کتاب گزیده طنز حکیم سوری

کتاب گزیده طنز حکیم سوری برگزیده‌ای از آثار طنز حکیم سوری است که ابوالفضل زرویی نصرآباد و نسیم عرب امیری آن‌ها را گردآوری کرده‌اند. انتشارات کتاب نیستان این کتاب را که یکی از جلدهای مجموعهٔ طنزآوران ایران (صفاریه تا قاجاریه) است، منتشر کرده است.

درباره کتاب گزیده طنز حکیم سوری

ادبیات شوخ‌طبعانه را می‌توان همزاد ادبیات جهان دانست. شوخ‌طبعی و شیرین‌زبانی از خصلت‌های انسانی است و ناگفته پیداست که هنر و ادبیات به عنوان حاصل یا برآیند تفکر، خلاقیت، احساس و عاطفهٔ انسان، از خلق‌وخوی او تأثیر می‌پذیرد. شاعران و نویسندگان پارسی‌گوی هم به گواهی قدیمی‌ترین آثار ادبی این قلمرو زبانی، شوخ‌طبعی را، هم در خلق آثار کاملاً شوخ‌طبعانه و هم به صورت ضمنی و چاشنی در آثار دیگر به کار گرفته‌اند. حکیم سوری یکی از این شعراست.

میرزاتقی‌خان بلور تفرشی متخلص به دانش، ضیاء و حکیم سوری و ملقب به مستشار اعظم و ضیاء لشکر است. او حدود ۱۲۸۸ هجری قمری‌ در تفرش به دنیا آمد و دیوان حکیم سوری از آثار اوست. میرزاتقی دانش، مردی فاضل و شاعری توانا و منشی قابل و دارای چندین تالیف بوده و گاهی هم در اشعار خود، ضیاء تخلص می‌کرده است.

حکیم سوری از شعرایی است که در باب خوراک و نوشیدنی شعر سروده است. فضل تقدم در سرودن اشعار طیبت‌آمیز در مورد انواع خوراک و نوشیدنی، با ابواسحاق حلاج شیرازی متخلص به بسحاق اطعمه است. اگرچه قبل و بعد از بسحاق هم بسیار شاعران در این موضوع، مضمون‌سازی و طبع‌آزمایی کرده‌اند اما هیچ یک چون او، تمام ذوق و توان خود را به صورت حرفه‌ای، وقف این موضوع نکرده است.

با وجود اینکه دو تخلص دیگر شعری میرزا تقی، یعنی دانش و ضیاء نشان می‌دهد که حوزهٔ فعالیت و دل‌مشغولی او در شعر، محدود به اطعمه و اشربه نبوده است، اما با نگاهی دقیق و منتقدانه به دیوان حکیم سوری و مقایسهٔ آن با دیگر آثار مرتبط با اطعمه، می‌توان انصاف داد که اشعار شکمی دانش، از جهات بسیار، حتی بر سروده‌های بسحاق برتری دارد.

یکی از وجوه تمایز و برتری سروده‌های حکیم سوری نسبت به آثار مشابه، غنای لفظی و معنوی و کاربرد وسیع صنایع ادبی و فنون بلاغی در سروده‌های اوست. دانش، بی‌آنکه بخواهد این تصنعات و تکلفات را به چشم بکشد، با پرهیز از سخت‌گویی و فدا کردن معنی، به استادی تمام، آثاری شیرین، خواندنی و ماندنی خلق کرده است.

خواندن کتاب گزیده طنز حکیم سوری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران ادبیات طنز پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب گزیده طنز حکیم سوری

«در مشکفی آن جوز و هل و پسته و بادام

هم‌چون به فلک شمس و قمر، زهره و بهرام

مانا به تن خربزه خطی است کشیده

یا کاهکشان است بر این گنبد اجرام

هر قاب پلو در سر این سفره به رنگی است

گویی که بود نقشه‌ای از گنبد بهرام

با کوفی و شامی همگی یک‌سره صلحیم

گر کوفته از کوفه رسد، شامی‌اَم از شام

بنگر به سر خربزه و آن تیغ کشیده

شمشیرکشانی بین بر تارُک رهّام

آن مرغ سر قاب ز بس قاب بلند است

مانندهٔ مرغی است نشسته به سر بام

یک سوری اگر بود به یک کوفته دَه شد

آری اثر صفر چنین است در ارقام

هر سفره که بینیم پر از نعمت شاه است

باید که دعا کرد به شاهنشه اسلام

بهرام زمین، شاه‌مظفّر که ز تیغش

در معرکه، چوبینه شود پیکر بهرام»