کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

رساله حقوق امام سجاد نوشته‌ی علی‌بن‌الحسین مشهور به سجاد، امام چهارم شیعیان و از علمای عصر خود است. این کتاب که متن عربی و ترجمه به فارسی این رساله است، در کنار کتاب صحیفه سجادیه که مجموعه‌ای از دعاها و نیایش‌های نویسنده بوده، به یادگار مانده است. این کتاب را گروه تحقیق و تألیف انتشارات خادم‌الرضا (ع) تنظیم و منتشر کرده‌اند. هرچند بسیارانی دیگر نیز دست به انتشار این اثر مهم شیعی زده‌اند و سایر نمونه‌های منتشرشده نیز در کتابخانه‌ی طاقچه موجود است.

نویسنده در کتاب خود با نظر به احکام و وظایفی که خداوند در مناسبات اجتماعی بر عهده‌ی انسان گذاشته است، آن‌ها را دسته‌بندی کرده و برای راهنمایی و راهبری افراد در جامعه به رشته‌ی تحریر در‌آورده است. کتاب ۵۲ صفحه دارد و به ۵۱ مورد در هفت دسته‌بندی می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره‌ی کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

کتاب رساله‌ی حقوق امام سجاد، همان‌طور که از عنوان آن پیداست، حاوی مطالبی درباره‌ی حقوق می‌شود و از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین آثار شیعیان به حساب می‌آید که توسط امام چهارم نوشته شده است. این کتاب حاوی پنجاه‌ویک حق است که در هفت دسته‌بندی کلی تنظیم شده‌ است و شامل حق خداوند، حق نفس و اعضای بدن، حق افعال عبادی، حق فرمانروایان و رعایا، حقوق خویشاوندان، حقوق برخی اصناف اجتماعی و حق مالی می‌شوند. مراد امام سجاد از حق در این رساله احکام و وظایف است و نشان‌دهنده‌ی احکامی است که خداوند بر دوش انسان نسبت به هر دسته‌بندی گذاشته است و آدمی ملزم به رعایت آن است. این رساله درون‌مایه‌ای اخلاقی دارد و به روابط اجتماعی برای ساخت جامعه‌ای بهتر و سالم‌‌تر نظر دارد.

خلاصه رساله حقوق امام سجاد (ع)

همان‌طور که بیان شد کتاب در هفت دسته‌بندی کلی به ۵۱ مورد از احکام الهی که بر عهده‌ی انسان گذاشته شده است، می‌پردازد. در حق خداوند بر بندگان که بزرگ‌ترین حق است، خلوص در بندگی و عدم بندگی غیر است به عبارتی دیگر، این حق اشاره به توحید دارد و آدمی را از شرک برحذر می‌دارد. نویسنده در حق زبان به این نکته اشاره می‌کند که حق زبان آدمی بر آدمی آن است که از آن برای بیان ناسزا و فحاشی، تهمت و ناروا گفتن استفاده نکند و از پرگویی دور بماند و جز در مواردی که نفعی برای دنیا و آخرت در میان نباشد صحبت نکند. امام سجاد در بیان حق رعیت می‌گوید واجب است که با آن‌ها به عدالت رفتار شود و در کیفر شتاب نشود، همچنین در حق همسایه بر آن است که باید همسایه را در نهان حفظ کرد و در عیان به یاری او رفت؛ اگر ستمدیده باشد و در سختی به کمک او شتافت. این مسیر تا انتهای ۵۱ حکم ادامه پیدا می‌کند. ۵۱ حکم عبارتند از:

۱- حق خداوند متعال، ۲- حق انسان بر خودش، ۳- حق زبان، ۴- حق گوش، ۵- حق چشم، ۶- حق پا، ۷- حق دست، ۸- حق شکم، ۹- حق عورت، ۱۰- حق نماز، ۱۱- حق حج، ۱۲- حق روزه، ۱۳- حق صدقه، ۱۴- حق قربانی، ۱۵- حق رهبر سیاسی، ۱۶- حق استاد، ۱۷- حق مالک، ۱۸- حق رعیت، ۱۹- حق متعلم، ۲۰- حق زن، ۲۱- حق مملوک، ۲۲- حق مادر، ۲۳- حق پدر، ۲۴- حق فرزند، ۲۵- حق برادر، ۲۶- حق نیکوکار، ۲۷- حق آزادکرده، ۲۸- حق خوبی‌کننده، ۲۹- حق مؤذن، ۳۰- حق امام جماعت، ۳۱- حق هم‌نشین، ۳۲- حق همسایه، ۳۳- حق هم‌صحبت، ۳۴- حق شریک، ۳۵- حق مال، ۳۶- حق وام‌خواهی، ۳۷- حق معاشر، ۳۸- حق خصم بر تو، ۳۹- حق تو بر خصم، ۴۰- حق کسی که از تو مشورت می‌خواهد، ۴۱- حق کسی که از او مشورت می‌خواهی، ۴۲- حق نصیحت‌شونده، ۴۳- حق نصیحت‌کننده، ۴۴- حق بزرگ‌ترها، ۴۵- حق کوچک‌ترها، ۴۶- حق کسی که از تو کمک می‌خواهد، ۴۷- حق کسی که تو از او کمک می‌خواهی، ۴۸- حق کسی که سبب خوشحالی تو شده، ۴۹- حق کسی که به سبب او نکبتی به تو رسیده، ۵۰- حق همه‌ی مسلمانان به‌طور عموم، ۵۱- حق غیر مسلمانی که در حال جنگ با مسلمانان نباشد.

چرا باید این کتاب را بخوانیم؟

خواندن رساله حقوق امام سجاد علیه السلام از آن جهت می‌تواند مفید باشد که به خواننده کمک می‌‌کند تا روابط اجتماعی سالم و اخلاقی را از منظر فردی بخواند که پایه‌های اخلاقی را بر زمینی استوار بنا کرده است و پشتوانه‌ی احکام اخلاقی او وظایفی است که خداوند بر عهده‌ی انسان گذاشته و تکیه‌گاه دینی استواری دارد. امام سجاد (ع) فرزند امام حسین (ع) و نوه‌ی امام علی (ع) است و در محضر ایشان درس آموخته و از نزدیک با قواعد، دستورات، احکام و وظایف دینی آشنایی پیدا کرده است و کلام او بیش از هر فرد دیگری می‌تواند به واقعیت باورهای صدر اسلام نزدیک باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن رساله حقوقی امام سجاد را به همه می‌توان پیشنهاد کرد، چراکه همه‌ی ما در جامعه زندگی می‌کنیم و دانستن روابط اخلاقی درست و وظایفی که دین بر عهده‌ی انسان گذاشته است، می‌تواند راهنما و راهگشا باشد.

شرح رساله حقوق امام سجاد (ع)

از آنجایی‌که این کتاب از آثار مهم شیعی به حساب می‌آید، شرح‌های بسیاری بر آن نوشته شده است که از آن میان می‌توان به محمدرضا حکیمی، فقیه، مجتهد و متفکر اشاره کرد که در کتاب الحیاه شرحی بر این رساله‌ی امام سجاد نوشته است و احمد آرام نیز آن را به فارسی ترجمه کرده است. همچنین سید محمدتقی مدرسی و محمد سپهری نیز شرحی بر این اثر نگاشته‌اند.

بهترین ترجمه رساله حقوق امام سجاد (ع)

بهترین ترجمه‌ از این اثر را محمدرضا حکیمی، علی قائمی و احمد ترابی ارائه کرده‌اند. هرچند کتاب حاضر هم سعی کرده است با ارائه‌ی متن اصلی کتاب و ترجمه‌ای به‌روز و همخوان با ادبیات امروز فارسی کار خواندن را تسهیل کند.