کتاب نزاری قهستانی

حکیم سعد الدین پسر شمس الدین پسر محمد نِزاری فوداجی بیرجندی قُهستانی در سال ۶۴۵ هجری قمری در روستای فوداج بیرجند به دنیا آمد. وی پس از پایان تحصیلات مقدماتی خود در بیرجند و قاین، به مطالعه ادبیان و علوم متداول زمان خود در قهستان پرداخت. او از جوانی به دیوانی (=کار دولتی) روی آورد. در سال ۶۷۸ هجری قمری به آذربایجان، اران، گرجستان، ارمنستان و باکو رفت و پس از دو سال به قهستان بازگشت و به خدمت امرای خاندان کرت درآمد. اما معاندان وی، ملوک کرت را بر وی برانگیختند تا جایی که معزول شد و اموالش مصادره گشت. نزاری سالهای پایان عمر خود را به انزوا گذراند و به شغل کشاورزی پرداخت. در نام وی و پدرش در برخی منابع اختلاف وجود دارد. وی دارای ۳ فرزند پسر بود که یکی از آنها در عنفوان جوانی در گذشت. حکیم نزاری در سال ۷۲۱ قمری چشم از جهان بسته است. آرامگاه وی در بیرجند و در خیابانی که به نام و افتخار او نامگذاری شده، واقع است. بسیاری از شعرا و نویسندگان از آن جمله جامی، شاعر و عارف نامدار سده نهم برخی از اشعار حافظ را متأثر از اشعار حکیم نزاری می‌دانند و به عبارت دیگر معتقدند که حافظ از شیوه نزاری پیروی کرده است. نزاری هم عصر سعدی بوده است. در کتاب تاریخ آل یاسر مشهور به حسامی واعظ، ضمن بیان هم عصری حکیم نزاری با سعدی آمده است که این دو با هم در شیراز و بیرجند صحبت داشته‌اند و شیخ یکی دو نوبت به عشق صحبت با او از شیراز به بیرجند آمده و ذکر او را در منظومات خود آورده است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار،سفرنامه، ادب نامه، دستورنامه، مناظره شب و روز و ازهر و مزهر اشاره کرد. آثار حکیم نزاری قهستانی به همت جمعی از شاعران جوان بیرجند به سرپرستی و پیگیری آقای مصطفی علیزاده و با استفاده از «متن انتقادی دیوان حکیم نزاری قهستانی و متن رسالهٔ دکتری دکتر سید علی‌رضا مجتهدزاده( به جمع و تدوین و مقابله و تصحیح و تحشیه و تعلیق و دیباچه مظاهر مصفا)» گردآوری شده است. اشعار نزاری در طاقچه برگرفته از وبگاه ادبی گنجور است: ز من چه شد که یاد نیامد حبیب را مردم ز درد و نیست غم من طبیب را گو رنجه کن قدم به عیادت که خوب روی نبود بدیع اگر بنوازد غریب را برآستان دوست مجاور بدی سرم گردست امتناع نبودی رقیب را هرگز به هرزه دامن گل کی دهد ز دست گر هیچش اختیار بود عندلیب را رغم عدو چه تعبیه یی ساخت زلف دوست در جیب صبح باد روان کرد طبیب را جز یاد دوستان نرود در مسامعم آن به که نشنوم هذیان خطیب را پیرانه سر چو زاهد صنعان ز دست دل درگردن افکنم به ارادت صلیب را استاد من معلم کُتّاب عشق بود بیهوده می کنند ملامت ادیب را تسلیم عشق شو چو نزاری نه معترض نقض معلمان نرسد مستجیب را