کتاب قهرمانانی که نیستیم

کتاب الکترونیکی قهرمانانی که نیستیم نوشتهٔ پگاه پزشکی در نشر حکمت کلمه به چاپ رسیده است. این مجموعه شامل یک پیش‌گفتار و سه بافتار با عناوین «قهرمانانی که نیستیم»، «بر خاک (کشیده) شدن» و «در خاکسترنشین خویش» است. کنار هم قرار دادن تکه‌های مختلف متنی و روایی (آن‌چه در این مجموعه نام «بافتار» بر آن گذاشته‌ شده است)، تلاشی است نه برای عبور از این نقطه‌ی کور، بلکه برای ترسیم ابعاد آن.

درباره کتاب قهرمانانی که نیستیم

 هر متن پشت مرزی می‌ماند که منحصر به خود اوست. روایت‌ها و تکه‌های متنی مختلفی که از زاویه‌های متفاوت حول یک موضوع می‌تنند، در اضلاع متفاوتی از امر دست‌نیافتی متوقف می‌شوند. ازاین‌رو آن‌چه که بیان نمی‌شود، در سکوت رخ می‌دهد. در روایت نیز آن‌چه دست‌نخورده باقی می‌ماند، تنها در تمایزش با آن‌چه گفتنی‌ست دیده می‌شود. اما این‌کار اغلب از یک روایت، متن یا حتی فرم واحد برنمی‌آید. چرخیدن در سویه‌های مختلف سیاه‌چاله‌ٔ موضوع کاری‌ست که خود نیاز به ابداع و تلفیق فرمی دارد. کنار هم قرار دادن فرم‌های متنی مختلف و تلاش برای در هم تنیدن آن‌ها به‌شکل بافتاری از متن حول یک موضوعِ در‌سکوت‌مانده، تلاش برای چنین تجربه‌ای است. این رویکرد فرمی در ادبیات سابقه‌ای طولانی دارد و در آثار بسیاری دیده می‌شود که یکی از معروف‌ترین آن‌ها برادران کارامازوف داستایوفسکی ا‌ست. اثری که روایت، شعر، گزارش و فرم‌های نوشتاری دیگر را در هم می‌تند تا از آن‌ها کلیتی در واقع نامنسجم بسازد که چیزی را در شکاف میان این فرم‌ها آشکار می‌کند. این تجربه در نهایت تجربه‌ی یک اعتراف است. تجربه‌ی اعتراف به ناتوانی و کوری در درون خود فرم. اما اعترافی از آن دست که می‌خواهد ابعاد و معنای ناتوانی‌اش را نیز تصویر کند.

در پشت جلد کتاب چنین می‌خوانیم:

«هنر همواره برای حفظ هویت فرارونده‌ی خود جنگیده است. تلاش کرده است دوباره و دوباره نشان دهد که در زمان و مکان خویش گرفتار نمی‌شود و روزنی به بیرون می‌گشاید. این تلاش در طول تاریخ نام‌ها و شکل‌های مختلفی به خود گرفته است؛ که هریک موضوع قضاوت‌های متعدد بوده‌اند. این اثر خود را در دل این تلاش جای می‌دهد نه به عنوان یک موفقیت، بلکه احتمالا به عنوان یک شکست؛ به عنوان «قهرمانی که نیست». اما شکست تنها در صورتی معنا دارد که امید به پیروزی را در دل خود حفظ کرده باشد. تنها در نبردی با امید به پیروزی است که می‌توان صادقانه شکست خورد. و «شکست چیزی نیست مگر تاریخ اثبات یک فرضیه، البته بدین شرط که خود فرضیه رها نشود». باور به این فرضیه که ادبیات می‌تواند از چارچوب‌های وضعیت موجود فراتر رود و گسترشی در تخیل انسان ایجاد کند، باوری‌ست که تلاش‌هایی از این دست را معنادار می‌کند.»

کتاب قهرمانانی که نیستیم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به کسانی که به مطالعه دربارهٔ هنر و ادبیات علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب قهرمانانی که نیستیم

هنر (در این‌جا به‌طور خاص ادبیات) همواره برای حفظ هویت فرارونده‌ی خود جنگیده است. تلاش کرده است دوباره و دوباره نشان دهد که در زمان و مکان خویش گرفتار نمی‌شود و روزنی به بیرون می‌گشاید. این تلاش در طول تاریخ نام‌ها و شکل‌های مختلفی به خود گرفته است؛ که هریک موضوع قضاوت‌های متعدد بوده‌اند. این اثر خود را در دل این تلاش جای می‌دهد. نه به‌عنوان یک موفقیت، نه حتی به‌عنوان نمونه‌ی موفق آن‌چه که در صفحات پیشین توصیف شد، بلکه احتماًلاً به‌عنوان یک شکست؛ به‌عنوان «قهرمانی که نیست». اما شکست تنها در صورتی معنا دارد که امید به پیروزی را در دل خود حفظ کرده باشد. تنها در نبردی با امید به پیروزی‌است که می‌توان صادقانه شکست خورد. و «شکست چیزی نیست مگر تاریخ اثبات یک فرضیه، البته بدین شرط که خود فرضیه رها نشود»۶. باور به این‌فرضیه که ادبیات می‌تواند از چارچوب‌های وضعیت موجود فراتر رود و گسترشی در تخیل انسان ایجاد کند، باوری‌ست که تلاش‌هایی از این دست را معنادار می‌کند.«کیخسرو تن خود را در چشمه‌ای مقدس شست و «زنده پیش یزدان شد». پهلوانان ایران در صبحی که او ناپدید شد، کوهستان را ساعت‌ها به دنبالش گشتند و شب را در کنار چشمه‌ای که پیکر او را شسته بود گذراندند. کیخسرو پیش از رفتن به آن‌ها گفته بود نباید در آن‌جا بمانند. ماندند و طوفان و برف آن‌ها را در کنار همان چشمه مدفون کرد.»