کتاب تمدن نوین اسلامی؛ چالش ها و راهبردها

کتاب تمدن نوین اسلامی؛ چالش ها و راهبردها نوشته علی‌اصغر رجبی است. این کتاب به تاریخ تمدن اسلام می‌پردازد و سعی دارد از جنبه‌های مختلف آن را بررسی کند و اطلاعات دقیقی در اختیار مخاطبان علاقه‌مند و متخصص قرار دهد. 

درباره کتاب تمدن نوین اسلامی؛ چالش ها و راهبردها

تمدن اسلامی با تولد اولین حکومت اسلامی در مدینه‌النبی شکل گرفت و با نهضتی علمی و بی‌مانند با محوریت قرآن و سیرهٔ پیامبر اعظم (ص)، قرنِ بعد به اوج شکوفایی رسید. دین اسلام با داشتن کارنامه‌ای درخشان در تاریخ ظهور و گسترش خود، نشان داد که می‌تواند در تمامی عرصه‌های فرهنگی و تمدنی، زندگی سعادت‌مندی را برای انسان در دنیا و آخرت فراهم سازد. در واقع، دین اسلام خالق تمدنی عظیم و همه‌جانبه شد و ملت‌های گوناگون را به یکدیگر پیوند داد و این سرمایه را در کمک به علم و تمدن بشری هزینه کرد.

با شروع جریان «بیداری اسلامی» از دو قرن اخیر تلاش برای احیای هویت اسلامی آغاز شد. از آن‌جایی که تمدن اسلامیِ گذشته، یکی از افتخارات در حافظهٔ تاریخی مسلمانان بوده است، یاد و خاطرهٔ آن و امید به بازگشت آن دوران طلایی، یکی از عناصر مهم و مؤثر در احیای هویت و مبارزه با خودباختگی به شمار می‌رفت و می‌رود. هرچند تمدن اسلامی پس از اعتلا و پویایی بی‌نظیر دچار انحطاط گردید، احساس بازگشت به اسلام و احیای تمدن اسلامی، همواره در جهان اسلام وجود داشت. نهضت‌های اسلامی صد سال اخیر، تجلی و تفسیر این احساس ارزش‌مند است. با توجه به ماهیت تکاملی اسلام، قانون‌مندی تمدن اسلامی و روند پرشتاب بیداری اسلامی از سویی، و ناتوانی تمدن غرب از سوی دیگر، اندیشه‌های احیای تمدن اسلامی، بار دیگر جوانه زده و انتظارات اسلامی نسبت به آن عینیت خواهد یافت؛ لذا بررسی علل اعتلا و انحطاط و راه‌های تجدید تمدن اسلامی، از دیرباز همواره در اندیشهٔ متفکران دلسوز جاری و مطرح بوده و راه‌کارهای مختلفی نیز ارائه شده است. با پیروزی انقلاب اسلامی که نقطهٔ عطف این مسیر بود، مرحلهٔ جدید تأسیس نظام سیاسی و تلاش برای اجرای احکام فردی و اجتماعی اسلام آغاز شد که بیدارگری رهبر و معمار انقلاب، امام خمینی (ره)، در تکوین و تداوم این ثمرهٔ درخشان، محوری و اساسی بوده است. پس از ایشان با رهبری حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای ـ حفظه الله تعالی ـ این جریان عمیق‌تر گشت. این کتاب روند این رشد و اهداف و موانع آن را بررسی می‌کند.

خواندن کتاب تمدن نوین اسلامی؛ چالش ها و راهبردها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به درک بهتر رشد فرهنگ اسلامی پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب تمدن نوین اسلامی؛ چالش ها و راهبردهاچ

معنای لغوی واژهٔ «تمدن»

تعریف از مفاهیمی همچون تمدن و فرهنگ در نزد اندیشمندان، آن‌قدر متنوع و متعدد است که امکان بیان همهٔ تعریف‌ها و قضاوت میان آن‌ها را ناممکن می‌سازد. از همین رو، شاید بهتر باشد به جای تعریف دقیق و شفاف از دو مفهوم «فرهنگ» و «تمدن» و ارزیابی آن‌ها، به دنبال تعریفی عمومی و بیان ویژگی‌هایی از آن مفاهیم باشیم که بتواند اجمالاً تلقی ما از این اصطلاحات را روشن سازد و معنای واژگان را به مخاطبان بفهماند.

تعاریف متعددی از «تمدن» به معنای هستی‌شناختی آن ارائه شده که هر یک، در واقع بر وجهی خاص و کارکردی ویژه از تمدن تأکید دارد. قطعاً تعریفی کامل، جامع و مطلق از تمدن وجود ندارد. دانشمندان قدیم و جدید هر یک بر اساس طرز تلقی و رویکرد خاص خود به موضوع تمدن، تعریفی به دست داده و بر اساس آن وجه مورد نظر خود به موضوع پرداخته‌اند.

واژهٔ «تمدن» معانی گوناگونی دارد، اما اصلی‌ترین معنایی که محققان بر آن اتفاق نظر دارند، شهرنشین شدن و اقامت در شهر است.

از دیدگاه واژه‌شناسان عرب، واژهٔ «مدینه» از «مدن بالمکان و مدوناً» به معنای «اقامت» است و ظاهراً شهر را از آن رو «مدینه» گویند که مردم در آن اقامت دارند. اما بعضی مدینه را از «دان یدین» دانسته و میم آن را زاید گرفته‌اند (ابن‌منظور، ۱۴۱۴ ق، ۱۳: ۴۰۲؛ فراهیدی، ۱۴۰۹ ق، ۸: ۵۳؛ قرشی، ۱۳۷۱، ۶: ۲۴۴).

«تمدن» در لغت، عکس بداوت (بادیه‌نشینی) است. معادل آن در عربی «حضاره» (ابراهیم مصطفی، ۱۴۱۰ ق: ۸۵۹) و به معنای اقامت در شهر است (ابن‌منظور، ۱۴۱۴ ق، ۲: ۱۰۳). این کلمه در حقیقت عربی است و از ریشهٔ «مدن» و «مدینه» اشتقاق یافته است (عاملی، ۱۳۷۸: ۲۶۴). و در زبان و ادب فارسی به جای واژهٔ انگلیسی «Civilization» به کار می‌رود، که خود برگرفته از واژهٔ لاتینی ۵«Civitsa» به معنای ملت است (تساوایوکیچی، ۱۳۷۹: ۱۲۰). بنابراین در فرهنگ‌های لغت، «تمدن» در برابر زندگی بربرهای وحشی که فاقد زندگی شهرنشینی‌اند، به کار برده می‌شود.

افزون بر این، مؤلف کتاب التحقیق واژهٔ «مدن» را مأخوذ از لغت عبری و سریانی دانسته و واژهٔ «مدین» و «مدینه» را مشتق از مادهٔ «دین» و به معنای پذیرش و خضوع در برابر برنامه‌ها، قوانین و مقررات می‌داند (مصطفوی، ۱۳۶۸، ۱۱: ۵۵). بدین معنا، تمدن مرحله‌ای از تکامل فکری، علمی، هنری، ادبی و اجتماعی جامعه خواهد بود.

هم‌چنین «تمدن» را خارج شدن یک جامعه از مرحلهٔ ابتدایی و وحشی‌گری، خو گرفتن به اخلاق و آداب شهرنشینی و... معنا کرده‌اند (دهخدا، ۱۳۷۷، ۳: ۳۲۵)؛ و نیز شهرنشین شدن، به اخلاق و آداب شهربان خوگر شدن، همکاری افراد یک جامعه در امور اجتماعی، اقتصادی، دینی، سیاسی و غیره (معین، ۱۳۷۵، ۱: ۱۳۹۱).