از مهم‌ترین ترجمه‌های او می‌توان به پاره‌نوشته‌های پیشاسقراطی نوشته‌ی دانیل دبلیو. گراهام اشاره کرد که ترجمه‌ی فارسی آن توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. علاقه و فعالیت او در حوزه‌ی فلسفه به کار ترجمه محدود نیست و نام او در کنار حسین کلباسی اشتری به‌عنوان نویسنده‌ی مقاله‌ی Challenges in Reading the Greek Philosophers نیز دیده می‌شود؛ مقاله‌ای که به دشواری‌های خواندن و تفسیر آثار فیلسوفان یونان باستان می‌پردازد. دهکردی در زمینه‌ی آثار معاصر علوم انسانی و روان‌شناسی نیز ترجمه‌هایی داشته است که از میان آن‌ها می‌توان به ملت میل: تعادل در مصرف دوپامین در عصر افراطی‌گری نوشته‌ی آنا لمبکی، فلسفه‌ی گربه‌ای: گربه‌ها و معنای زندگی نوشته‌ی جان گری و دوباره نگاه کن: قدرت توجه به چیزهایی که همیشه پیش چشممان بوده‌اند نوشته‌ی تالی شاروت و کس آر. سانستاین اشاره کرد. او همچنین در فعالیت‌های مرتبط با نشر و مطبوعات فلسفی حضور داشته است و سابقه‌ی همکاری در تهیه‌ی ویژه‌نامه‌ای از مجله‌ی کتاب ماه فلسفه درباره‌ی ژیل دلوز را دارد.

بخشی از کتاب پاره نوشته های پیشاسقراطی

«باید دانست هر دسته‌بندی متفاوتی از متون و منابع علمی در این حوزه بر شیوه‌ی بررسی و چگونگی درک آن‌ها اثر می‌گذارد. همان‌طور که بیان شد دیلس این متون را به دو دسته‌ی پاره‌نوشته‌ها و گواه‌ها تقسیم کرد و این کار هم منافعی دارد هم مضراتی. از سویی خود پاره‌نوشته‌ها می‌توانند گزیده‌های مهمی از آموزه‌های فیلسوف اصلی باشند، دست‌کم در مورد فیلسوفانی که پاره‌نوشته‌های بسیاری از آن‌ها موجود است. افزون بر این می‌توان اعتبار تفاسیر ارائه‌شده در سنت عقیده‌نگاری را با سخنان خود فیلسوفان مورد سنجش قرار داد. از سوی دیگر اغلب اوقات پاره‌نوشته‌ها از بافت و سیاق اصلی‌شان جدا شده‌اند و درنتیجه یافتن معنای آن‌ها که در سیاق اصلی آشکارا بیان شده بود، دشوار شده است. با این حال اگر دیلس پاره‌نوشته‌ها را از بافت آن‌ها جدا نمی‌کرد، این قطعات همراه می‌شدند با شرح‌ها و بحث‌های بی‌ربطی که خواننده را سر در گم می‌کردند یا دست‌کم امکان توجه به سخن اصلی فیلسوف کمتر می‌شد. این پرسش همواره به قدرت خود باقی خواهد ماند که آیا منبع باستانی یک نقل‌قول، معنای گفته‌ای را که نقل می‌کند به‌درستی دریافته است یا خیر؟ در بسیاری موارد می‌بینیم که این منابع، سخن منقول را در سیاقی غیر از مسئله‌ی مورد نظر فیلسوف اصلی به کار برده‌اند.»