کتاب شرح مثنوی شریف (جلد اول)

شرح مثنوی شریف اثر استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، است.  این کتاب شرح دفتر اول مثنوی است که در سه جلد منتشر شده است و یکی از مهم‌ترین شرح های مثنوی است که در اختیار علاقه‌مندان و محققان ادبیات قرار گرفته است.

درباره کتاب شرح مثنوی شریف 

شرح مثنوی شریف یکی از بهترین شروح موجود بر مثنوی مولانای بزرگ است که با مطالعه آن، می‌توان جامع‌تر بر مثنوی نگریست و این اثر گرانبها را بهتر شناخت. استاد فروزانفر، در شرح ابیات پرمغز مولانا در مثنوی، بسیار از شعر شاعران دیگر نیز بهره گرفته و ما را در شناختن هر چه بهتر حضرت مولانا و افکار عالیه اش، به سودی بی‌مثال و متاعی بی‌قیمت رسانده است.

کثرت مضمون و سرعت انتقال و حسن تعبیر و مهارت مولانا در پیوستن معانی گوناگون به یکدیگر و سبب قوی و عامل نیرومندی است که اعجاب حیرت خواننده را چنان برمی‌انگیزد که بی‌اختیار در پی گوینده‌ حیرت‌انگیز مثنوی می‌رود به صورتی که مقصد را نمی‌شناسد و به جزئیات هم التفاتی نمی‌تواند بکند مانند کسی که بر هواپیما یا مرکبی شتابنده و تیز رفتار سوار است که راه را می‌پیماید و از مناظری که بر آن می‌گذرد اطلاع کافی به دست نمی‌آورد.

استاد فروزانفر در این کتاب در آغاز هریک از حکایات مقدمه‌ای شبیه مدخل به‌عنوان (مآخذ و نقد و تحلیل داستان) به رشته‌ تحریر درآورده است بدان نظر که خواننده بداند که مورد بحث پیش از مولانا وجود داشته و آن بزرگوار آن را پیش خود نساخته است. فهرستی از لغات و تعبیرات و مصطلحات فلسفی و فقهی و کلامی و عرفانی ترتیب داده‌ است تا معلوم شود که در قصه چه‌ اندازه از الفاظ، تفسیر و تعریف شده است. ابیات را حتی‌الامکان به زبان ساده و مطابق آنچه از سخن مولانا در مثنوی و دیگر آثار او (دیوان کبیر، فیه ما فیه؛ مکتوبات، مجالس سبعه) و نیز معارف بهاء ولد و برهان محقق و مقالات شمس تبریزی و آثار منظوم و منثور سلطان ولد فرزند مولانا بدست آورده‌ است، شرح و تفسیر کرده است و اگر مضمون بیتی در کتب پیشینیان یافته‌ بدان تفسیر در پیوسته‌ است و هرجا که احتیاج به بیان اصلی از اصول تصوف یا فلسفه و کلام و دیگر علوم اسلامی حاصل شده است، عقاید و آراء متقدمان و اصحاب فن را در آن باره با ذکر اسناد و مدارک یادآور شده‌اند. 

خواندن کتاب شرح مثنوی شریف را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان و پژوهشگران ادبیات فارسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب شرح مثنوی شریف (جلد اول) 

«نی» مرد کامل و مکمل است به مناسبت آن که لفظ «نی» در فارسی به معنی نفی نیز می‌آید و مرد کامل از خود فانی است و بر این قول اعتراض کرده‌اند که آنچه در فارسی به معنی نفی است به کسر اول است و نه فتح و دیگر آن که مرد کامل، و اصل است و در حال فراق نیست و بنابراین، شکایت از دوری و شرح هجران که در همین بیت و ابیات پس از آن می‌خوانیم با حال وی مناسبتی ندارد و در جواب سخنی به تفصیل آورده‌اند که می‌توان آن را به اختصار چنین گفت که مراتب کمال بی‌نهایت است و اگر سیر الی الله متناهی باشد سیر فی الله را نهایتی متصور نمی‌شود.

لفظ «نی» به فتح اول هم به معنی نفی در فارسی استعمال شده است چنانکه فردوسی گوید:

دل پارسی با وفا کی بود

چو آری کند رای او نی بود

شاهنامه، بروخیم، ج۷، ب ۲۳۲۰

و هم اکنون در بشرویه و حدود طبس این کلمه را به همین‌گونه تلفظ می‌کنند و در طبس و دهات اطراف آن یا مجهول در تمام موارد به فتح ما قبل و به صورت (اَی) تلفظ می‌شود.

۲- آن که مراد روح قدسی و نفس ناطقه است که از عالم خویش به دور افتاده و در زندان تن محبوس گشته و اکنون در شوق رجوع بدان عالم و از رنج غربت و حبس در این قفس، ناله و شکایت آغاز کرده است و بر این تأویل گفته‌اند که «نیستان» در بیت پسین، عالم مجردات یا مرتبه اعیان ثابته تواند بود.

۳- مقصود نیِ قلم است که ممکن است کنایه از قلم باشد مقابل: لوح

۴- حقیقت محمدی است که با لوح و قلم اتحاد دارد و چون مخصوص به خطاب «اقرأ» بود اینک از باب ادای رسالت، دعوت خود را با لفظ «بشنو» شروع کرده است که مناسبت دارد با آیه: وَ اِذا قُمرِیَ، القُرآنُ فَاستَمِعوا لَهُ وَ اَنصِئوا.