کتاب صوتی چهار مقاله (مقاله اول: دبیری)

کتاب صوتی چهار مقاله نوشته نظامی عروضی است که شنونده قسمت اول آن هستید. این کتاب با صدای گرم فرید حامد منتشر شده است. چهارمقاله، نوشته ابوالحسن نظام‌الدین (یا نجم‌الدین) احمد بن عمر بن علی سمرقندی، معروف به «نظامی عروضی» نویسنده مشهور است.

درباره چهارمقاله 

نظامی عروضی از نویسندگان برجسته قرن ششم و از ملازمان شاهان غوریه بود. نام اصلی این کتاب مجمع النوادر است، اما از آن روی که در آن از چهار فن و دانش سخن رفته، بیشتر به «چهار مقاله» شهرت یافته است. آن چهار فن: دبیری، شاعری، طب و نجوم است.

مولف در کتاب خود به این چهار فن پرداخته است که باور داشته سامان هر پادشاهی و استواری هر فرمانروایی، بازبسته به این چهار گروه است:

دبیر: در شادی و اندوه، پیروزی و شکست، آشتی و جنگ و... فرمان‌های شاه را آن‌گونه که بایسته هنگام و شایسته هنگامه بود، روی کاغذ می‌آورد یا به سینه تاریخ می‌سپرد.

شاعر: بلندگوی تبلیغاتی در بیرون و مایه انبساط خاطر در اندرون تلقی می‌شد.

طبیب: کمر بربسته بود تا بگوید ملک عادل عالم مؤید مظفر! چه وقت بخورد و چه بخورد و چه نخورد.

و منجم: رصد می‌کرد و در طالع می‌نگریست و ساعتی خوش اختیار می‌نمود تا افتخارالملوک والسلاطین ظهیرالایام ومجیرالانام! حجامت کند یا به شکار رود یا به شراب بنشیند یا با لشکری گران بر سر مردی بی‌پشت و پناه آوار شود.

چهارمقاله در تاریخ ادبیات ما از چند جنبه اهمیت دارد: یکی قدمت آن است؛ زیرا این کتاب در حدود سال ۵۵۰ تألیف شده و از اندک آثار دل‌انگیز فارسی باقی مانده پیش از حمله مغول است. دوم به لحاظ اشتمال بر بسیاری مطالب تاریخی و شرح احوال بسیاری از بزرگان شعر و نثر فارسی که در حد یک تاریخ ادبیات معتبر کارآیی دارد. سوم به سبب سبک انشای آن در ایجاز لفظ و اشباع معنا و سلاست کلام و خلق مترادفات پی‌درپی و سجع‌های طولانی و انواع آرایه‌های بدیعی. مرحوم قزوینی از این نظر، کتاب چهارمقاله را با تاریخ بیهقی، تذکرة‌الاولیای عطار، گلستان سعدی، تاریخ گزیده حمدالله مستوفی و منشآت قائم مقام مقایسه کرده است.

می‌توان گفت بعد از تاریخ بیهقی و قابوس‌نامه و سیاست‌نامه، این کتاب خاتم کتب ادبی پیشینیان است؛ زیرا در روانی لفظ و وضوح مطالب و مجسم داشتن معانی و وصف کامل و ایجازهای بسیار لطیف و اطناب‌های لطیف‌تر و بیان لحن محاوره‌ای عصر و بستن جمله‌ها فراخور مقصود و قدرت بر استفاده هر کلمه و لفظی که شایسته هر مقام است، نظیری ندارد. 

شیوه کار عالمانه نظامی سمرقندی، حکایت از استادی وی در فن نویسندگی دارد و کتاب او را در صدر آثار نویسندگان سده ششم قرار می‌دهد. «نظامی در آغاز مقاله، نخست موضوع مورد نظر (دبیری، شاعری، نجوم و طب) را به اختصار شرح داده، سپس به اوصاف دبیر، شاعر، منجم و طبیب شایسته پرداخته و در ضمن، شرایط احراز آن کار را چه از نظر تحصیل و مطالعه و چه از باب اختیار روش و شیوه درست کار و نیز از لحاظ نکته‌هایی که رعایت آنها لازم بوده و رفتار مناسب هر یک بیان کرده است. 

شنیدن مجموعه چهارمقاله نظامی عروضی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک ایران پیشنهاد می‌کنیم.