کتاب حکمرانی شایسته

کتاب حکمرانی شایسته نوشتهٔ محمد سروش محلاتی است. میراث اهل قلم این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر به شرح عهدنامهٔ مالک اشتر (نامه ۵۳ نهج البلاغه) می‌پردازد.

درباره کتاب حکمرانی شایسته

به دلیل برخی حوادث سیاسی در کشور، جوانان و بلکه نسل پیش از آنان با پرسش‌ها و ابهامات جدی در‌بارهٔ شیوهٔ حکمرانی از نظر اسلام، روبه‌رو شده بودند. تعدادی از افرادی که در بنیاد اندیشه و احسان توحید همکاری می‌کردند، پیشنهاد ارائهٔ مباحثی دربارهٔ «حکمرانی شایسته» را دادند. قرار بر این شد که عهدنامهٔ امیرالمومنین (ع) به مالک اشتر محور بحث و گفت‌وگو قرار بگیرد. این کتاب دربردارندهٔ درس‌گفتارهای این محفل از عهدنامهٔ مالک اشتر است. این مباحث پس از تنظیم گفتارها، مجدداً مورد بازبینی و تکمیل قرار گرفته و در این کتاب با عنوان حکمرانی شایسته گرد آمده است.

خواندن کتاب حکمرانی شایسته را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به افرادی که مایل هستند با نهج‌البلاغه و شیوهٔ حکومت دینی بیشتر آشنا شوند، پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب حکمرانی شایسته

«در نهج‌البلاغه درباره وظایف امام مسلمین تعابیر دیگری نیز وجود دارد که با همین تفسیر سازگار است؛ از یک سو مسئولیت دینی حاکمان را بازگو می‌کند و از سوی دیگر نقش قهرآمیز و تحمیلی آنان را نفی می‌کند. مثل آنکه امیرالمؤمنین (ع) «الابلاغ فی الموعظة والاجتهاد فی النصیحه» را تکلیف الهی امام دانسته‌اند:

لَیسَ عَلَی الْإِمَامِ إِلَّا مَا حُمِّلَ مِنْ أَمْرِ رَبِّهِ الْإِبْلَاغُ فِی الْمَوْعِظَةِ وَالِاجْتِهَادُ فِی النَّصِیحَةِ؛ امام به غیر آنچه از جانب خدا مأمور است وظیفه‌ای ندارد؛ تکلیف او ابلاغ کامل پند و اندرز، و جدیت در خیرخواهی است.

با این همه ولی ما با تلقی کلی مهندس بازرگان از عهدنامه موافق نیستیم. ادعای ایشان این است که در عهدنامه دستوری درباره فرائض دینی و امور معنوی وجود ندارد، و از این مقدمه نتیجه می‌گیرد که حکومت مسئولیتی در امور دینی بر عهده ندارد. اشکال این استدلال آن است که پس چرا برخی از وظایف حکومت از قبیل نماز جمعه (که در عصر حضور امام (ع) واجب است) در این عهدنامه بیان نشده است؟ چرا امام (ع) درباره اجرای مجازات‌ها و کیفرهای اسلامی دستوری به مالک نداده‌اند؟ چرا امام (ع) وظیفه مالک برای جمع‌آوری زکات را متذکر نشده‌اند؟ آیا همه این امور که جنبه حکومتی دارد، خارج از مسئولیت حکومت تلقی می‌شده است؟ یا اگر حکومتی بوده و می‌بایست توسط مالک اجرا شود، بدان‌ها تصریح نشده است؟ این اشکال نقضی است.

به‌علاوه، تأمل در متن عهدنامه نشان می‌دهد که امام (ع) درصدد بیان وظایف حکومت در اجرای احکام اسلامی نیست و حضرت شرح و تفصیلی در این باره ارائه نکرده است، بلکه امام (ع) درصدد بیان «شیوه حکومت‌داری» است. معمولاً مسلمانان با بخش اول در تعلیمات عمومی اسلامی آشنا بوده‌اند، ولی بخش دوم از یک سو مورد غفلت بوده، و از سوی دیگر در طول دوره ۲۵ ساله بعد از پیامبر (ص) با انحراف مواجه بوده است. به‌علاوه، اصحاب حضرت مانند مالک اشتر، تجربه مدیریت سیاسی و حکمرانی نداشتند. از این رو عهدنامه بر تبیین خطوط کلی شیوه حکومت‌داری متمرکز شده است. این هم اشکال حلی است.»