کتاب فروغ رخ ساقی

کتاب فروغ رخ ساقی نوشته اکرم جودی نعمتی است. کتاب فروغ رخ ساقی ترجمه قصیده تأئیه کبری و تأئیه صغری از ابن فارض است.

درباره کتاب فروغ رخ ساقی

این کتاب ترجمۀ قصیدۀ تأئیۀ کبری و تأئیۀ صغری از ابن فارض (تألیف قرن هفتم هجری) است

ابن فارض (۵۷۶ - ۶۳۲  ه.ق) بزرگ‌ترین سرایندۀ شعر صوفیانه در ادبیات‌ عرب است که از یک سو قدرت و استعداد شاعری را به کمال داراست و از سوی دیگر احساس و ادراک دینی و عرفانی او در غایت علوّ و سرشاری است. وجود این دو امتیاز برجسته موجب شده است که او لوای شعر روزگار خود را در دورۀ فترت ادبی بعد از جنگ‌های صلیبی بر دوش گیرد و بر فراز قلّۀ شعر صوفیانۀ عرب بایستد؛ چنانکه برخی برای او مقامی نظیر مقام جلال‌الدین محمد مولوی در ادبیات فارسی قائل شده‌اند، با نظر به اینکه «شعر صوفیانۀ عرب همپای شعر صوفیانۀ فارسی نمی‌تواند بود». برخی معتقدند که ابن فارض پایه‌گذار زبان رمزی و نمادین در شعر عرب است؛ اما اگر چنین هم نباشد، وی بی‌شک از تجربه‌ها و ابداعات گذشتگان در این امر، یعنی از ادبیات صوفیانه و خصوصاً از شطحیات صوفیانه، به نحو شایسته‌ای استفاده کرده و آن را در شعر خود به کمال رسانده است.

شعر ابن فارض چون متأثر از سنت شعری روزگار وی است، گاه بطور متکلفانه آکنده از انواع صناعات بدیعی است؛ به همین دلیل دیوان او از عیوب و تعقیدات شعری خالی نیست. با این همه، آراستگی کلام و ذوق او در انتخاب الفاظ، به سروده‌هایش امتیاز خاصی بخشیده است؛ چنانکه ماسینیون شعر او را به قالیچۀ زربفتی تشبیه می‌کند که حاجیان با خود به کعبه می‌برند.

گذشته از این ویژگی‌های شعری، بُعد عرفانی آثار ابن فارض محل توجه اصلی است. نام ابن فارض در حوزۀ عرفان و تصوف قرن هفتم هجری در کنار نام کسانی چون ابن عربی و صدرالدین قونوی جای می‌گیرد. قصاید او بخصوص تائیه کبری، همراه با فصوص‌الحکم و فکوک، در خانقاه‌ها و حلقه‌های صوفیه تدریس می‌شد. تائیه آکنده از مفاهیم و اصطلاحات عرفان نظری است که با توانایی اعجاب‌انگیزی در قالب تمثیل‌ها و تعبیرهای شاعرانه بسط و گسترش یافته است. این قصیده با 760 بیت حدود نیمی از کارنامۀ شعری ابن فارض را در بر می‌گیرد که نشانگر اوج قدرت شاعری اوست و در عین حال سلوک معنوی و معراجنامۀ وی نیز به شمار می‌رود.

ابن فارض در پایان قصیده تائیه کبری یادآور می‌شود که آنچه در این قصیده به طالبان می‌بخشد، از مواهب الهی است که به وی رسیده است؛ زیرا او وجود خویش را روشن از انوار ذات حق می‌دید و خود را «او» می‌دانست. شیخ علی، نوۀ ابن فارض که جامع دیوان وی نیز هست، در مقدمۀ دیوان می‌گوید ابن فارض را اوقاتی حاصل می‌شد که در آن نه صدایی می‌شنید و نه چیزی می‌دید؛ همچون مرده‌ای از خود بیخود می‌شد و پس از مدتی طولانی به خود آمده ابیاتی از تائیه را می‌سرود. این قضیه، مولانا جلال‌الدین محمد را به خاطر می‌آورد که مثنوی را غالباً در خلسۀ عارفانه و لحظه‌های وجد و شور عاشقانه می‌سرود.

ابن فارض بی‌تردید از این رویدادها متأثر بود. از آنچه درباره او نوشته‌اند، برمی‌آید که زندگی زاهدانه‌ای داشت. او مورد احترام خاص سلاطین و امرای ایوبی بود، ولی هرگز به آنان روی خوش نشان نداد و به دربار ایشان نپیوست. 

خواندن کتاب فروغ رخ ساقی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک پیشنهاد می‌کنیم