کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم)

کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم) نوشته‌ی ذبیح‌اللّه صفا است. با دقت کمی به این کتاب معلوم می‌شود که در آن از مطالعات پراکنده‌ای استفاده شده است. در کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم) مباحث کوتاهی درمورد وضع علوم عقلی در تمدن اسلامی و هم‌چنین تاریخ فلسفه در اسلام موجود هستند.

درباره کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم)

علوم عقلی در تمدن اسلامی، اطلاق می‌شود بر تمام انواع حکمت و اصول و فروع هریک از چهار علم الهی، طبیعی، ریاضی و اخلاق که در کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم) به‌صورت کامل به این موارد پرداخته شده است. از این علوم، بحث درمورد علم الهی و کلیات علم طبیعی و علم اخلاق را باید ذیل عنوان حکمت یا فلسفه قرار دهیم و اجزاء علوم طبیعی و علوم ریاضی را جداگانه مورد بحث قرار دهیم. در کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم) بعد از آن که شمه‌ای از مقدمات آشنایی مسلمین با علوم عقلی و مراکز مهم علمی، پیش از رواج علوم عقلی در میان مسلمانان و کیفیت نقل علوم عقلی، آورده شده، بحثی مختصر در وضع علوم عقلی در تمدن اسلامی و سپس مطالعه‌ای در تاریخ فلسفه در تمدن اسلامی صورت گرفت و فصل‌های کتاب به‌نحوی که در فهرست مطالب ذکر شده است، ترتیب یافت.

خواندن کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم) را به چه کسی پیشنهاد می کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مطالعه دربارة علم الهی و کلیات آن علاقه دارند.

درباره ذبیح‌اللّه صفا

ذبیح‌اللّه صفا در ۱۶ اردیبهشت ۱۲۹۰ در شهمیرزاد از توابع بلوک سنگسر در استان سمنان متولد شد. پدرش سید علی‌اصغر صفای شهمیرزادی در شهر بابل بازرگان بود. دورة ابتدایی را در سال ۱۳۰۴ در بابل به پایان رساند. آنگاه راهی تهران شد و در دبیرستان‌های سیروس و دارالفنون مشغول تحصبل شد و در سال ۱۳۱۲ تحصیلات متوسطه را به پایان رساند. سپس تحصیلات خود را در دانشسرای عالی و دانشکدة ادبیات ادامه داد و در رشته‌های ادبیات و تعلیم و تربیت لیسانس گرفت، تا آنکه در سال ۱۳۲۱ با پذیرش رسالة او با عنوان «حماسه‌سرایی در ایران» به درجة دکتری نایل شد.

صفا خدمات آموزشی خود را با دبیری ادبیات فارسی در کلاس‌های دورة دوم متوسطه در دبیرستان‌های تهران شروع کرد. از سال ۱۳۲۱ به درجة دانشیاری کرسی تاریخ ادبیات دانشگاه تهران ارتقا یافت و در سال ۱۳۲۷ در همان کرسی استاد شد؛ تا این که در سال ۱۳۴۰ به بالاترین رتبة استادی رسید. طی سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ با سمت استاد مهمان در دانشگاه هامبورگ به تدریس پرداخت. در بازگشت از آلمان به مدیریت گروه زبان و ادبیات فارسی و سپس ریاست دانشکدة ادبیات دانشگاه تهران انتخاب شد و تا سال ۱۳۴۷ این سمت‌ها را به عهده داشت. در آن سال پس از تغییرات ناگهانی در نظام اداری و آموزشی دانشگاه به درخواست خود بازنشسته شد و تدریس خود را به صورت افتخاری ادامه داد. در سال ۱۳۴۷ برای بار دوم به آلمان رفت و یک سال دیگر در دانشگاه هامبورگ به تدریس پرداخت. پس از بازگشت به تهران عنوان استادی ممتاز دانشگاه تهران را یافت و از آن پس در سال‌هایی که در تهران اقامت داشت به تدریس ادبیات حماسی، غنایی و دراماتیک در دورهٔ دکتری ادبیات فارسی ادامه داد.

دکتر ذبیح‌اللّه صفا پس از سال ۱۳۵۷ در آلمان اقامت داشت و در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ در شهر لوبک آن کشور درگذشت.

بخش ‌هایی از کتاب تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی (تا اواسط قرن پنجم)

در اخبار تاریخی متعلق به یک قرن قبل از اسلام و ایام مقارن ظهور اسلام کم تر از حوزه علمی اسکندریه سخن به میان می‌آید، با این حال در قرن ششم و قسمتی از قرن هفتم میلادی مجاهدات سابق علمای اسکندریه کم و بیش ادامه داشت. از تربیت یافتگان مشهور این حوزه در قرن ششم میلادی یکی طبیب فیلسوف سرجيوس الرأس عینی متوفی به سال ۵۳۶ در قسطنطنیه از مترجمین معروف جالینوس و ارسطو و فرفوریوس و علمای دیگر یونانی به سریانی و دیگر پزشک نامبردار ایتیوس آمدی و از متخرجين آن در قرن هفتم میلادی بولس (فولس - فوليس) الاجانیطی پزشک و صاحب تألیفات مهم در طب و اهرون الاسكندرانی طبيب معروف به «اهرون القس»صاحب کناش معروف بوده اند و کتب این علما تأثیری عظیم در ایجاد مقدمات علوم اسلامی داشته است.

بسیاری از مورخان اسلامی متفق‌القول‌اند که در عصر یونانی متأخر در اسکندریه مقدار زیادی از جوامع کتاب‌های طبی مانند مجموعه‌ای از شانزده کتاب از آثار جالینوس (ستة عشر) و بعضی از کتب ابقراط ترتیب یافت که نام آن‌ها را ابن‌النديم و قفطی و ابن‌ابی‌اصيبعه آورده‌اند و در مسائل مختلفی مانند تشخیص و نبض و علل امراض و طرز تداوی آن‌ها بود. هریک از این جوامع کتاب واحدی شمرده می‌شود و همه آن‌ها برای استفاده متعلمین ترتیب می‌یافت.