کتاب صوتی نیکوکاران نابکار

کتاب صوتی نیکوکاران نابکار (افسانه‌ی تجارت خارجی آزاد و تاریخچه‌ی پنهان سرمایه‌داری) نوشته‌ی هاجون چنگ با ترجمه‌ی میرمحمود نبوی و مهرداد شهابی شنونده را به دل بحث‌های داغ اقتصاد سیاسی معاصر می‌برد. این کتاب صوتی که نشر آوانامه آن را با گویندگی آرمان سلطان‌زاده منتشر کرده است، بخشی از مجموعه‌ی «پشت پرده‌ی مخملین» و دفتر ۵ این مجموعه به‌شمار می‌آید. نویسنده با روایت‌هایی تاریخی، مثال‌های عینی و نقد سیاست‌های نولیبرالی، تصویر رایج از تجارت خارجی آزاد و جهانی‌سازی را به چالش کشیده است و از زاویه‌ای متفاوت به تجربه‌ی کشورهایی مانند کره‌جنوبی، ژاپن، موزامبیک، چین و ایالات متحد نگاه می‌کند.

درباره کتاب نیکوکاران نابکار

کتاب نیکوکاران نابکار با طرح پرسش از «افسانه‌ی تجارت خارجی آزاد» و بازخوانی «تاریخچه‌ی پنهان سرمایه‌داری» به شنونده نشان می‌دهد آنچه امروز به‌عنوان بدیهیات اقتصاد بازار آزاد پذیرفته شده، تا چه اندازه محصول بازنویسی تاریخ و قدرت سیاسی کشورهای ثروتمند است. هاجون چنگ در همان صفحات آغازین، با روایت خیالی «معجزه‌ی اقتصادی موزامبیک» و سپس بازگشت به تجربه‌ی واقعی کره‌جنوبی، بستری می‌سازد تا نشان دهد چگونه کشوری از فقر مطلق و جنگ داخلی به جایگاهی در ردیف اقتصادهای ثروتمند رسیده است. در کتاب صوتی نیکوکاران نابکار نویسنده با رجوع به تجربه‌ی کره، ژاپن، بریتانیا، ایالات متحد، کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا، این تصور را زیر سؤال می‌برد که گویا رشد اقتصادی همواره نتیجه‌ی «بازار آزاد»، «دولت کوچک» و «تجارت خارجی آزاد» بوده است. او توضیح می‌دهد که چگونه کره‌جنوبی با کنترل شدید ارز، مالکیت دولتی بانک‌ها، حمایت تعرفه‌ای، یارانه، مهندسی معکوس و محدودکردن سرمایه‌گذاری خارجی، صنایع خود را ساخت و بعد به‌تدریج وارد رقابت جهانی شد. کتاب نیکوکاران نابکار در فصل‌های متعدد، از بازخوانی روایت رسمی جهانی‌سازی و «عصر طلایی لیبرالیسم» تا نقد عملکرد «صندوق بین‌المللی پول»، «بانک جهانی» و «سازمان تجارت جهانی»، پیش می‌رود. نویسنده در فصل‌های میانی، باورهای جاافتاده‌ای مانند کارآمدی مطلق تجارت آزاد، فضیلت سرمایه‌گذاری خارجی بدون قید، لزوم تورم بسیار پایین، پیوند طبیعی بازار و دموکراسی و نسبت تنبلی و فقر را به چالش کشیده است. در فصل پایانی نیز با ترسیم یک «تاریخچه‌ی آتی» تیره و سپس پیشنهاد اصول جایگزین، راهی متفاوت برای سیاست‌گذاری در کشورهای درحال‌توسعه ترسیم شده است.

خلاصه کتاب نیکوکاران نابکار

کتاب نیکوکاران نابکار از دل تجربه‌ی شخصی هاجون چنگ در کره‌جنوبی و مشاهده‌ی جهش ۱۴ برابری درآمد سرانه در طول عمر او آغاز می‌شود و به این پرسش می‌رسد که این «معجزه» چگونه رخ داده است. نویسنده با کنار هم گذاشتن نمونه‌هایی از کره، ژاپن، چین، هند، آمریکای لاتین و آفریقا نشان می‌دهد که تقریباً همه‌ی کشورهای ثروتمند امروز، نه با تجارت خارجی آزاد و دولت کوچک، بلکه با حمایت‌گرایی، یارانه، مالکیت دولتی، کنترل سرمایه و محدودکردن حقوق مالکیت معنوی رشد کرده‌اند. کتاب نیکوکاران نابکار سپس به سراغ نقش «نیکوکاران نابکار» می‌رود؛ دولت‌های ثروتمند و نهادهایی مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان تجارت جهانی که با بسته‌های سیاستی یکسان، وام مشروط و توافق‌نامه‌های تجاری، نسخه‌هایی را به کشورهای فقیر تحمیل می‌کنند که خود هرگز در دوره‌ی توسعه‌شان به آن پایبند نبوده‌اند. پیام اصلی کتاب این است که جهانی‌سازی نولیبرالی نه‌تنها رشد را شتاب نداده بلکه در بسیاری مناطق رشد را کند، نابرابری را بیشتر و اقتصاد را بی‌ثبات‌تر کرده است و راه برون‌رفت، بازگشت به سیاست‌گذاری خلاق و ملی‌گرایانه است، نه پذیرش نسخه‌های تک‌سایز.

چرا باید کتاب نیکوکاران نابکار را بشنویم؟

کتاب نیکوکاران نابکار برای شنونده تصویری متفاوت از تاریخ سرمایه‌داری و جهانی‌سازی ترسیم کرده است و نشان می‌دهد بسیاری از «قوانین طبیعی» اقتصاد درواقع قواعدی سیاسی و تاریخی‌اند. این کتاب صوتی کمک می‌کند رابطه‌ی میان قدرت، نهادهای بین‌المللی، تجارت و توسعه‌ی ملی بهتر فهم شود و امکان تصور سیاست‌های بدیل برای کشورهای درحال‌توسعه جدی‌تر به نظر برسد.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب نیکوکاران نابکار به کسانی پیشنهاد می‌شود که به اقتصاد سیاسی، توسعه، جهانی‌سازی، تاریخ سرمایه‌داری و نقد نولیبرالیسم علاقه‌مندند، همچنین به دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی و فعالانی که در حوزه‌ی عدالت اقتصادی، سیاست‌گذاری عمومی و نقد نهادهای بین‌المللی کار می‌کنند.

بخشی از کتاب نیکوکاران نابکار

«از دید اکثر اقتصاددانان، پاسخ بسیار ساده است: موفقیت کره ناشی از این است که از فرمان‌های بازار آزاد پیروی کرده است؛ و اصول پول قوی (تورم ضعیف)، دولت کوچک، فعالیت بخش خصوصی، تجارت خارجی آزاد و استقبال از سرمایه‌گذاری خارجی را پذیرفته است، یعنی نگاهی که به اقتصاد نولیبرالی شهرت یافته است. اقتصاد نولیبرالی نسخهٔ به روز شدهٔ اقتصاد لیبرالی قرن هجدهم آدام اسمیت و پیروان اوست. اقتصاد نولیبرالی ابتدا در دههٔ ۱۹۶۰ (دههٔ ۱۳۴۰ ایرانی) ظاهر شد و از دههٔ ۱۹۸۰ (دههٔ ۱۳۶۰ ایرانی) دیدگاه اقتصادی غالب بوده است. اقتصاددانان لیبرالِ قرن‌های هجدهم و نوزدهم بر این باور بودند که رقابت نامحدود در بازار آزاد بهترین راه برای سازماندهی اقتصاد است زیرا که همه را وا می‌دارد که با کارایی بیشینه عمل کنند. اقتصاددانان لیبرال دخالت دولت را زیانبار می‌دانستند زیرا که، از نظر آنان، دخالت دولت ــ چه با کنترل واردات، چه با ایجاد انحصارات ــ با محدود کردن ورود رقبای بالقوه، از فشار رقابت می‌کاهد. اما، اقتصاددانان نولیبرال از برخی چیزها ــ و بیش از هر چیز، از برخی انواع انحصار (مثل پروانه‌های انحصارِ ساخت و بهره‌برداری یا انحصار بانک مرکزی در انتشار اسکناس) و دموکراسی سیاسی حمایت می‌کنند که اقتصاددانان لیبرال از آنها حمایت نمی‌کردند. اما، به طور کلی، آنها همان قدر شیفتهٔ بازار آزادند که لیبرال‌های قدیمی. و، به رغم چند مورد «گوشمالی» در پی زنجیرهٔ طولانی نتایج مایوس کنندهٔ سیاست‌های نولیبرالی در کشورهای درحال‌توسعه طی ربع قرن گذشته، جوهر برنامه‌های نولیبرالی «ضابطه‌زدایی، خصوصی‌سازی، و گشودن دروازه کشورها به روی تجارت بین‌المللی و سرمایه‌گذاری خارجی» همانی است که از دههٔ ۱۹۸۰ (دههٔ ۱۳۶۰ ایرانی) بوده است.»