کتاب چهارچوبی برای سیاست گذاری علم

کتاب چهارچوبی برای سیاست گذاری علم؛ تعامل علوم طبیعی و علوم انسانی نوشتهٔ محمدرضا قائمی نیک در انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) به چاپ رسیده است. ما در جهانی زندگی می‌کنیم که گسترش و جهتِ پیشرفت علوم، دست‌کم در جهان دوم و سوم عمدتاً در اختیارِ جهان غرب است و ما به دلایل متعددی، بعد از رونق سده‌های اولیه، مخصوصاً در قلمرو علوم طبیعی و علوم اجتماعی، شاهد افول چشم‌گیری در جهان اسلام بوده‌ایم.

درباره کتاب چهارچوبی برای سیاست گذاری علم؛ تعامل علوم طبیعی و علوم انسانی

با وقوع انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی که با نظر به تعابیر رهبران آن، تضادهای آشکاری با علوم مدرن خواهد داشت، مسئله سیاست‌گذاریِ علم، به معنای عام آن و توجه به «چرخه علوم» گریزناپذیر است.

کاوش در مستندات تاریخ علم مدرن غربی و مرور تاریخ علم در جهان اسلام در این کتاب، تلاشی برای تمهید بنیان‌های سیاست گذاری علم در جهان اسلامی است.

تأکید اصلی پژوهش حاضر که در شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب و اجرا شده است، بر «تعامل» و «رابطه» علوم طبیعی و انسانی و چرخه محتملی است که می‌تواند میان این علوم و دستاوردهای آنها شکل بگیرد. به‌موازات همین چهارچوب، تحلیلیِ تاریخی تا دوره رنسانس پیگیری شد.

در مقام طرح مسئله، دکتر محمدرضا قائمی نیک مؤلف محترم این کتاب متذکر به مقدمات و تمهیداتی شده که برای نیل به آستان و مقام ارائه راه‌حل نهایی برای سیاست گذاری علم ضروری یافته است.

این کتاب در ۳۲۷ صفحه و نسخه چاپی آن به قیمت ۸۰ هزار تومان در مهرماه سال 1400 منتشر و تقدیم علاقه‌مندان شده است.

***

اوراقی که از منظر خواننده محترم می‌گذرد، محصول پژوهشی که در شورای تخصصی حوزویِ شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب و اجرا شده است. با نظر به شأن سیاست‌گذارانه این، تأکید اصلی این پژوهش بر «تعامل» و «رابطه» علوم طبیعی و انسانی و چرخه محتملی است که می‌تواند میان این علوم و دستاوردهای آنها شکل بگیرد؛ لذا این پژوهش، کاوش در تاریخ علوم یا فلسفه علوم نیست. فرضیه اصلیِ این پژوهش آن بوده که هرگونه سیاست‌گذاری در حوزه علم، مخصوصاً در مختصات جهان مدرن و وضعیت فعلی مسلمین که با این علوم درگیریِ تام و تمامی پیدا کرده‌اند، بدون توجه به «تعامل» و «رابطه» جهان طبیعت و جهان انسانی ممکن نیست.

کتاب چهارچوبی برای سیاست گذاری علم؛ تعامل علوم طبیعی و علوم انسانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

مطالعهٔ این کتاب به دانشجویان فلسفه و کلام اسلامی و تاریخ و فلسفهٔ علم پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب چهارچوبی برای سیاست گذاری علم؛ تعامل علوم طبیعی و علوم انسانی

ما مسلمین از همان بدو آشنایی با تجدد غربی، حداقل در جریان جنگ‌های ایران و روس، با حوزه و قلمروِ تکنولوژی دست‌به‌گریبان بوده‌ایم و اولین نهاد علمیِ مدرنی که در ایران تأسیس شد، دار «الفنون» بود. افزون بر این، علوم طبیعی همواره برگ برنده جهان مدرن محسوب می‌شده و می‌شود و بنابراین ما همچنان در مواجهه با این جهان، در این حوزه با مسائل جدید و ناشناخته‌ای همچون دستاوردهای فناوری، بسط علوم فنی به حوزه حکمرانی، امتداد فناوری در حوزه ارتباطات و فضای مجازی و بسیاری از امور دیگر مواجه می‌شویم.

با نظر به این نوع خاص از مواجهه تمدنی، هرچند سبقه تبحر مسلمین در علوم طبیعی، در سده‌های دوم تا هفتم هجری (هشتم تا سیزدهم میلادی) بر مورخان علم پوشیده نیست، اما در سده‌های بعدی شاید کمترین قلمرویی که موردنظر مسلمین قرار گرفته، همین قلمرو علوم طبیعی و نحوه تعامل انسان با طبیعت بوده باشد. این گسست چند سده‌ای از این‌سو و جهش حیرت‌آور جهان غربی در علوم طبیعی و انسانی مدرن از آن‌سو، باعث شده تا ما اکنون درک درستی از تعامل و رابطه علوم طبیعی و انسانی یا به تعبیر بهتر تعامل طبیعت و انسان در جهان اسلام نداشته باشیم؛ همان‌طور که مستندات این پژوهش نشان می‌دهد، این تعامل در جهان مدرن غربی، حداقل از سده شانزدهم به بعد، البته با فهم متمایزی از جهان اسلام، پیوسته برقرار بوده و استمرار یافته است. این استمرار باعث شده تا انسان مدرن غربی، امکان سیاست‌گذاری علم و فناوری را در سده بیستم کسب کند و ازاین‌جهت، امکان بسط مدرنیته را در دیگر نقاط جهان برای خویشتنِ غربی‌اش فراهم آورد ...