کتاب میان گذشته و آینده

کتاب میان گذشته و آینده (Between past and future) نوشته هانا آرنت و ترجمه سعید مقدم توسط نشر اختران منتشر شده است. این کتاب مجموعه‌ای از رساله‌ها و جستارهای فکری است که نویسنده در آن‌ها به بحران‌های جهان مدرن، گسست سنت، معنای سیاست و نسبت اندیشیدن و کنش پرداخته است. نویسنده با تکیه بر تجربه‌ی توتالیتاریسم، جنگ و انقلاب، مفاهیم کلاسیک فلسفه‌ی سیاسی را دوباره می‌خواند و از نو به پرسش می‌گیرد. کتاب حاضر سرشار از ارجاع به فیلسوفان و نویسندگان اروپایی، از افلاطون و ارسطو تا مارکس، نیچه، کافکا و رنه شار است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میان گذشته و آینده اثر هانا آرنت

کتاب میان گذشته و آینده (هشت تمرین در اندیشه‌ی سیاسی) نوشته‌ی هانا آرنت و مجموعه‌ای از هشت رساله است که به‌عنوان تمرین‌هایی در شیوه‌ی اندیشیدن سیاسی سامان داده شده است. این رساله‌ها ابتدا به‌صورت پراکنده منتشر شده و سپس در قالب کتاب گرد آمده‌اند. کتاب حاضر با بحثی مفصل درباره‌ی «شکاف میان گذشته و آینده» آغاز می‌شود؛ جایی که هانا آرنت با تکیه بر جمله‌ای از رنه شار، تجربه‌ی مقاومت فرانسه در برابر نازیسم و مفهوم گنجینه‌ی انقلاب را بررسی می‌کند.

نویسنده نشان می‌دهد چگونه گسست سنت، فقدان وصیت‌نامه‌ی تاریخی و ناتوانی در نام‌گذاری و به‌یادآوردن، وضعیت انسان مدرن را شکل داده است. تمثیل کافکا درباره‌ی انسانی که میان دو نیروی گذشته و آینده گرفتار است، به‌عنوان تصویر مرکزی وضعیت اندیشیدن در جهان معاصر طرح شده است. کتاب میان گذشته و آینده در ادامه به‌صورت سه پاره‌ی کلی پیش می‌رود. پاره‌ی نخست به گسست سنت و مفهوم تاریخ می‌پردازد، پاره‌ی دوم بر دو مفهوم بنیادی قدرت و آزادی متمرکز است و پاره‌ی سوم می‌کوشد نوع تفکری را که در دو بخش اول آزموده شده است، بر مسائل روزمره و معاصر اعمال کند.

هانا آرنت در این مسیر به افلاطون، ارسطو، مارکس، کیرکه‌گارد، نیچه، هگل و نیز به تجربه‌ی توتالیتاریسم، انقلاب‌ها و جنبش‌های سیاسی قرن بیستم رجوع کرده است. کتاب میان گذشته و آینده مجموعه‌ای از تمرین‌های اندیشیدن است و نه دستورالعملی برای این که به چه نتیجه‌ای باید رسید. نویسنده در هر رساله مفاهیم کلیدی سنت سیاسی غرب مانند عدالت، آزادی، مسئولیت، فضیلت، قدرت و افتخار را از دل تاریخ و زبانشان بیرون می‌کشد تا نشان دهد تهی‌شدن این واژه‌ها از روح اولیه‌شان، چگونه بخشی از بحران سیاست مدرن را توضیح می‌دهد.

عنوان کامل این اثر در انگلیسی برابر است با Between past and future : eight exercises in political thought.

خلاصه کتاب میان گذشته و آینده

هانا آرنت می‌کوشد وضعیت انسان مدرن را در شکاف میان گذشته‌ی ازهم‌گسیخته و آینده‌ی نامعلوم درک کند. او از تجربه‌ی مقاومت، انقلاب‌ها و حکومت‌های توتالیتر آغاز می‌کند و نشان می‌دهد چگونه «گنجینه‌ی انقلاب» به‌دلیل نبود سنت و وصیت‌نامه‌ی تاریخی از دست رفته است؛ سپس با تحلیل تمثیل کافکا، جایگاه اندیشیدن را به‌عنوان حرکتی مورب میان نیروهای گذشته و آینده توضیح می‌دهد.

نویسنده در رساله‌های بعدی به پایان سنت فلسفه‌ی سیاسی از افلاطون تا مارکس، دگرگونی مفاهیم کار، کنش، خشونت، قدرت و آزادی و نیز نقش ایدئولوژی و توتالیتاریسم در قرن بیستم می‌پردازد. پیام اصلی کتاب این است که تنها از راه تمرین اندیشیدن در همین شکاف می‌توان دوباره معنای سیاست و مفاهیم بنیادین آن را روشن کرد.

چرا باید کتاب میان گذشته و آینده را بخوانیم؟

خواندن کتاب میان گذشته و آینده فرصتی است برای روبه‌روشدن با پرسش‌هایی بنیادی دررابطه‌با سیاست و تاریخ. این کتاب نشان می‌دهد چرا مفاهیمی مانند آزادی، قدرت، عدالت و مسئولیت در جهان امروز مبهم شده‌اند و چگونه می‌توان بدون تکیه‌ی ساده‌انگارانه بر سنت یا امیدبستن به طرح‌های آرمان‌شهری، دوباره درباره‌ی آن‌ها اندیشید.

خواندن کتاب میان گذشته و آینده را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، فلسفه و جامعه‌شناسی، علاقه‌مندان به اندیشه‌ی سیاسی مدرن و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر فهم توتالیتاریسم، انقلاب‌ها و بحران معنای سیاست در جهان معاصر هستند و می‌خواهند با متن اصلی هانا آرنت در این زمینه روبه‌رو شوند.

درباره هانا آرنت

هانا آرنت (Hannah Arendt)، با نام کامل یوهانا کوهن آرنت، در ۱۴ اکتبر ۱۹۰۶ در شهر هانوفر آلمان پا به جهان گذاشت. او که در خانواده‌ای یهودی، سکولار و با اصالتی روسی پرورش یافت، کودکی و نوجوانی خود را در هانوفر و کونیگسبرگ سپری کرد. در همان سال‌های آغازین تحصیل، طعم تلخ یهودی‌ستیزی را چشید و از مدرسه اخراج شد، اما این مانع هرگز او را از دستیابی به مراتب عالی علمی بازنداشت. در ۱۸سالگی (سال ۱۹۲۴) پا به دنیای دانشگاهی گذاشت و تحصیلات خود را در رشته‌ی فلسفه در دانشگاه ماربورگ آغاز کرد؛ جایی که شیفته‌ی تدریس استاد محبوبی چون مارتین هایدگر شد و رابطه‌ای عاطفی را با او تجربه کرد. گرچه بخش عاشقانه‌ی این پیوند در همان سال ۱۹۲۵ فرجام یافت، اما رشته‌ی ارتباط فکری آ‌ن‌ها تا پایان عمر آرنت گسسته نشد و ردپای عمیقی بر زیست او بر جای گذاشت.

آرنت در سال ۱۹۲۶ ماربورگ را ترک گفت و رهسپار دانشگاه‌های فرایبورگ و هایدلبرگ شد تا در نهایت در سال ۱۹۲۸، پایان‌نامه‌ی دکتری خود را تحت‌عنوان «مفهوم عشق در سنت آگوستین» و با هدایت کارل یاسپرز به سرانجام برساند. او در این سال‌های پویش علمی با غول‌های فکری دیگری نظیر رودولف بولتمان و ادموند هوسرل نیز به تبادل اندیشه پرداخت. با آغاز دهه‌ی ۱۹۳۰ و ورود به دوران پرآشوب اروپا، فرازونشیب‌های سیاسی زندگی آرنت شتاب گرفت. پس از فراغت از تحصیل، در قامت یکی از چهره‌های جریان چپ آلمان به مخالفت علنی با نازیسم برخاست. در سال ۱۹۳۳ و با استقرار حکومت هیتلر، ورق برای او بازگشت؛ به‌ویژه آنکه هایدگر نیز به حزب نازی پیوست و ریاست دانشگاه فرایبورگ را عهده‌دار شد.

آرنت که سرگرم گردآوری اسنادی از تبلیغات ضديهودی نازی‌ها در کتابخانه‌ی دولتی پروس بود، توسط گشتاپو بازداشت شد. او پس از تحمل حبسی کوتاه موفق شد بازجوی خود را بفریبد و راهی پاریس شود. در فرانسه به جمع آوارگان یهودی ملحق شد و توانایی خود را وقف سازمان‌های پناهندگی کرد؛ نهادهایی که تسهیل مهاجرت به فلسطین و حمایت از تبعیدیان را دنبال می‌کردند. با شعله‌ورشدن آتش جنگ جهانی دوم و اشغال فرانسه توسط ارتش رژیم نازی، این نویسنده طعم اسارت در اردوگاه‌های مرگ را چشید، اما دگرباره متهورانه از چنگال اسارت گریخت. هانا آرنت سرانجام در سال ۱۹۴۱ به‌همراه همسرش (هاینریش بلوشر) به‌عنوان فراریانی جنگ‌زده خاک اروپا را ترک کردند و در ایالات متحده پناه گرفتند.

روزهای نخستین هجرت هانا آرنت به آمریکا برای این زوج با فقر شدید و مشقت فراوان سپری شد، اما او به‌سرعت جایگاه خود را در نیویورک بازیافت. او مدیریت تحقیقاتی کنفرانس ارتباطات یهودیان (۱۹۴۴-۱۹۴۶)، سرپرستی ویراستاری انتشارات شوک آلمان و هدایت مؤسسه‌ی تجدید فرهنگ یهودی (۱۹۴۹-۱۹۵۲) را بر عهده گرفت تا از نابودی مکتوبات یهودیان توسط نازی‌ها جلوگیری کند. هانا آرنت که در سال ۱۹۵۱ به تابعیت رسمی آمریکا درآمده بود، با انتشار کتاب جریان‌ساز «ریشه‌های تمامیت‌خواهی» (توتالیتاریسم)، نام خود را به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان سیاسی عصر خود تثبیت کرد؛ اثری که به کالبدشکافی نژادپرستی، امپریالیسم و یهودی‌ستیزی اختصاص داشت.

هانا آرنت در سال ۱۹۵۸ کتاب «وضع بشر» را به رشته‌ی تحریر درآورد و در آن به بررسی نظام‌مند الگوی «زندگی فعال» پرداخت. کرسی‌های دانشگاهی نیز آغوش خود را به روی او گشودند؛ او از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷ به استادی دانشگاه شیکاگو منصوب شد و پس از آن تا پایان حیاتش در مدرسه‌ی جدید تحقیقات اجتماعی در نیویورک به تدریس اشتغال داشت. سال ۱۹۶۳ با انتشار اثر به‌غایت جنجالی «آیشمن در اورشلیم» همراه شد که ماحصل گزارش‌نویسی هانا آرنت از دادگاه آدولف آیشمن در سال ۱۹۶۱ بود.

هانا آرنت در این کتاب با ارائه‌ی مفهوم تکان‌دهنده‌ی «ابتذال شر» استدلال کرد که جنایات هولناک نازی‌ها برخاسته از رذالتی اهریمنی نیست؛ بلکه زاییده‌ی بی‌فکری محض و ساختار بوروکراتیکی است که فرد در آن توانایی تأمل بر ابعاد فاجعه را از دست می‌دهد. کارنامه‌ی مکتوب این متفکر بزرگ با آثار درخشانی چون «میان گذشته و آینده» (۱۹۶۱)، «درباره‌ی انقلاب» (۱۹۶۳)، «مردان در زمان‌های تاریک» (۱۹۶۸)، «خشونت/ قدرت و قهر» (۱۹۷۰)، «بحران‌های جمهوری» (۱۹۷۲) و مجموعه مقالات اخلاقیِ پس از دادگاه آیشمن با عنوان «مسئولیت و قضاوت» (۲۰۰۳) پربارتر شد.

هانا آرنت سرانجام در ۴ دسامبر ۱۹۷۵ و در حالی که در خانه‌ی خود در منهتن نیویورک مشغول نگارش اثر پایانی‌اش با عنوان «حیات ذهن» بود، بر اثر ایست قلبی چشم از جهان فروبست و پیکرش در کنار همسرش آرام گرفت.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب میان گذشته و آینده منتشر شده است؟

کتاب حاضر با نام میان گذشته و آینده با ترجمه‌ی کیومرث پارسای توسط نشر تمدن علمی‏‫ (۱۴۰۰) و با عنوان‬‬ ‏‫میان گذشته و آینده: هشت تمرین در اندیشه‌ی سیاسی با ترجمه‌ی سعید مقدم توسط نشر دات‏‫ (۱۳۹۲) روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است.

بخشی از کتاب میان گذشته و آینده

«به نظر می‌رسد طرح پرسش «آزادی چیست؟» اقدامیاست نومیدکننده. گویی تضادها و تناقضات دیرینه در کمین نشسته‌اند تا معماهای اِمتناع منطقی را به اندیشهٔ انسان تحمیل کنند، به‌طوری که (بسته به این که انسان به کدام گوشهٔ معما آگاهی دارد) دریافتنِ مفهوم آزادی یا مفهوم ضدِ آن همان‌قدر ناممکن می‌شود که تصور کردن دایرهٔ چهارگوش. این مسئله را در ساده‌ترین شکل، می‌توان در تضادِ میان آگاهی و وجدان خلاصه کرد. از یک سو، وجدان‌مان می‌گوید آزاد و از این رو، مسئولیم، از سوی دیگر، تجربهٔ روزمره‌مان نشان می‌دهد که همواره باید خود را، مطابق اصل علیّت، با جهان بیرونی هماهنگ کنیم. در همهٔ امور عملی، به خصوص امور سیاسی، آزادی آدمی را همچون حقیقتی بدیهی می‌پذیریم. بر پایهٔ این فرض بدیهی است که در جوامع بشری قانون وضع می‌کنند، تصمیم می‌گیرند و حکم صادر می‌کنند. در مقابل، در همه‌های حوزه‌های علمی و عرصه‌های نظری، کار خود را بر اساس این حقیقتِ به‌همان اندازه بدیهی شروع می‌کنیم که «از هیچ هیچ برنمی‌آید»، «هیچ‌چیز بی‌دلیل رخ نمی‌دهد». یعنی، این فرض را می‌پذیریم که در حقیقت «زندگی ما، در تحلیل نهایی، تابع رابطه‌ای است علّی» و اگر به‌رغم این، «منِ» در نهایت آزادی در درون‌مانوجود داشته باشد، به طور مسلم هرگز در جهان پدیدار، نمودِ خالی از ابهامی نخواهد یافت، و به این سبب «منِ آزاد» هرگز نمی‌تواند موضوع نظری محرزی باشد.»