کتاب پرونده یک جنایی ساز؛ ساموئل خاچکیان

کتاب پرونده یک جنایی ساز: ساموئل خاچیکیان نوشتهٔ عباس بهارلو در انتشارات قطره به چاپ رسیده است. کتاب پرونده یک جنایی ساز به زندگی و فیلم‌های ساموئل خاچیکیان، کارگردان پیشگام سینمای جنایی ایران می‌پردازد.

درباره کتاب پرونده یک جنایی ساز: ساموئل خاچیکیان

ساموئل خاچیکیان که به پدر سینمای جنایی ایران معروف است، یکی از کارگردانان برجسته و نوآور در سینمای ایران بود. خاچیکیان توانست سینمای ایران را به سمت خلق آثار متفاوت هدایت کند. او با استفاده از تکنیک‌های خلاقانه و داستان‌پردازی‌های مهیج، به توسعهٔ ژانر جنایی در سینمای ایران کمک کرد و یادگارهای ماندگاری از خود به جا گذاشت.

کتاب پرونده یک جنایی ساز با بررسی دقیق و جامع زندگی حرفه‌ای و شخصی خاچیکیان، تأثیر او بر سینمای ایران و توسعهٔ ژانر جنایی در آن را شرح می‌دهد.

کتاب پرونده یک جنایی ساز: ساموئل خاچیکیان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به افرادی که به تاریخچهٔ سینمای ایران و مطالعهٔ ژانرهای خاص در آن علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب پرونده یک جنایی ساز: ساموئل خاچیکیان

«خاچیکیان با فریاد نیمه‌شب گام موفق دیگری در ساختن فیلم‌های جنایی و حادثه‌ای برداشت. تهیه‌کنندهٔ فریاد نیمه‌شب مهدی میثاقیه بود که مقتدر و صاحب‌نفوذ بود و فیلمش را در دو سینمای «رادیوسیتی» و «سعدی» نمایش داد که تا قبل از آن صاحبانش از نمایش فیلم‌های ایرانی اجتناب می‌کردند. این اقدام برای میثاقیه و فریاد نیمه‌شب امتیاز مهمی محسوب می‌شد. «همهٔ کارهای فریاد نیمه‌شب را من انجام دادم. سناریو را نوشتم، کارگردانی و مونتاژ کردم، آنونس فیلم را ساختم؛ اما تهیه‌کننده مدعی شد که همهٔ کارها را او انجام داده است. وقتی فیلم را در سینما رادیوسیتی نمایش دادند در غرفه‌ای که برای فریاد نیمه‌شب ساخته بودند اسمی از من به‌عنوان کارگردان نبود.»

فریاد نیمه‌شب با انتقادهای زیادی مواجه شد. سرآمد منتقدانِ مخالف دکتر هوشنگ کاوسی بود که خودش فیلم ناموفق هفده روز به اعدام (۱۳۳۵) را در کارنامه داشت. او از همان زاویه‌ای به فریاد نیمه‌شب انتقاد کرد که فرخ غفاری به فیلم او ایراد کرده بود. از نظر کاوسی فریاد نیمه‌شب نسخهٔ ایرانی‌شدهٔ فیلم گیلدا (چارلز ویدور، ۱۹۴۶) است. («هنر و سینما»، شمارهٔ ۱۲، ۵ شهریور ۱۳۴۰) اما خاچیکیان می‌گفت تا سال‌ها پس از فریاد نیمه‌شب فیلم گیلدا را ندیده بود. «من واقعاً افتخار می‌کنم که می‌گویند پلان‌های فیلم شبیه به این یا آن فیلم است. پس بنابراین من یک شعوری دارم. هر چه به من بگویند تقلید می‌کنم مثل این است که یک دیپلم گرفته‌ام. به این می‌ماند که کادربندی و زاویه‌هایی که من انتخاب کردم این قدر موفق بوده که فکر می‌کنند از جای دیگری گرفته شده. چرا این چیزها را دربارهٔ کارگردان‌های دیگری نمی‌گفتند؟»

فریاد نیمه‌شب موقعی به نمایش درآمد که خاچیکیان سرگرم ساختن فیلم یک قدم تا مرگ بود. یک قدم تا مرگ به ظرافت و پروردگی فریاد نیمه‌شب نبود. از مشخصه‌هایش، مانند سایر فیلم‌های پلیسی و حادثه‌ای خاچیکیان، صحنه‌های غافل‌گیرکننده، نورپردازی پُرکنتراست و ایجاد تعلیق و التهاب درونی در بیننده بود. یک قدم تا مرگ از معدود فیلم‌های ایرانی بود که در آن یک قهرمان مثبت در مقابل هفت ضدقهرمان و بدمن قرار می‌گرفت: یک کارآگاه پاک‌نیت در مقابل هفت عضو یک گروه تبه‌کار می‌ایستد. خاچیکیان بر پوستهٔ حوادث و ظاهر خشنِ تبه‌کاری اعضای گروه تأکید داشت، و سنخ گنگسترهای او بیش‌تر غربی بودند تا ایرانی، و به شیوهٔ گنگسترهای فیلم‌های هالیوودی دست به سرقت می‌زدند و از خود و رقبای‌شان انتقام می‌گرفتند.