کتاب حقیقت و نسبت آن با هنر

حقیقت و نسبت آن با هنر اثر محمدرضا ریخته‌گران شرحی بر رساله مارتین هایدگر با نام سرآغاز آثار هنری است. 

درباره کتاب حقیقت و نسبت آن با هنر

 این کتاب در حقیقت  درس‌گفتارهایی بوده است که در بنیاد استاد دکتر فردید ایراد شده و پس از استخراج از نوار برای چاپ تنظیم و تدوین شده است.

از میان ترجمه‌های فارسی رساله هایدگر، نویسنده به ترجمه استاد دکتر پرویز ضیاء شهابی و نیز ترجمه آتیلا علیشناس بیش از دیگر ترجمه‌ها مراجعه کرده  و از آن‌ها بهره‌مند شده است.

 هایدگر در این رساله به اقتضای روش هرمنوتیک سخن خود را بارها تکرار کرده است و هر بار از اجمال به تفصیل و از تفصیل به اجمال رفته است. این تکرار در شرح هم اثر کرده و گهگاه مطلب از نو آغاز شده و در پرتو آن چه به دست آمده، طرح دوباره‌ای ریخته شده است.

 در این کتاب با تعریف حقیقت و هنر و رابطه حقیقت و هنر از دیدگاه هایدگر آشنا خواهید شد ضمن این که زندگی نامه‌ای هم از او خواهید خواند.

 خواندن کتاب حقیقت و نسبت آن با هنر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 علاقه‌مندان به فلسفه و هنر مخاطبان این کتاب‌‌اند.

درباره مارتین هایدگر

مارتین هایدگر، فیلسوف آلمانی، در سال ۱۸۸۹ به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۶ دیده از جهان فرو بست. نخست، به تحصیل علم کلام و الهیات پرداخت، اما کم‌کم به فلسفه گرایید و برای ادامه تحصیل به دانشگاه فرایبورگ عزیمت کرد. در آنجا با ادموند هوسرل، یعنی فیلسوفی که روش پدیدارشناسی را به وی آموخت، آشنا گردید. این آشنایی و روابط بسیار نزدیک میان آن‌ها باعث گردید تا هیدگر یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین کتاب‌های خود، یعنی وجود و زمان (Being and time) را به استادش اهدا کند. اما در گذر زمان، تفکر هیدگر چنان از دیدگاه‌های استادش دور شد که در چاپ دوم کتاب عبارت «تقدیم به هوسرل» را حذف کرد. هایدگر از معدود فلاسفه‌ای است که تأثیر بسزایی در تفکر قرن بیستم داشته است. آوازه شهرت این حکیم چنان در سراسر اروپا پیچید که در اواخر عمرش در حدود ۲۰۰۰ کتاب و مقاله در مورد وی به نگارش در آمده بود. این در حالی است که تعداد تألیفات خود او به قدری زیاد است که ناشر آثارش، که تاکنون بیش از ۳۰ مجلد از آثار او را به طبع رسانیده است، اعلام می‌کند که اگر سرعت انتشار مجلدات هایدگر به همین منوال پیش رود، شاید بتوان گفت که در میان سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ تمام آثار او چاپ شود. تا آن هنگام، تعداد مجلدات وی به ۱۰۰ عنوان خواهد رسید که هر مجلّدی شامل چندین رساله خواهد بود.

تسلط و مهارت هایدگر در فلسفه و زبان یونانی، او را قادر ساخت تا تفسیر جدیدی از فلسفه یونان به دست دهد. این امر در تمام کتاب‌های او مشهود است. مهم‌ترین کتاب او وجود و زمان است که در سال ۱۹۲۷ به انتشار رسید.

 بخشی از کتاب حقیقت و نسبت آن با هنر

در این رساله، هیدگر می‌کوشد تا روشن کند که سرآغاز و خاستگاه هنر چیست. مقصود او از مبدأ و سرآغازْ همان «آرخه» یونانی است. به عبارت دیگر، هیدگر بر آن است تا درباره آرخه هنر سخن بگوید؛ یعنی آن چه که در هنرْ اول است و اثر هنری از آن سر می‌زند. به این جهت، هیدگر می‌گوید که در این‌جا مقصود از مبدأ و سرآغازْ آن چیزی است که شی‌ء به واسطه آنْ، آن چیزی است که هست. یعنی هستی شی‌ء در گرو آن است. «آن چه که هست» چیستی یا ذات (essence) آن است. مبدأ و منشأ یک چیز، همانا، منبعی است که طبیعت و ذات شی‌ء از آن سر می‌زند. بدین ترتیب، سرآغاز اثر هنری آن چیزی است که اثر از آن است و به آن است. «از آن است» یعنی از آن سر می‌زند و نشأت می‌گیرد، و «به آن است» یعنی اثر هنری به واسطه آن پدید آمده است. در این‌جا می‌خواهیم بدانیم که منشأ هنر چیست؟ هنر و اثر هنری از چه خاستگاهی برخاسته‌اند؟ پرسش درباره سرآغاز اثر هنری، درواقع، پرسش از آن خاستگاهی است که سرشت یا ذات اثر از آن سر می‌زند. در نگاه عادی، اثر هنری را به فعالیت و کنش هنرمند ارجاع می‌دهند. اما چگونه هنر برای هنرمند تحقق می‌یابد؟ دیدگاه غالبْ آن است که مبدأ

اثر هنری را هنرمند فرض کرده و از او شروع کنیم. اما آن خاستگاهی که هنرمند از آن سر بر کرده است چیست؟ در پاسخ، باید گفت که اثر هنری است که موجب شده است تا هنرمندْ هنرمند شود. به عبارت دیگر، ما به خاطر وجود اثر هنری است که به خالق اثر می‌گوییم هنرمند. اما فهم این نکته که منشأ اثر هنری هنرمند است، بسیار ساده است؛ اما فهم این نکته که چگونه منشأ هنرمندبودنِ هنرمندْ اثر هنری است، پیچیده به نظر می‌رسد. به این ترتیب، ما این‌جا اثر هنری را به هنرمند و هنرمند را به اثر هنری احاله می‌کنیم. هنرمند سرآغازِ اثر است و اثر هنری نیز سرآغازِ هنرمند؛ هیچ یک بدون دیگری تحقق و معنا نخواهند داشت. به نظر می‌رسد که ما گرفتار دور شده‌ایم. پس، باید پرسید که چه چیزی سرآغاز کار هنری و هنرمند است؟ اثر هنری و هنرمند هر دو به یمن امر سومی ـ که مقدم بر هر دوی آن‌ها و، در اصل، «سرآغاز» آن‌هاست تحقّق پیدا می‌کنند. این امر سوم ـ یعنی آن چیزی که به هنرمند و اثر هنری شأنِ ویژه‌ای بخشیده است ـ عبارت است از هنر (art). هنر است که هنرمند را هنرمند کرده و اثر هنری را اثر هنری؛ یعنی هنرْ مبدأ و منشأ اثر هنری و هنرمند است. پس، به‌جای آن که ما اثر هنری را به هنرمند و هنرمند را به اثر هنری ارجاع دهیم، باید به امر سوم، یعنی به خود هنر، توجه کنیم.

یک بار دیگر باید تذکر دهیم که تلقی هیدگر از هنر، هنر به معنای آتنی است. معنای آتنی هنر، هنری است که با خلق اثر هنری همراه است و، از سوی دیگر، فنّ و تکنیک نیز هست. به بیان نیچه در تلقی آتنی هنر، دیونوسوس و آپولون هر دو در کار هستند. خلاقیت و ابداع و تازگی به دیونوسوس باز می‌گردد و تکنیک و سازندگی به آپولون.