کتاب روان شناسی حافظه فعال (شناخت و بهبود آن)

کتاب روان شناسی حافظه فعال (شناخت و بهبود آن) نوشتهٔ وحید رسول‌زاده و نواب کاظمی در انتشارات آوای نور چاپ شده است. شاید بتوان گفت که در سه دهۀ اخیر، یکی از غنی ترین مطالعات مربوط به علوم شناختی، مطالعات مربوط به حافظه در انسان بوده است. حافظه، یکی از فرآیندهای عالی شناختی انسان است که از طرفی با ادراک و توجه در ارتباط است و از طرف دیگر با حل مسأله و تفــکر در ارتباط است.

درباره کتاب روان شناسی حافظه فعال (شناخت و بهبود آن)

کنجکاویِ همیشگی انسان در طول تاریخ، نسبت به حافظه و عملکرد آن، موجب پژوهش‌های فراوانی در این حوزه شده است. شاید خودِ ما هم از این کنجکاوی بی بهره نبوده ایم و همیشه درباره اینکه حافظه چیست، کارکرد آن چگونه است، چگونه بهبود می‌یابد و چگونه افت می‌کند، سؤالات و ابهاماتی داشته ایم.

از سویی اگر سوار ماشین زمان شویم و در جادۀ حافظه حرکت کنیم، بی شک، اولین و قدیمی ترین ایستگاه، «هرمان‌ابینگهاوس » خواهد بود. وی از اولین محققان حافظه بود که اصطلاح هجاهای بی معنی و منحنی فراموشی از دستاوردهای مطالعات وی دربارۀ حافظه است.

کمی نزدیک‌تر که می‌آییم، به تأثیرِ مطالعات جیمز دربارۀ حافظه بر می‌خوریم. وی حافظه را به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم بندی کرد. حافظۀ اولیه به هشیاری دسترسی دارد. در حالی که حافظۀ ثانویه به اطلاعات گذشته مربوط است و خارج از هشیاری فرد می‌باشد.

بارتلت اما برخلاف ابینگهاوس، اعتقاد داشت چون انسان‌ها با هجاهای بی‌معنی سر و کار ندارند، کاربرد این هجاها در مورد انسان بی معنی است. او به مُراجعانش داستان‌های ساختگی با وقایع عجیب و غریب ارائه می‌کرد. و در فواصل زمانی مختلف از آنها می‌خواست وقایع داستان را به یاد بیاورند. نتایجِ مطالعات بارتلت نشان داد که حوادث عاطفی و هیجانی، ترتیب حوادث و حوادث غیرمترقبه، بهتر از بقیه، یادآوری می‌شوند.

اتکینسون و شیفرین نیز در سال ۱۹۶۸ تقسیم بندیِ معروف خود از حافظه را ارائه دادند. آن‌ها حافظه را به ۳ بخش انبارۀ کوتاه مدت، انبارۀ بلندمدت و ثبت حسی تقسیم کردند.

تولوینگ نیز در تقسیم بندی خود، از حافظۀ معنایی و حافظۀ رویدادی سخن به میان آورد. حافظۀ‌معنایی شامل زبان، دانش، خزانۀ لغات، قوانین، فرمول‌ها و مفاهیمِ بین انسان هاست. حافظۀ رویدادی نیز، روابط فضایی و زمانیِ بین حوادث را شامل می‌شود.

اما زمانی که آلن بدلی در سال ۱۹۷۴ مدل حافظة فعال را پیشنهاد کرد، شاید فکر نمی‌کرد که این مدل و مؤلفه‌های آن، نقش محوری در مطالعاتِ مربوط به روانشناسی شناختی را ایفا کنند. این مدل که در این فصل و فصول بعد به تفصیل دربارۀ آن سخن خواهیم گفت، موجی از حمایت‌ها و پژوهش‌ها را به سوی خود جلب کرده است.

در سال‌های بعد تر، گراف و شاختر درباره حافظۀ نهان و حافظۀ آشکار و کوهن  نیز دربارۀ حافظۀعملی سخن به میان آوردند.

همان طور که پیش‌تر گفته شد، حافظۀ فعال، نقش محوری در مطالعاتِ اخیر مربوط به حافظه را داشته است. حافظۀ فعال یکی از اصلی‌ترین ارکان حافظه، جهت انجام فعالیت‌های شناختی است. زبان آموزی، درک زبان، حل مسأله، محاسبات ریاضی، استدلال، فهم کلامی و دیگر مهارت‌های ذهنی بر پایۀ بهبود حافظۀ فعال است.

اهمیت حافظه فعال در پژوهش و ارزیابی‌های بالینی تا حدی است که در آزمون‌های تشخیصیِ به روز و کارآمد در حوزۀ روان شناسی شناختی و اختلالات یادگیری مانند آزمون وکسلر (WISC)، استانفورد بینه Stanford- Binet Intelligence Scales و وودکاک جانسون WJ- Cog، حافظۀ فعال، یک پای ثابتِ آزمون‌های تشخیصی است.

کتاب روان شناسی حافظه فعال (شناخت و بهبود آن) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به روان‌شناسی و رشد فردی پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب روان شناسی حافظه فعال (شناخت و بهبود آن)

مدت هاست که می‌دانیم حافظه، نقش کلیدی در فرآیند یادگیری دارد اما با تغییر تمرکز نظام آموزشی از حفظ کردنِ طوطی وار مطالب (حافظهٔ منفعل) به سمت پر رنگ کردن نقش دانش و مهارت‌های مورد نیاز برای پردازش اطلاعات جدید، حافظهٔ فعال، مرکز توجه نظام آموزشی جدید قرار گرفته است. حافظۀ فعال، کارگاه نظام حافظه یا مولفۀ رابط حافظه است که در آن اطلاعات تازه موقتاً، نگهداری می‌شود و با اطلاعات حافظۀ‌درازمدت ترکیب می‌شود. حافظۀ فعال همانند فضای کار یا صفحۀ نمایشگر یک رایانه است. اصطلاح حافظۀ فعال بر این موضوع تأکید دارد که مهم ترین جنبۀ حافظۀ کوتاه مدت دوام آن نیست، بلکه فعال بودن آن است. حافظۀ فعال جایی است که ذهن روی اطلاعات کار می‌کند، آن‌ها را برای ذخیره‌سازی یا دور انداختن سازمان می‌دهد و به اطلاعات دیگر مرتبط می‌سازد (اسلاوین، ۲۰۰۶، ترجمۀ سید محمدی، ۱۳۸۵ ص ۲۰۵). اهمیت حافظهٔ فعال زمانی برای ما برجسته‌تر خواهد شد که به یاد آوریم نقص در این حوزه، منجر به مشکلاتی فزاینده در مدرسه و محیط کار می‌شود. (مانند اختلال فزون کنشی- نقص توجه، انواع اختلالات یادگیری و غیره) علاوه بر آن پُرواضح است که مکانیزم‌های معیوبِ به خاطر سپاری، توجه و فرآیندهای ذهنی، منجر به مشکلاتی در تحولِ کارکردهای شناختی و هوشی کودکان خواهد شد (لیون و کراس‌نگور، ۱۹۹۶).