کتاب زندگی و مرگ

زندگی و مرگ ششمین کتاب از مجموعه کتاب‌های تفسیر قرآن امام موسی صدر است که با ترجمه علیرضا محمودی به چاپ رسیده است.

درباره کتاب زندگی و مرگ

بی‌شک، قرآن سرچشمهٔ نخست و بی‌بدیلِ دریافتِ حقایق و منبعِ فهمِ چگونگیِ رستگاری است. همهٔ مسلمانان اذعان دارند که این کتاب، منبعِ نخست فهم اسلام است که دچار هیچ تحریفی نشده است.

رویکرد امام موسی صدر در تفسیر قرآن کریم اجتماعی انسانی و برای انسان است. او با همین شناخت از قرآن بود که پا به لبنان نهاد و منشأ تحولات دامنه‌دار شگرفی در میان اهالی آن دیار، خصوصاً شیعیان، شد. بنابراین، دریافت و تفسیر او از قرآن برای واکاوی اندیشه‌های او و حتی نقد آن اندیشه‌ها اهمیت بسزایی دارد.

مجموعه گفتارهای تفسیری امام موسی صدر، غیر از آنچه به‌صورت پراکنده در میان دیگر آثار او درج شده، شامل دو کتاب است: یکی از این کتاب‌ها دربردارندهٔ سور قصار با عنوان برای زندگی و دیگری شامل آیاتی منتخب از قرآن با عنوان حدیث سحرگاهان منتشر شده است. استقبال علاقه‌مندان، خصوصاً جوانان، از مجموعهٔ پرتوها (کتاب‌هایی که فقط شامل یک گفتار از امام موسی صدر است و در قطع کوچک و کم‌حجم فراهم شده است،) ما را بر آن داشت که علاوه بر چاپ دو جلد گفتارهای تفسیری، مجموعهٔ دیگری تهیه کنیم که هر کتاب فقط مختص یک موضوع یا یک سوره باشد، و آن را به علاقه‌مندان عرضه داریم. آنچه پیش روی شماست، یکی از شماره‌های این مجموعهٔ تفسیر قرآن است.

 خواندن کتاب زندگی و مرگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 همه علاقه‌مندان به تفاسیر موضوعی قرآن مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب زندگی و مرگ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

یا بَنِی آدَمَ خُذُوا زِینَتَکمْ عِنْدَ کلِّ مَسْجِدٍ وَکلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یحِبُّ الْمُسْرِفِینَ. قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّیبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا خَالِصَةً یوْمَ الْقِیامَةِ کذَلِک نُفَصِّلُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ. قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّی الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْی بِغَیرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِکوا بِاللَّهِ مَا لَمْ ینَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَی اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ. وَلِکلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا یسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا یسْتَقْدِمُونَ

(اعراف، ۳۱-۳۴)

ای فرزندان آدم، به هنگام هر عبادت لباس خود بپوشید و نیز بخورید و بیاشامید، ولی اسراف مکنید، که خدا اسراف‌کاران را دوست نمی‌دارد. بگو: چه کسی لباس‌هایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده، و خوردنی‌های خوش‌طعم را حرام کرده است؟ بگو: این چیزها در این دنیا برای کسانی است که ایمان آورده‌اند و در روز قیامت نیز خاص آن‌ها باشد. آیات خدا را برای دانایان این‌چنین به تفصیل بیان می‌کنیم. بگو: پروردگار من زشت‌کاری‌ها را چه آشکار باشند و چه پنهان و نیز گناهان و افزونی جستن به ناحق را، حرام کرده است و نیز حرام است چیزی را شریک خدا سازید که هیچ دلیلی بر وجود آن نازل نشده است یا دربارهٔ خدا چیزهایی بگویید که نمی‌دانید. هر امتی را مدت عمری است. چون اجلشان فراز آید یک ساعت پیش و پس نشوند.

در بخش پیشین از مرگ و زندگی و نظر قرآن در این باره سخن گفتیم. برای آنکه نظر قرآن را بهتر دریابیم، باید به چند نکتهٔ مهم دیگر بپردازیم.

اوّل. امت چون شخص، مرگ و زندگی دارد. قرآن کریم این مطلب را بدین شکل بیان می‌کند: «وَ لِکُلِّ أمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا یَستَأخِرُونَ ساعَةً وَ لا یَستَقدِمُونَ.»۲ مرگ امت مرگ ضروریات و عناصر تشکیل‌دهندهٔ آن است، نه از بین رفتن افراد، که این حالت به ندرت اتفاق می‌افتد. اما آنچه اتفاق می‌افتد معمولاً این است که امت به وجود می‌آید و رشد می‌کند و جوان می‌شود و در زمانی خاص و براساس قوانین و اصول ثابت و با توجه به رفتار و سلوک اعضای آن پیر و فرتوت می‌شود و می‌میرد. این اصل کلی از آیهٔ قرآنی دیگری گرفته شده که می‌فرماید: «إنَّ اللهَ لا یغَیرُّ ما بِقَومٍ حَتّی یغَیروُا ما بِأَنفُسِهِم.» بدین شکل، توضیح این قواعد کلی را در آیاتی که ابتدای بحث قرائت شد، درمی‌یابیم. این بدان معناست که آنچه درون افراد امت وجود دارد، در رفتار و در روابط‌شان با یکدیگر بروز و ظهور می‌یابد و تأثیر می‌گذارد. این روابط مقیاس و معیار وجود «امت واحده» است، امت واحده‌ای که از افراد متعدد و متکثر سرچشمه می‌گیرد. این روابط، همچنین، مقیاس تحول و پیشرفت آن امت و سپس مقیاس مرگ آن است.